ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਤੈਃ ਸਂਚਿਨ੍ਤਿਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਦੇਵਸ਼੍ਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰਃ । ਆਵਯੋਃ ਸੈਨ੍ਯਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਏਕ ਏਵ ਮਹਾਬਲਃ ।। ੧੦.

ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਸਾਡੇ ਸੈਨੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਆ ਗਿਆ।

ਏਕਧਾ ਦਸ਼ਧਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ਼ਤਧਾ ਚ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਧਾ । ਲਕ੍ਸ਼ਧਾ ਕੋਟਿਧਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਭੂਤ੍ਯਾ ਚ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ ।। ੧੦.

ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ, ਦਸ, ਸੌ, ਹਜ਼ਾਰ, ਲੱਖ, ਤੇ ਕ੍ਰੋੜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾ ਲਿਆ।

ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਦੇਵਵਰੇ ਅਸ੍ਮਤ੍ਸੈਨ੍ਯੇ ਮਹਾਬਲਃ । ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਸੁਰੋ ਰਾਜਨ੍ਨਾਵਯੋਰ੍ਬਲਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਸ ਹਤਃ ਪਤਿਤੋ ਭੂਮੌ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਗਤਚੇਤਨਃ ।। ੧੦.

ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਸਾਡੇ ਸੈਨੇ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਅਸੁਰ ਜੋ ਸਾਡੇ ਬਲ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਤੇ ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠਾ।

ਏਵਂ ਤਤ੍ ਸਹਸਾ ਸੈਨ੍ਯਂ ਮਾਯਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤਿਨਾ । ਨਿਹਤਂ ਸਾਸ਼੍ਵਕਲਿਲਂ ਪਤ੍ਤਿਦ੍ਵਿਪਸਮਾਕੁਲਮ੍ ।। ੧੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ।

ਚਤੁਰਙ੍ਗਂ ਬਲਂ ਸਰ੍ਵਂ ਹਤ੍ਵਾ ਦੇਵੋ ਰਥਾਙ੍ਗਧृਕ੍ । ਆਵਾਂ ਸ਼ੋषਾਵਥੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਗਤੋऽਨ੍ਤਰ੍ਦ੍ਧਾਨਮੀਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੧੦.

ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਆ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਲੁਕ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਦੇਖੀ।

ਆਵਯੋਰੀਦृਸ਼ਂ ਕਰ੍ਮ ਦृष੍ਟਂ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਿਣਃ । ਤਤਸ੍ਤਮੇਵ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਾਵਾਰਾਧਨਾਯ ਵੈ ।। ੧੦.

ਧਨੁ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਐਸਾ ਕਰਤਬ ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ; ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

ਤ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਮਨ੍ਮਿਤ੍ਰਤਨਯਃ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕਾਤ੍ਮਜੋ ਨृਪ । ਇਮੇ ਚ ਆਵਯੋਃ ਕਨ੍ਯੇ ਗृਹਾਣ ਮਨੁਜੇਸ਼੍ਵਰ । ਹੇਤृਕਨ੍ਯਾ ਸੁਕੇਸ਼ੀ ਤੁ ਮਿਸ਼੍ਰਕੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਹੇਤृਣਃ ।। ੧੦.

ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਇਹ ਦੋਨੋ ਸਾਡੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ। ਹੇਤ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਸੁਕੇਸ਼ੀ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਹੇਤ੍ਰ ਦੀ ਮਿਸ਼ਰਕੇਸ਼ੀ ਹੈ।

ਦੁਰ੍ਜਯਸ੍ਤ੍ਵੇਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਹੇਤृਣਾ ਤੇ ਉਭੇ ਸ਼ੁਭੇ । ਕਨ੍ਯੇ ਜਗ੍ਰਾਹ ਧਰ੍ਮੇਣ ਭਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਮਨੁਜੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੧੦.

ਜਦੋਂ ਵਧੂਆਂ ਦੀ ਸਫਾਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦੁਰਜਯਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਚੰਗੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ।

ਤੇ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਸਹਸਾ ਰਾਜਾ ਮੁਦਾ ਪਰਮਯਾ ਯੁਤਃ । ਆਜਗਾਮ ਸ੍ਵਕਂ ਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਨਿਜਸੈਨ੍ਯਸਮਾਵृਤਃ ।। ੧੦.

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।

ਤਤਃ ਕਾਲੇਨ ਮਹਤਾ ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਬਭੌ । ਸੁਕੇਸ਼੍ਯਾਃ ਸੁਪ੍ਰਭਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਿਸ਼੍ਰਕੇਸ਼੍ਯਾਃ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ।। ੧੦.

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਸੁਕੇਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਅਤੇ ਮਿਸ਼੍ਰਕੇਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸੁਦਰਸ਼ਨ।

ਸ ਰਾਜਾ ਦੁਰ੍ਜਯਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਁਲ੍ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਸ੍ਵਯਂ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਞ੍ਜਗਾਮਾਰਣ੍ਯਮਨ੍ਤਿਕੇ ।। ੧੦.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੁਰਜਯਾ, ਦੋ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਖੁਦ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਤਤ੍ਰਸ੍ਥੋ ਵਨਜਾਤੀਰ੍ਹਿ ਬਧਯਨ੍ ਵੈ ਭਯਂਕਰਾਃ । ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਰਣ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮੁਨਿਂ ਸ੍ਥਿਤਮਕਲ੍ਮषਮ੍ ।। ੧੦.

ਉਥੇ, ਜੰਗਲੀ ਡਰਾਉਣੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

ਤਪਸ੍ਯਨ੍ਤਂ ਮਹਾਭਾਗਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਗੌਰਮੁਖਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ऋषਿਵृਨ੍ਦਸ੍ਯ ਗੋਪ੍ਤਾਰਂ ਤ੍ਰਾਤਾਰਂ ਪਾਪਿਨਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੧੦.

ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਗੌਰਮੁਖਾ ਨਾਂ ਦੇ ਤਪਸੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਸੀ।

ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ਵਿਮਲਜਲਾਵਿਲੇਮਰੁ- ਤ੍ਸੁਗਨ੍ਧਿਵृਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਵਰੇ ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਨਃ । ਰਰਾਜ ਜੀਮੂਤ ਇਵਾਮ੍ਬਰਾਨ੍ਮਹੀ- ਮੁਪਾਗਤਃ ਪ੍ਰਵਰਵਿਮਾਨਵਦ੍ ਗृਹਃ ।। ੧੦.

ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ, ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੇ ਵਧੀਆ ਦਰੱਖਤ ਸਨ, ਉਥੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਉਤਰੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਮਹਿਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਜ੍ਵਲਨਮਖਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਿਭਾषਿਤਾਮ੍ਬਰਃ ਸੁਸ਼ੁਦ੍ਧਸਂਵਾਸਿਤਵੇਸ਼ਕੁਟ੍ਟਕਃ । ਸ਼ਿष੍ਯੈਃ ਸਮੁਚ੍ਚਾਰਿਤਸਾਮਨਾਦਕਃ ਸੁਰੂਪਯੋषਿਦृषਿਕਨ੍ਯਕਾਕੁਲਃ । ਇਤੀਦृਸ਼ੋऽਸ੍ਯਾਵਸਾਥੋ ਵਰਾਸ਼੍ਰਮੇ ਸੁਪੁष੍ਪਿਤਾਸ਼ੇषਤਰੁਪ੍ਰਸੂਨਃ ।। ੧੦.

ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਯਜਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਘਰ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੇ ਸਨ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਾਮ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉੱਤਮ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਤਤਸ੍ਤਮੀਦृਸ਼ਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਦਾ ਗੌਰਮੁਖਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ । ਦੁਰ੍ਜ੍ਜਯਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਰਮ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਮਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੧੧.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਗੌਰਮੁਖਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਰਜਯਾ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਸੁਹਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ।

ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ऋषੀਨ੍ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕਾਨ੍ । ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਤਮਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ।। ੧੧.

‘ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉੱਚ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ।’ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਸ੍ਯ ਤਤੋ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪਰਮਹਰ੍षਿਤਃ । ਚਕਾਰ ਪੂਜਾਂ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਤਦਾ ਗੌਰਮੁਖੋ ਮੁਨਿਃ ।। ੧੧.

ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਧਰਮਵਾਨ ਗੌਰਮੁਖਾ ਮੁਨੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

ਸ੍ਵਾਗਤਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਥਾਨ੍ਤੇ ਤਂ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾऽਹਂ ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਾਨੁਗਸ੍ਯ ਚ ਭੋਜਨਮ੍ ।। ੧੧.

ਸਵਾਗਤ ਆਦਿ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕਿਹਾ, ‘ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿਆਂਗਾ।’

ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤਾਂ ਸਾਧੁ ਵਾਹਾ ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤੂष੍ਣੀਂ ਸ ਮੁਨਿਃ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਃ ।। ੧੧.

‘ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ; ਤੁਹਾਡੇ ਘੋੜੇ ਖੋਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ,’ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਿਆ।

ਰਾਜਾऽਪਿ ਤਸ੍ਥੌ ਤਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਸਹਾਯੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਅਕ੍ਸ਼ੌਹਿਣ੍ਯੋ ਬਲਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤਦਾ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਅਯਂ ਚ ਤਾਪਸਃ ਕਿਂ ਮੇ ਦਾਸ੍ਯਤੇ ਭੋਜਨਂ ਤ੍ਵਿਹ ।। ੧੧.

ਰਾਜਾ ਵੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਪੰਜ ਟੋਲੀਆਂ ਉਥੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਸੀ, ‘ਇਹ ਤਪਸੀ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੀ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇਗਾ?’

ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਦੁਰ੍ਜਯਂ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤਦਾ ਗੌਰਮੁਖੋ ਨृਪਮ੍ । ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਕਿਂ ਚਾਸ੍ਯ ਮਯਾ ਦੇਯਂ ਤੁ ਭੋਜਨਮ੍ ।। ੧੧.

ਫਿਰ ਗੌਰਮੁਖਾ ਮੁਨੀ ਨੇ ਦੁਰਜਯਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸੋਚਿਆ, ‘ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੀ ਭੋਜਨ ਦੇਵਾਂ?’

ਏਵਂ ਚਿਨ੍ਤਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਰ੍षੇਰ੍ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਃ । ਸ੍ਥਿਤੋ ਮਨਸਿ ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਹਰਿਰ੍ਨਾਰਾਯਣਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਆ ਗਏ।

ਤਤਃ ਸਂਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਮਨਸਾ ਦੇਵਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਤਦਾ । ਤੋषਯਾਮਾਸ ਗਙ੍ਗਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ ।। ੧੧.

ਫਿਰ, ਮਨ ਵਿਚ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ।

ਧਰਣ੍ਯੁਵਾਚ । ਕਥਂ ਗੌਰਮੁਖੋ ਵਿष੍ਣੁਂ ਤੋषਯਾਮਾਸ ਭੂਧਰ । ਏਤਨ੍ਮੇ ਕੌਤੁਕਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਸਮ੍ਯਗਿਚ੍ਛਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੧੧.

ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੌਰਮੁਖਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਐ ਭੂਧਰ? ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ।

ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਵਿष੍ਣਵੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਮਸ੍ਤੇ ਪੀਤਵਾਸਸੇ । ਨਮਸ੍ਤੇ ਚਾਦ੍ਯਰੂਪਾਯ ਨਮਸ੍ਤੇ ਜਲਰੂਪਿਣੇ ।। ੧੧.

ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਲ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਨਮਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਸਂਸ੍ਥਾਯ ਨਮਸ੍ਤੇ ਜਲਸ਼ਾਯਿਨੇ । ਨਮਸ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਰੂਪਾਯ ਨਮਸ੍ਤੇ ਤੇਜਸਾਤ੍ਮਨੇ ।। ੧੧.

ਸਭ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਲ ਉੱਤੇ ਵਿਛੇ ਹੋਏ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਧਰਤੀ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅੱਗ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਨਮਸ੍ਤੇ ਵਾਯੁਰੂਪਾਯ ਨਮਸ੍ਤੇ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਿਣੇ । ਤ੍ਵਂ ਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭੁਸ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਹृਚ੍ਛਯਃ ।। ੧੧.

ਹਵਾ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਆਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦਿਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋ।

ਤ੍ਵਮੋਙ੍ਕਾਰੋ ਵषਟ੍ਕਾਰਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਤ੍ਵਮਾਦਿਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਤਵ ਚਾਦਿਰ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ।। ੧੧.

ਤੁਸੀਂ ਓਂਕਾਰ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਵਸ਼ਟ ਮੰਤ੍ਰ ਹੋ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦਿ ਹੋ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ।