ਯਾਮੇਨਾਂ ਭਾषਸੇ ਦੇਵ ਮਮ ਮਾਯੇਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ
ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੱਸਦੇ ਹੋ, ਦੇਵ ਜੀ।
ਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਮਾਯਾਰ੍ਥਂ ਰਹਸ੍ਯਂ ਪਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਮਾਇਆ ਦਾ ਅਰਥ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ, ਜਾਣ ਲਵਾਂ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਦਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਤੁ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਵृਥਾ ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ਵਿਲੋਕਨਾਤ੍
ਤੂੰ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੂੰ ਵੇਖਣੀ ਹੈ?
ਮਮ ਮਾਯਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ਿ ਕਿਂ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਸੁਨ੍ਧਰੇ
ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਦੇਸ਼ੋ ਨਿਰ੍ਜਲਤਾਂ ਯਾਤਿ ਏषਾ ਮਾਯਾ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯੇ। ਸੋਮੋ ਯਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਵਾਪਿ ਚ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ।। 125.
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਪਿਆਰੀਏ; ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਹਰ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਘਟਦਾ ਤੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਅਮਾਯਾਂ ਨ ਸ ਦृਸ਼੍ਯੇਤ ਮਾਯੇਯਂ ਮਮ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਅਮਾਵਸ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ; ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਸੱਚਮੁੱਚ।
ਭਵੇਚ੍ਚ ਸ਼ੀਤਲਂ ਗ੍ਰੀष੍ਮੇ ਮਾਯੇਯਂ ਮਮ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਠੰਡ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਸੱਚਮੁੱਚ।
ਉਦੇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਮਾਯੇਯਂ ਮਮ ਸੁਨ੍ਦਰਿ
ਜਦੋਂ ਸਵੇਰੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਸੁੰਦਰਏ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭੇ ਚ ਜਾਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਮਾਯੇਯਂ ਮਮ ਸੁਨ੍ਦਰਿ। ਜੀਵਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਗਰ੍ਭਂ ਤੁ ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ
ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸੁੰਦਰਏ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ; ਜੀਵ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਾਤਸ਼੍ਚ ਵਿਸ੍ਮਰੇਤ੍ਸਰ੍ਵਮੇषਾ ਮਾਯਾ ਮਮੋਤ੍ਤਮਾ
ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਨੀਯਤੇऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਾਯੈषਾ ਮਮ ਚੋਤ੍ਤਮਾ
ਕਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਸ਼੍ਚਰਣੌ ਚੈਵ ਭੁਜੌ ਸ਼ੀਰ੍षਂ ਕਟਿਸ੍ਤਥਾ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ, ਪੈਰ, ਬਾਂਹਾਂ, ਸਿਰ ਤੇ ਕਮਰ,
ਕਰ੍ਣੌ ਨੇਤ੍ਰੇ ਕਪਾਲੌ ਚ ਲਲਾਟਂ ਜਿਹ੍ਵਯਾ ਸਹ
ਕੰਨ, ਅੱਖਾਂ, ਖੋਪੜੀ, ਮੱਥਾ ਤੇ ਜੀਭ,
ਤਸ੍ਯੈਵ ਜੀਰ੍ਯਤੇ ਭੁਕ੍ਤਮਗ੍ਨਿਨਾ ਪੀਤਮੇਵ ਚ
ਉਹ ਜੋ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਉਸਨੂੰ ਪਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਰਸੋ ਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪਂਚਮ 125.
ਧੁਨ, ਛੂਹ, ਰੂਪ, ਸਵਾਦ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ—ਸੁਗੰਧ।
ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁषੁ ਨਿਜਾਕਾਰਃ ਸ੍ਥਾਵਰੇ ਜਙ੍ਗਮੇ ਤਥਾ
ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਪੋ ਦਿਵ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਭੌਮਾ ਆਪੋ ਯੇषੁ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ
ਅਸਮਾਨੀ ਪਾਣੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਵृष੍ਟੌ ਬਹੂਦਕਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਲ੍ਵਲਾਨਿ ਸਰਾਂਸਿ ਚ
ਵਰਖਾ ਵੇਲੇ, ਸਾਰੇ ਤਲਾਬ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਿਮਵਚ੍ਛਿਖਰਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ
ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ।
ਮੇਘਾ ਵਹਨ੍ਤਿ ਸਲਿਲਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਲਵਣਾਰ੍ਣਵਾਤ੍
ਬੱਦਲ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰੋਗਾਰ੍ਤਾ ਜਨ੍ਤਵਃ ਕੇਚਿਦ੍ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਮਹੌषਧਮ੍
ਕਈ ਜੀਵ ਰੋਗੀ ਹੋ ਕੇ ਵੱਡੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
ਔषਧੇ ਦੀਯਮਾਨੇऽਪਿ ਜਨ੍ਤੁਃ ਪਂਚਤ੍ਵਮੇਤਿ ਯਤ੍
ਦਵਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ, ਕਈ ਵਾਰ ਜੀਵ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਜਾਯਤੇ ਗਰ੍ਭਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਂਜਾਯਤੇ ਪੁਮਾਨ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰਭ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਏਤਨ੍ਮਾਯਾਬਲਂ ਮਮ
ਫਿਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।
ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਪਤ੍ਰਾਦਿਯੁਤਮੇਤਨ੍ਮਾਯਾਬਲਂ ਮਮ 125.
ਫਿਰ ਪੱਤਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਮृਤਂ ਵਿਸृਜਾਮਿ ਮਾਯਾਯੋਗੇਨ ਭੂਰਿਸ਼ਃ
ਉਥੇ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਰ ਵਾਰ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ।
ਭੂਤ੍ਵਾ ਵੇਗੇਨ ਗਰੁਡੋ ਵਹਾਮ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾ
ਗਰੁੜ ਬਣ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
ਮਾਯਾਮੇਤਾਮਹਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਰਿਦਿਵੌਕਸਃ
ਇਹ ਮਾਇਆ ਰਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਮਾਯਾਮਾਙ੍ਗਿਰਸੀਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਾਜਯਾਮਿ ਦਿਵੌਕਸਃ
ਅੰਗੀਰਸ ਮਾਇਆ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜਨ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹਾਂ।