ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਰਸ਼੍ਮਿਪ੍ਰਵਿਭਾਸਿਤਾ ਅਪਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮੀਯੁਰ੍ਨਿਰਤਾਃ ਪਦੇ ਪਦੇ । ਕੁਲਂਭਵਾਃ ਸਂਭਵਧਰ੍ਮਪਤ੍ਤਯੋ ਮਹਾਂਸ਼ੁਯੋਗਾਨ੍ਮਹਤਾਂ ਸਮੁਨ੍ਨਤਿਮ੍ ।। ੧੧.

ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋਏ ਲੋਕ ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉੱਚ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਜਨਮ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਉੱਚਾਈ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਦੋषਸਕ੍ਤਾਨ੍ਨਿਕृਤੋऽਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਸੁਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਜਃ । ਵਿਰਾਜਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਾ ਨ ਵੇਦਕਰ੍ਮ ਕ੍ਵਚਿਦਨ੍ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ ।। ੧੧.

ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੌਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਵੇਦਕ ਰੀਤਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।

ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ ਸਮੇਤਾਨ੍ ਮਮ ਯਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ ਪੁਰਾ ਹਰਿਰ੍ਯ ਆਰਾਧਿਤਵਾਨ੍ ਨृਪਾਸਨਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਪਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸੁਚਿਰਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਮਰਣੇਨ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।। ੧੧.

ਮੇਰਾ ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਵਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਯਾਦ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਤੀਦृਸ਼ੀ ਰਾਤ੍ਰਿਰਭੂਦृषੇਃ ਸ਼ੁਭੇ ਵਰਾਸ਼੍ਰਮੇ ਦੁਰ੍ਜਯਭੂਪਤੇਃ ਸ਼ੁਭਾ । ਸਭृਤ੍ਯਸਾਮਨ੍ਤਵਰਾਸ਼੍ਵਦਨ੍ਤਿਨਃ ਸੁਭਕ੍ਤਵਸ੍ਤ੍ਰਾਭਰਣਾਦਿਪੂਜਯਾ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਰਾਤ ਰਿਸ਼ੀ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਵਰ-ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਅਜੈ ਰਾਜਾ ਲਈ, ਨੌਕਰਾਂ, ਸਾਮੰਤਾਂ, ਵਧੀਆ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਬਿਤੀ।

ਇਤੀਦृਸ਼ਾਯਾਂ ਵਰਰਤ੍ਨਚਿਤ੍ਰਿਤਾਃ ਸੁਪਟ੍ਟਸਂਵੀਤਵਰਾਸ੍ਤृਤਾਸ੍ਤਦਾ । ਗृਹੇषੁ ਪਰ੍ਯਙ੍ਕਵਰਾਃ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸੁਰੂਪਯੋषਿਤ੍ਕृਤਭਙ੍ਗਭਾਸੁਰਾਃ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਤ, ਵਧੀਆ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸੁੰਦਰ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਬਿਸਤਰੇ ਲਗਾਏ ਗਏ। ਸੋਹਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਆਪਣੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ, ਚਮਕ ਵਧਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

ਸ ਤਤ੍ਰ ਰਾਜਾ ਵਿਸਸਰ੍ਜ ਭੂਭृਤਃ ਸ੍ਵਯਂ ਸਭृਤ੍ਯਾਨਪਿ ਸਰ੍ਵਤੋ ਗृਹਾਨ੍ । ਗਤੇषੁ ਸੁष੍ਵਾਪ ਵਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਵृਤਃ ਸੁਰੇਸ਼ਵਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਗਤਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।। ੧੧.

ਉਥੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਮੀਨਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਜਾ ਵਧੀਆ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ, ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁੱਤਾ।

ਏਵਂ ਸੁਮਨਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਭृਤ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ऋषੇਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਹृष੍ਟਾਸ੍ਤੁ ਸੁषੁਪੁਸ੍ਤਦਾ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨੌਕਰ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਲੈ ਗਏ।

ਤਤੋ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਤੀਤਾਯਾਂ ਸ ਰਾਜਾ ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪੁਨਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਦ੍ਧਾਨਂ ਗਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਨਿ ਗृਹਾਣਿ ਚ ।। ੧੧.

ਰਾਤ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਘਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

ਅਦृਸ਼੍ਯਾਨਿ ਮਹਾਰ੍ਹਾਣਿ ਵਰਾਸਨਜਲਾਨਿ ਚ । ਰਾਜਾ ਸ ਵਿਸ੍ਮਯਾਵਿष੍ਟਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਦੁਃਖਿਤਃ ।। ੧੧.

ਉੱਚ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

ਕਥਮੇਵਂ ਮਣਿਰ੍ਮਹ੍ਯਂ ਭਵਤੀਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਨਧਿਗਮ੍ਯਾਥ ਸ ਰਾਜਾ ਦੁਰ੍ਜਯਸ੍ਤਦਾ ।। ੧੧.

ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੁਰਜਯਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹ ਮਣੀ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਸਕਾਂ। ਆਖਰਕਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।

ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਮਿਮਂ ਚਾਸ੍ਯ ਹਰਾਮੀਤਿ ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸਃ । ਪ੍ਰਯਾਣਂ ਨੋਦਯਾਮਾਸ ਸ ਰਾਜਾਸ਼੍ਰਮਬਾਹ੍ਯਤਃ । ਆਸ਼੍ਰਮਸ੍ਯ ਬਹਿਰ੍ਗਤ੍ਵਾ ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਸਵਾਹਨਃ ।। ੧੧.

ਉਹ ਰਾਜਾ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੈਂ ਇਹ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਮਣੀ ਉਸ ਤੋਂ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ।' ਫਿਰ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਚਲਿਆ।

ਤਤੋ ਵਿਰੋਚਨਾਖ੍ਯਂ ਵੈ ਪ੍ਰੇषਯਾਮਾਸ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਮ੍ । ऋषੇਰ੍ਗੌਰਮੁਖਸ੍ਯਾਪਿ ਮਣੇਰ੍ਯਾਚਨਕਰ੍ਮਣਿ ।। ੧੧.

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਵਿਰੋਚਨ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਰਮੁਖਾ ਕੋਲ ਮਣੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।

ऋषਿਂ ਤਂ ਚ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਮਣਿਂ ਯਾਚਿਤੁਮੁਦ੍ਯਤਃ । ਰਤ੍ਨਾਨਾਂ ਭਾਜਨਂ ਰਾਜਾ ਮਣਿਂ ਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦੀਯਤਾਮ੍ ।। ੧੧.

ਮੰਤਰੀ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਮਣੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। 'ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਮਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।'

ਅਮਾਤ੍ਯੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਗੌਰਮੁਖੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤੁ ਰਾਜਾ ਚੈਵ ਦਦਾਤਿ ਚ । ਤ੍ਵਂ ਚ ਰਾਜਾ ਪੁਨਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਯਾਚਸੇ ਦੀਨਵਤ੍ ਕਥਮ੍ ।। ੧੧.

ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਗੌਰਮੁਖਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ ਇੰਨਾ ਮੰਦ-ਭਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਮੰਗਦਾ ਹੈਂ?'

ਏਵਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਦੁਰਾਚਾਰਂ ਰਾਜਾਨਂ ਦੁਰ੍ਜਯਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਗਚ੍ਛ ਦ੍ਰੁਤਂ ਦੁਰਾਚਾਰ ਮਾ ਤ੍ਵਾਂ ਲੋਕੋऽਤ੍ਯਗਾਦਿਤਿ ।। ੧੧.

ਇਹ ਗੱਲ ਤੂੰ ਖੁਦ ਉਸ ਮੰਦ-ਚਲਣ ਰਾਜਾ ਦੁਰਜਯਾ ਨੂੰ ਆਖੀਂ: 'ਤੁਰ ਜਾ, ਮੰਦ-ਚਲਣ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਗੇ।'

(ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਃ ਪ੍ਰਾਗਾਤ੍ ਕੁਸ਼ੇਧ੍ਮਾਹਰਣਾਯ ਵੈ । ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਮਨਸਾ ਤਂ ਚ ਮਣਿਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ) ।। ੧੧.

(ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਲੈਣ ਚਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਹ ਮਣੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦੀ ਸੋਚ ਚਲਦੀ ਰਹੀ।)

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਦੂਤੋ ਜਗਾਮ ਚ ਨृਪਾਨ੍ਤਿਕਮ੍ । ਕਥਯਾਮਾਸ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਚ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਦੂਤ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।

ਤਤਃ ਕ੍ਰੋਧਪਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭਾषਿਤਮ੍ । ਦੁਰ੍ਜਯਃ ਪ੍ਰਾਹ ਨੀਲਾਖ੍ਯਂ ਸਾਮਨ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛ ਮਾਚਿਰਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਮਣਿਂ ਗृਹ੍ਯ ਤੂਰ੍ਣਮੇਹਿ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ ।। ੧੧.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁਰਜਯਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨੀਲਾ ਨਾਮਕ ਸਾਮੰਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਰੰਤ ਜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਮਣੀ ਲੈ ਆ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਨੀਲੋ ਬਹੁਸੇਨਾਪਰਿਚ੍ਛਦਃ । ਜਗਾਮ ਸ ਚ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਵਨ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਮਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ ਤੇ ਨੀਲਾ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਿਆ।

ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਸ਼ਾਲਾਯਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਮਣਿਮਾਹਿਤਮ੍ । ਉਤ੍ਤੀਰ੍ਯ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਨ੍ਨੀਲਃ ਸੋऽਵਰੋਹਤ ਭੂਤਲੇ ।। ੧੧.

ਉਥੇ, ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਮਣੀ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਨੀਲਾ ਆਪਣੀ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆ ਗਿਆ।

ਅਵਤੀਰ੍ਣੇ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨੀਲੇ ਪਰਮਦਾਰੁਣੇ । ਕ੍ਰੂਰਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਮਣੇਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਰ੍ਜਗ੍ਮੁਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਾਣਯਃ ।। ੧੧.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਠੋਰ ਨੀਲਾ ਉਤਰਾ, ਮਣੀ ਵਿਚੋਂ ਕ੍ਰੂਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਆਏ।

ਸਰਥਾਃ ਸਧ੍ਵਜਾਃ ਸਾਸ਼੍ਵਾਃ ਸਬਾਣਾਃ ਸਾਸਿਚਰ੍ਮਿਣਃ । ਸਧਨੁष੍ਕਾਃ ਸਤੂਣੀਰਾ ਯੋਧਾਃ ਪਰਮਦੁਰ੍ਜਯਾਃ । ਨਿਸ਼੍ਚੇਰੁਸ੍ਤਂ ਮਣਿਂ ਭਿਤ੍ਵਾ ਅਸਂਖ੍ਯੇਯਾ ਮਹਾਬਲਾਃ ।। ੧੧.

ਰਥਾਂ, ਝੰਡਿਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਤੀਰਾਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਡਾਲਾਂ, ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਤੂਣੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਣਗਿਣਤ ਵੱਡੇ ਤੇ ਅਜੈਯੋਧੇ ਮਣੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ।

ਤਤ੍ਰ ਸਜ੍ਜਾ ਮਹਾਸ਼ੂਰਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ ਸਂਖ੍ਯਯਾ । ਨਾਮਭਿਸ੍ਤਾਨ੍ ਮਹਾਭਾਗੇ ਕਥਯਾਮਿ ਸ਼੍ਰृਣੁष੍ਵ ਤਾਨ੍ ।। ੧੧.

ਉਥੇ ਦਸ ਤੇ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧੇ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ।

ਸੁਪ੍ਰਭੋ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਾਸ਼੍ਚ ਸੁਰਸ਼੍ਮਿਃ ਸ਼ੁਭਦਰ੍ਸ਼ਨਃ । ਸੁਕਾਨ੍ਤਿਃ ਸੁਨ੍ਦਰਃ ਸੁਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਃ ਸੁਮਨਾਃ ਸ਼ੁਭਃ ।। ੧੧.

ਸੁਪ੍ਰਭਾ, ਦੀਪਤੇਜ, ਸੁਰਸ਼ਮੀ, ਸੁਭਦਰਸ਼ਨ, ਸੁਕਾਂਤੀ, ਸੁੰਦਰ, ਸੁੰਦਾ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨਾ, ਸੁਮਨਾ, ਸੁਭਾ,

ਸੁਸ਼ੀਲਃ ਸੁਖਦਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਃ ਸੁਦਾਨ੍ਤਃ ਸੋਮ ਏਵ ਚ । ਏਤੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਨਾਯਕਾ ਮਣਿਤੋਤ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੧੧.

ਸੁਸ਼ੀਲ, ਸੁਖਦਾ, ਸ਼ੰਭੂ, ਸੁਦੰਤ ਅਤੇ ਸੋਮਾ—ਇਹ ਪੰਦਰਾਂ ਮਣੀ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਮੁਖੀ ਹਨ।

ਤਤੋ ਵਿਰੋਚਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬਹੁਸੈਨ੍ਯਪਰਿष੍ਕृਤਮ੍ । ਯੋਧਯਾਮਾਸੁਰਵ੍ਯਗ੍ਰਾ ਵਿਵਿਧਾਯੁਧਪਾਣਯਃ ।। ੧੧.

ਫਿਰ, ਵਿਰੋਚਨ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਉਤਸੁਕ ਯੋਧੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲੱਗ ਪਏ।

ਧਨੂਂषਿ ਤੇषਾਂ ਕਨਕਪ੍ਰਭਾਣਿ ਸ਼ਰਾਨ੍ ਸੁਜਾਮ੍ਬੂਨਦਪੁਙ੍ਖਨਦ੍ਧਾਨ੍ । ਪਤਨ੍ਤਿ ਖਙ੍ਗਾਨਿ ਵਿਭੀषਣਾਨਿ ਭੁਸ਼ੁਣ੍ਡਿਸ਼ੂਲਾਃ ਪਰਮਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ।। ੧੧.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਸੁੰਦਰ ਜਾਮਬੂਨਾਦ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਗਦਾਂ ਤੇ ਭਾਲੇ ਵੀ ਡਿਗ ਰਹੇ ਸਨ।

ਰਥੋ ਰਥਂ ਸਂਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਤਸ੍ਥੌ ਗਜੋ ਗਜਸ੍ਯਾਪਿ ਹਯੋ ਹਰਸ੍ਯ । ਪਦਾਤਿਰਤ੍ਯੁਗ੍ਰਪਰਾਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚ ਪਦਾਤਿਮੇਵ ਪ੍ਰਸਸਾਰ ਚਾਗ੍ਰ੍ਯਮ੍ ।। ੧੧.

ਇੱਕ ਰਥ ਨੇ ਦੂਜੇ ਰਥ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਠੀਕ ਠੀਕ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਹਾਥੀ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ, ਘੋੜਾ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ; ਤੇ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ ਦੂਜੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਉੱਚਾ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ।

ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਨ੍ਯਨੇਕਾਨਿ ਤਥੈਵ ਯੁਦ੍ਧੇ ਦ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਸ਼ੂਰਾਃ ਪਰਿਭਰ੍ਤ੍ਸਯਨ੍ਤਃ । ਵਿਭੀषਣਂ ਨਿਰ੍ਗਤਚਾਪਮਾਰ੍ਗਂ ਬਭੂਵ ਬਾਹੁਪ੍ਰਭਵਂ ਸੁਘੋਰਮ੍ ।। ੧੧.

ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੋਏ, ਜਿਥੇ ਵਿਰਲੇ ਸ਼ੂਰੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਦੌੜ ਪਏ; ਲੜਾਈ ਡਰਾਉਣੀ ਹੋ ਗਈ, ਤੀਰ ਚਲਦੇ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਜੋਰ ਨਾਲ ਹਲਦੇ।