ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਵਂ ਦਿਵ੍ਯੋਪਚਾਰੇਣ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਮਹਾਮਨਾਃ । ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਿਸ੍ਮਯਾਵਿष੍ਟਚੇਤਨਃ । ਕਿਮਿਦਂ ਮੁਨਿਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਤਪਸੋ ਵਾऽਥ ਵਾ ਮਣੇਃ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਵਿਆ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਨ੍ਹਾ ਲਿਆ; ਫਿਰ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, 'ਕੀ ਇਹ ਮੁਨੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਪ ਦੀ, ਜਾਂ ਮਣੀ ਦੀ?'

ਏਵਂ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਭੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇ ਪਰਿਧਾਯੋਤ੍ਤਮੇ ਤਥਾ । ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਨਂ ਤੁ ਵਿਧਿਨਾ ਬੁਭੁਜੇ ਸ ਨृਪੋਤ੍ਤਮਃ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ। ਫਿਰ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣੇ ਖਾਏ।

/50 ਯਥਾ ਚ ਨृਪਤੇਃ ਪੂਜਾ ਕृਤਾ ਤੇਨ ਮਹਰ੍षਿਣਾ । ਤਦ੍ਵਦ੍ ਭृਤ੍ਯਜਨਸ੍ਯਾਪਿ ਚਕਾਰ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ ।। ੧੧.

ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਉੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤੀ।

ਯਾਵਤ੍ ਸ ਰਾਜਾ ਬੁਭੁਜੇ ਸਭृਤ੍ਯਬਲਵਾਹਨਃ । ਤਾਵਦਸ੍ਤਗਿਰਿਂ ਭਾਨੁਰ੍ਜਗਾਮਾਰੁਣਸਪ੍ਰਭਃ ।। ੧੧.

ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਖਾਣਾ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਲਾਲੀ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲਿਆ।

ਤਤਸ੍ਤੁ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਸਮਪਦ੍ਯਤਾऽਧੁਨਾ ਸ਼ਰਚ੍ਛਸ਼ਾਙ੍ਕੋਜ੍ਜ੍ਵਲऋਕ੍ਸ਼ਮਣ੍ਡਿਤਾ । ਕਰੋਤਿ ਰਾਗਂ ਸ ਚ ਰੋਹਿਣੀਧਵਃ ਸੁਸਙ੍ਗਤਂ ਸੌਮ੍ਯਗੁਣੇषੁ ਤਾਪਿ ਚ ।। ੧੧.

ਫਿਰ ਰਾਤ ਆ ਗਈ, ਜੋ ਚਮਕਦੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਚੰਦ, ਰੋਹਣੀ ਦਾ ਸਾਥੀ, ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਰੰਗ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਭृਗੂਦ੍ਵਹਃ ਕृष੍ਣਤਰਾਂਸ਼ੁਭਾਨੁਨਾ ਸਹੋਦ੍ਯਤੋ ਦੈਤ੍ਯਗੁਰੁਃ ਸੁਰਾਧਿਪਃ । ਅਥਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ਗਤੋ ਨ ਰਾਜਤੇ ਸ੍ਵਭਾਵਯੋਗੇਨ ਮਤਿਸ੍ਤੁ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ ।। ੧੧.

ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਮਹਾਨ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਕਾਲੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਉਭਰੇ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਚੰਦ ਦੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਉਹ ਚਮਕੇ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸੁਰਕ੍ਤਤਾਂ ਭੂਮਿਸੁਤਸ਼੍ਚ ਮੁਞ੍ਚਤੇ ਰਾਹੁਃ ਸਿਤੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਂਸ਼ੁਭਿਃ ਸਿਤੈਃ । ਮੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਜਗਤਃ ਸੁਰਾਸੁਰੈ- ਰਨੁਸ੍ਵਭਾਵੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਸੁਕृਨ੍ਨृਪਃ ।। ੧੧.

ਭੂਮੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਲਾਲੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਹੂ, ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਤਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੁਭਾਵ, ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।

ਸਿਤੇਸ਼੍ਵਰਾਖ੍ਯਾਪਿਤਰਸ਼੍ਮਿਮਣ੍ਡਲੇ ਸੂਰ੍ਯਤ੍ਵਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਕषੇਵ ਨਿਰ੍ਮਲੇ । ਕਰੋਤਿ ਕੇਤੁਰ੍ਨ ਪਰੇ ਮਹਤ੍ਤਮ- ਸ੍ਤਦਾ ਕੁਸ਼ੀਲੇषੁ ਗਤਿਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ।। ੧੧.

'ਸਫੈਦ ਦੇ ਰਾਜਾ' ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਗੋਲਾਈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪਿਸਣੀ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਧੂਮकेतੂ ਵੱਡਾ ਹਨੇਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਕੁਸ਼ਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬੁਧੋਚ੍ਚਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਜਗਤੋ ਵਿਭਾਵਯਨ੍ ਰਰਾਜ ਰਾਜ੍ਞੋ ਤਨਯਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਭृਤੇਚ੍ਛਕਃ ਕਕ੍ਸ਼ਵਿਵਾਹਿਤਸ਼੍ਚਿਰਂ ਭਵੇਦਿਯਂ ਸਾਧੁषੁ ਸਮ੍ਮਿਤਿਰ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ।। ੧੧.

ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ, ਬੁਧ ਦੀ ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਹੋਸ਼ਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਨੌਕਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਪੱਕੀ ਸਹਿਮਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਕਰੋਤਿ ਕੇਤੁਃ ਕਪਿਲਂ ਵਿਯਚ੍ਚਿਰਂ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸੁਰਾਣਾਂ ਪਥਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਭृਸ਼ਮ੍ । ਨ ਦੁਰ੍ਜਨਃ ਸਜ੍ਜਨਸਂਸਦਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਨਿਜਕਰ੍ਮਕੌਸ਼ਲਮ੍ ।। ੧੧.

ਧੂਮਕੇਤੂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪੱਕਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਾੜਾ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ।

ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਰਸ਼੍ਮਿਪ੍ਰਵਿਭਾਸਿਤਾ ਅਪਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮੀਯੁਰ੍ਨਿਰਤਾਃ ਪਦੇ ਪਦੇ । ਕੁਲਂਭਵਾਃ ਸਂਭਵਧਰ੍ਮਪਤ੍ਤਯੋ ਮਹਾਂਸ਼ੁਯੋਗਾਨ੍ਮਹਤਾਂ ਸਮੁਨ੍ਨਤਿਮ੍ ।। ੧੧.

ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋਏ ਲੋਕ ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉੱਚ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਜਨਮ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਉੱਚਾਈ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਦੋषਸਕ੍ਤਾਨ੍ਨਿਕृਤੋऽਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਸੁਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਜਃ । ਵਿਰਾਜਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਾ ਨ ਵੇਦਕਰ੍ਮ ਕ੍ਵਚਿਦਨ੍ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ ।। ੧੧.

ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੌਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਵੇਦਕ ਰੀਤਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।

ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ ਸਮੇਤਾਨ੍ ਮਮ ਯਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ ਪੁਰਾ ਹਰਿਰ੍ਯ ਆਰਾਧਿਤਵਾਨ੍ ਨृਪਾਸਨਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਪਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸੁਚਿਰਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ਧ੍ਰੁਵੇਣ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਮਰਣੇਨ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।। ੧੧.

ਮੇਰਾ ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਵਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਯਾਦ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਤੀਦृਸ਼ੀ ਰਾਤ੍ਰਿਰਭੂਦृषੇਃ ਸ਼ੁਭੇ ਵਰਾਸ਼੍ਰਮੇ ਦੁਰ੍ਜਯਭੂਪਤੇਃ ਸ਼ੁਭਾ । ਸਭृਤ੍ਯਸਾਮਨ੍ਤਵਰਾਸ਼੍ਵਦਨ੍ਤਿਨਃ ਸੁਭਕ੍ਤਵਸ੍ਤ੍ਰਾਭਰਣਾਦਿਪੂਜਯਾ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਰਾਤ ਰਿਸ਼ੀ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਵਰ-ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਅਜੈ ਰਾਜਾ ਲਈ, ਨੌਕਰਾਂ, ਸਾਮੰਤਾਂ, ਵਧੀਆ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕਪੜੇ, ਗਹਿਣੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਬਿਤੀ।

ਇਤੀਦृਸ਼ਾਯਾਂ ਵਰਰਤ੍ਨਚਿਤ੍ਰਿਤਾਃ ਸੁਪਟ੍ਟਸਂਵੀਤਵਰਾਸ੍ਤृਤਾਸ੍ਤਦਾ । ਗृਹੇषੁ ਪਰ੍ਯਙ੍ਕਵਰਾਃ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸੁਰੂਪਯੋषਿਤ੍ਕृਤਭਙ੍ਗਭਾਸੁਰਾਃ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਤ, ਵਧੀਆ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸੁੰਦਰ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਬਿਸਤਰੇ ਲਗਾਏ ਗਏ। ਸੋਹਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਆਪਣੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ, ਚਮਕ ਵਧਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

ਸ ਤਤ੍ਰ ਰਾਜਾ ਵਿਸਸਰ੍ਜ ਭੂਭृਤਃ ਸ੍ਵਯਂ ਸਭृਤ੍ਯਾਨਪਿ ਸਰ੍ਵਤੋ ਗृਹਾਨ੍ । ਗਤੇषੁ ਸੁष੍ਵਾਪ ਵਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਵृਤਃ ਸੁਰੇਸ਼ਵਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਗਤਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।। ੧੧.

ਉਥੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਮੀਨਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਜਾ ਵਧੀਆ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ, ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁੱਤਾ।

ਏਵਂ ਸੁਮਨਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਭृਤ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ऋषੇਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਹृष੍ਟਾਸ੍ਤੁ ਸੁषੁਪੁਸ੍ਤਦਾ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨੌਕਰ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਲੈ ਗਏ।

ਤਤੋ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਤੀਤਾਯਾਂ ਸ ਰਾਜਾ ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪੁਨਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਦ੍ਧਾਨਂ ਗਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਨਿ ਗृਹਾਣਿ ਚ ।। ੧੧.

ਰਾਤ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਘਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

ਅਦृਸ਼੍ਯਾਨਿ ਮਹਾਰ੍ਹਾਣਿ ਵਰਾਸਨਜਲਾਨਿ ਚ । ਰਾਜਾ ਸ ਵਿਸ੍ਮਯਾਵਿष੍ਟਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਦੁਃਖਿਤਃ ।। ੧੧.

ਉੱਚ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

ਕਥਮੇਵਂ ਮਣਿਰ੍ਮਹ੍ਯਂ ਭਵਤੀਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਨਧਿਗਮ੍ਯਾਥ ਸ ਰਾਜਾ ਦੁਰ੍ਜਯਸ੍ਤਦਾ ।। ੧੧.

ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੁਰਜਯਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹ ਮਣੀ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਸਕਾਂ। ਆਖਰਕਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।

ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਮਿਮਂ ਚਾਸ੍ਯ ਹਰਾਮੀਤਿ ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਸਃ । ਪ੍ਰਯਾਣਂ ਨੋਦਯਾਮਾਸ ਸ ਰਾਜਾਸ਼੍ਰਮਬਾਹ੍ਯਤਃ । ਆਸ਼੍ਰਮਸ੍ਯ ਬਹਿਰ੍ਗਤ੍ਵਾ ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਸਵਾਹਨਃ ।। ੧੧.

ਉਹ ਰਾਜਾ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੈਂ ਇਹ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਮਣੀ ਉਸ ਤੋਂ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ।' ਫਿਰ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਚਲਿਆ।

ਤਤੋ ਵਿਰੋਚਨਾਖ੍ਯਂ ਵੈ ਪ੍ਰੇषਯਾਮਾਸ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਮ੍ । ऋषੇਰ੍ਗੌਰਮੁਖਸ੍ਯਾਪਿ ਮਣੇਰ੍ਯਾਚਨਕਰ੍ਮਣਿ ।। ੧੧.

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਵਿਰੋਚਨ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਰਮੁਖਾ ਕੋਲ ਮਣੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।

ऋषਿਂ ਤਂ ਚ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਮਣਿਂ ਯਾਚਿਤੁਮੁਦ੍ਯਤਃ । ਰਤ੍ਨਾਨਾਂ ਭਾਜਨਂ ਰਾਜਾ ਮਣਿਂ ਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦੀਯਤਾਮ੍ ।। ੧੧.

ਮੰਤਰੀ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਮਣੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। 'ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਮਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।'

ਅਮਾਤ੍ਯੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਗੌਰਮੁਖੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤੁ ਰਾਜਾ ਚੈਵ ਦਦਾਤਿ ਚ । ਤ੍ਵਂ ਚ ਰਾਜਾ ਪੁਨਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਯਾਚਸੇ ਦੀਨਵਤ੍ ਕਥਮ੍ ।। ੧੧.

ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਗੌਰਮੁਖਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ ਇੰਨਾ ਮੰਦ-ਭਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਮੰਗਦਾ ਹੈਂ?'

ਏਵਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਦੁਰਾਚਾਰਂ ਰਾਜਾਨਂ ਦੁਰ੍ਜਯਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਗਚ੍ਛ ਦ੍ਰੁਤਂ ਦੁਰਾਚਾਰ ਮਾ ਤ੍ਵਾਂ ਲੋਕੋऽਤ੍ਯਗਾਦਿਤਿ ।। ੧੧.

ਇਹ ਗੱਲ ਤੂੰ ਖੁਦ ਉਸ ਮੰਦ-ਚਲਣ ਰਾਜਾ ਦੁਰਜਯਾ ਨੂੰ ਆਖੀਂ: 'ਤੁਰ ਜਾ, ਮੰਦ-ਚਲਣ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਗੇ।'

(ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਃ ਪ੍ਰਾਗਾਤ੍ ਕੁਸ਼ੇਧ੍ਮਾਹਰਣਾਯ ਵੈ । ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਮਨਸਾ ਤਂ ਚ ਮਣਿਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ) ।। ੧੧.

(ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਲੈਣ ਚਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਹ ਮਣੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦੀ ਸੋਚ ਚਲਦੀ ਰਹੀ।)

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਦੂਤੋ ਜਗਾਮ ਚ ਨृਪਾਨ੍ਤਿਕਮ੍ । ਕਥਯਾਮਾਸ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਚ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਦੂਤ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।

ਤਤਃ ਕ੍ਰੋਧਪਰੀਤਾਤ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭਾषਿਤਮ੍ । ਦੁਰ੍ਜਯਃ ਪ੍ਰਾਹ ਨੀਲਾਖ੍ਯਂ ਸਾਮਨ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛ ਮਾਚਿਰਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਮਣਿਂ ਗृਹ੍ਯ ਤੂਰ੍ਣਮੇਹਿ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ ।। ੧੧.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁਰਜਯਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨੀਲਾ ਨਾਮਕ ਸਾਮੰਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਰੰਤ ਜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਮਣੀ ਲੈ ਆ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਨੀਲੋ ਬਹੁਸੇਨਾਪਰਿਚ੍ਛਦਃ । ਜਗਾਮ ਸ ਚ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਵਨ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਮਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ ਤੇ ਨੀਲਾ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਿਆ।