ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤ੍ਰੈਕਸ੍ਥਂ ਜਗਤ੍ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਪ੍ਰਵਿਭਕ੍ਤਮਨੇਕਧਾ । ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸ ਮੁਨਿਰ੍ਦੇਵਿ ਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਲੋਚਨਃ ।। ੧੧.

ਉਥੇ, ਇਕ ਥਾਂ ਤੇ, ਮੁਨੀ ਨੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੇਖਿਆ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਖੁਲ ਗਈਆਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ!

ਜਗਾਮ ਸ਼ਿਰਸਾ ਦੇਵਂ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਰਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਯਦਿ ਮੇ ਵਰਦੋ ਦੇਵੋ ਭੂਯਾਦ੍ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕੇਸ਼ਵ ।। ੧੧.

ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ: 'ਜੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਲਈ ਹੋਵੇ।'

ਇਦਾਨੀਮੇष ਨृਪਤਿਰ੍ਯਥਾ ਸਬਲਵਾਹਨਃ । ਮਮਾਸ਼੍ਰਮੇ ਕृਤਾਹਾਰਃ ਸ਼੍ਵਃ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਸ੍ਵਕਂ ਗृਹਮ੍ ।। ੧੧.

ਹੁਣ ਇਹ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਕਰਕੇ, ਕੱਲ੍ਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇ।

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਵਰਦਃ ਸਂਬਭੂਵ ਹ । ਚਿਤ੍ਤਸਿਦ੍ਧਿਂ ਦਦੌ ਤਸ੍ਮੈ ਮਣਿਂ ਚ ਸੁਮਹਾਪ੍ਰਭਮ੍ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਬੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਮਣੀ ਦਿੱਤੀ।

ਤਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾऽਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਦੇਵਃ ਸ ਚ ਗੌਰਮੁਖੋ ਮੁਨਿਃ । ਜਗਾਮ ਚਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਨਾਨਾ ऋषਿਨਿषੇਵਿਤਮ੍ ।। ੧੧.

ਉਹ ਮਣੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੌਰਮੁਖਾ ਮੁਨੀ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਵਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਸ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਸ ਵੈ ਮੁਨਿਃ । ਹਿਮਵਚ੍ਛਿਖਰਾਕਾਰਂ ਮਹਾਭ੍ਰਮਿਵ ਚੋਨ੍ਨਤਮ੍ । ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਰਸ਼੍ਮਿਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਗृਹਂ ਵੈ ਸ਼ਤਭੂਮਿਕਮ੍ ।। ੧੧.

ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਮੁਨੀ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ, ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ, ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਅਤੇ ਸੌ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਘਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।

ਤਾਦृਸ਼ਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਲਕ੍ਸ਼ਕੋਟ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਗृਹਾਣਿ ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਲਬ੍ਧਵਰਸ੍ਤਦਾ ।। ੧੧.

ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਐਸੇ ਘਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਲੱਖਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਏ।

ਪ੍ਰਾਕਾਰਾਣਿ ਤਤੋਪਾਨ੍ਤੇ ਤਲ੍ਲਗ੍ਨੋਦ੍ਯਾਨਕਾਨਿ ਚ । ਕੋਕਿਲਾਕੁਲਘੁष੍ਟਾਨਿ ਨਾਨਾਦ੍ਵਿਜਵਰਾਣਿ ਚ । ਚਮ੍ਪਕਾਸ਼ੋਕਪੁਨ੍ਨਾਗਨਾਗਕੇਸ਼ਰਵਨ੍ਤਿ ਚ ।। ੧੧.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਬਾਗ ਬਣਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਕਿਲਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਚੰਪਾ, ਅਸ਼ੋਕ, ਪੁੰਨਾਗ, ਨਾਗ ਤੇ ਕੇਸਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਏ।

ਨਾਨਾਜਾਤ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਗृਹੋਦ੍ਯਾਨੇषੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਹਸ੍ਤਿਨਾਂ ਹਸ੍ਤਿਸ਼ਾਲਾਸ਼੍ਚ ਤੁਰਗਾਣਾਂ ਚ ਮਨ੍ਦੁਰਾਃ ।। ੧੧.

ਉਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸਨ; ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਹਾਥੀਸ਼ਾਲਾਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਅਸਤਬਲ ਵੀ ਬਣਾਏ।

ਚਕਾਰ ਸਂਚਯਾਨ੍ ਵਿਪ੍ਰੋ ਨਾਨਾਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਣਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਭੋਜ੍ਯਂ ਤਥਾ ਲੇਹ੍ਯਂ ਚੋष੍ਯਂ ਬਹੁਵਿਧਂ ਤਥਾ । ਚਕਾਰਾਨ੍ਨਾਦ੍ਯਨਿਚਯਂ ਹੇਮਪਾਤ੍ਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ ।। ੧੧.

ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਚਖਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਚਟਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਚੁਸਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਪਕਾ ਹੋਇਆ ਚੌਲ, ਸਭ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਏਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤੁ ਰਾਜਾਨਂ ਭੂਰਿਤੇਜਸਮ੍ । ਉਵਾਚ ਸਰ੍ਵਸੈਨ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤੁ ਗृਹਾਨਿਤਿ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਫੌਜੀ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਤਦ੍ਗृਹਂ ਪਰ੍ਵਤੋਪਮਮ੍ । ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇष੍ਵਨ੍ਯੇ ਭृਤ੍ਯਾ ਵਿਵਿਸ਼ੁਰਾਸ਼ੁ ਵੈ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਘਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਹੋਰ ਨੌਕਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ।

ਤਤਸ੍ਤੇषੁ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੇषੁ ਤਦਾ ਗੌਰਮੁਖੋ ਮੁਨਿਃ । ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਤਂ ਮਣਿਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਰਾਜਾਨਂ ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੧੧.

ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਅੰਦਰ ਗਏ, ਗੌਰਮੁਖਾ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਮਣੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।

ਮਜ੍ਜਨਾਭ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਪਥਿ ਸ਼੍ਰਮਕृਤੇ ਤਥਾ । ਵਿਲਾਸਿਨੀਸ੍ਤਥਾ ਦਾਸਾਨ੍ ਪ੍ਰੇषਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਨृਪ ।। ੧੧.

ਤੇਰੇ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਨੌਕਰ ਭੇਜਾਂਗਾ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਂ ਮਣਿਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਏਕਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਚਤਃ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਸਰਵੋਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮਣੀ ਇਕੱਲੇ ਥਾਂ ਤੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਾਪਿਤਮਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਮਣੌ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਮਪ੍ਰਭੇ । ਨਿਸ਼੍ਚੇਰੁਰ੍ਯੋषਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਿਵ੍ਯਰੂਪਾਃ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ਃ ।। ੧੧.

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਸੁੱਚੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮਣੀ ਰੱਖੀ ਗਈ, ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆ ਗਈਆਂ।

ਸੁਕੁਮਾਰਾਙ੍ਗਰਾਗਾਦ੍ਯਾਃ ਸੁਕੁਮਾਰਵਰਾਙਗਨਾਃ । ਸੁਕਪੋਲਾਃ ਸੁਚਾਰ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗ੍ਯਃ ਸੁਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਾਃ ਸੁਲੋਚਨਾਃ । ਕਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸੌਵਰ੍ਣਪਾਤ੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਸਂਪ੍ਰਤਸ੍ਥਿਰੇ ।। ੧੧.

ਉਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਨਾਜੁਕ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੰਗਾਂ, ਪਿਆਰੇ ਗਲ, ਸੁੰਦਰ ਸਰੀਰ, ਵਧੀਆ ਵਾਲ ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ; ਕੁਝ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰ ਪਈਆਂ।

ਏਵਂ ਯੋषਿਦ੍ਗਣਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਰਾਃ ਕਰ੍ਮਕਰਾਸ੍ਤਥਾ । ਨਿਰ੍ਜਗ੍ਮੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨृਪਤੇਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭृਤ੍ਯਾ ਨृਪਸ੍ਯ ਹ । ਕੇਵਲਂ ਭੋਜਨਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਰਿਧਾਨਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੇ ਮਰਦ ਨੌਕਰ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕ, ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣਾ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਲੈ ਕੇ ਨਿਕਲ ਪਏ।

ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸਰ੍ਵਭृਤ੍ਯਾਨਾਂ ਰਾਜਮਾਰ੍ਗੇਣ ਮਜ੍ਜਨਮ੍ । ਦਦੁਸ੍ਤੇ ਚ ਨਰਾਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਹਸ੍ਤਿਨਾਂ ਚ ਤ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਾਃ ।। ੧੧.

ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ।

ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਤੂਰ੍ਯਾਣਿ ਤਤ੍ਰਾਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਮਜ੍ਜਨੇ ਨृਪਤੇਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਨृਤੁਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਯੋषਿਤਃ । ਅਪਰਾਸ਼੍ਚ ਜਗੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਮਜ੍ਜਤਃ ।। ੧੧.

ਉਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਜਾ-ਗੀਤ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ; ਰਾਜਾ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੋਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੱਚੀਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਦਿਵ੍ਯੋਪਚਾਰੇਣ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਮਹਾਮਨਾਃ । ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਿਸ੍ਮਯਾਵਿष੍ਟਚੇਤਨਃ । ਕਿਮਿਦਂ ਮੁਨਿਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਤਪਸੋ ਵਾऽਥ ਵਾ ਮਣੇਃ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਵਿਆ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਨ੍ਹਾ ਲਿਆ; ਫਿਰ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, 'ਕੀ ਇਹ ਮੁਨੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਪ ਦੀ, ਜਾਂ ਮਣੀ ਦੀ?'

ਏਵਂ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਭੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇ ਪਰਿਧਾਯੋਤ੍ਤਮੇ ਤਥਾ । ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਨਂ ਤੁ ਵਿਧਿਨਾ ਬੁਭੁਜੇ ਸ ਨृਪੋਤ੍ਤਮਃ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ। ਫਿਰ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣੇ ਖਾਏ।

/50 ਯਥਾ ਚ ਨृਪਤੇਃ ਪੂਜਾ ਕृਤਾ ਤੇਨ ਮਹਰ੍षਿਣਾ । ਤਦ੍ਵਦ੍ ਭृਤ੍ਯਜਨਸ੍ਯਾਪਿ ਚਕਾਰ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ ।। ੧੧.

ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਉੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤੀ।

ਯਾਵਤ੍ ਸ ਰਾਜਾ ਬੁਭੁਜੇ ਸਭृਤ੍ਯਬਲਵਾਹਨਃ । ਤਾਵਦਸ੍ਤਗਿਰਿਂ ਭਾਨੁਰ੍ਜਗਾਮਾਰੁਣਸਪ੍ਰਭਃ ।। ੧੧.

ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਖਾਣਾ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਲਾਲੀ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲਿਆ।

ਤਤਸ੍ਤੁ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਸਮਪਦ੍ਯਤਾऽਧੁਨਾ ਸ਼ਰਚ੍ਛਸ਼ਾਙ੍ਕੋਜ੍ਜ੍ਵਲऋਕ੍ਸ਼ਮਣ੍ਡਿਤਾ । ਕਰੋਤਿ ਰਾਗਂ ਸ ਚ ਰੋਹਿਣੀਧਵਃ ਸੁਸਙ੍ਗਤਂ ਸੌਮ੍ਯਗੁਣੇषੁ ਤਾਪਿ ਚ ।। ੧੧.

ਫਿਰ ਰਾਤ ਆ ਗਈ, ਜੋ ਚਮਕਦੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਚੰਦ, ਰੋਹਣੀ ਦਾ ਸਾਥੀ, ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਰੰਗ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਭृਗੂਦ੍ਵਹਃ ਕृष੍ਣਤਰਾਂਸ਼ੁਭਾਨੁਨਾ ਸਹੋਦ੍ਯਤੋ ਦੈਤ੍ਯਗੁਰੁਃ ਸੁਰਾਧਿਪਃ । ਅਥਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ਗਤੋ ਨ ਰਾਜਤੇ ਸ੍ਵਭਾਵਯੋਗੇਨ ਮਤਿਸ੍ਤੁ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ ।। ੧੧.

ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਮਹਾਨ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਕਾਲੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਉਭਰੇ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਚੰਦ ਦੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਉਹ ਚਮਕੇ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸੁਰਕ੍ਤਤਾਂ ਭੂਮਿਸੁਤਸ਼੍ਚ ਮੁਞ੍ਚਤੇ ਰਾਹੁਃ ਸਿਤੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਂਸ਼ੁਭਿਃ ਸਿਤੈਃ । ਮੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਜਗਤਃ ਸੁਰਾਸੁਰੈ- ਰਨੁਸ੍ਵਭਾਵੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਸੁਕृਨ੍ਨृਪਃ ।। ੧੧.

ਭੂਮੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਲਾਲੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਹੂ, ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਤਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੁਭਾਵ, ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।

ਸਿਤੇਸ਼੍ਵਰਾਖ੍ਯਾਪਿਤਰਸ਼੍ਮਿਮਣ੍ਡਲੇ ਸੂਰ੍ਯਤ੍ਵਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਕषੇਵ ਨਿਰ੍ਮਲੇ । ਕਰੋਤਿ ਕੇਤੁਰ੍ਨ ਪਰੇ ਮਹਤ੍ਤਮ- ਸ੍ਤਦਾ ਕੁਸ਼ੀਲੇषੁ ਗਤਿਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ।। ੧੧.

'ਸਫੈਦ ਦੇ ਰਾਜਾ' ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਗੋਲਾਈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪਿਸਣੀ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਧੂਮकेतੂ ਵੱਡਾ ਹਨੇਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਕੁਸ਼ਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਬੁਧੋਚ੍ਚਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਜਗਤੋ ਵਿਭਾਵਯਨ੍ ਰਰਾਜ ਰਾਜ੍ਞੋ ਤਨਯਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਭृਤੇਚ੍ਛਕਃ ਕਕ੍ਸ਼ਵਿਵਾਹਿਤਸ਼੍ਚਿਰਂ ਭਵੇਦਿਯਂ ਸਾਧੁषੁ ਸਮ੍ਮਿਤਿਰ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ।। ੧੧.

ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ, ਬੁਧ ਦੀ ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਹੋਸ਼ਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਨੌਕਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਪੱਕੀ ਸਹਿਮਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।