ਤਰਂਤਿ ਯੇਨ ਸਂਸਾਰਂ ਨਰਾਃ ਕਰ੍ਮਪਰਾਯਣਾਃ
ਇਸ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ, ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਾਰਾਯਣਂ ਦੇਵਂ ਵਾਰਾਹਂ ਰੂਪਮਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਨਾਰਾਯਣ ਦੇਵ, ਜੋ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ,
ਕੁਸ਼ਿष੍ਯਾਯ ਨ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਯੇ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਦੂषਕਾਃ
ਇਹ ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਅਯੋਗ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਾਂ ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿਗਾੜਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਧਨਧਰ੍ਮਕ੍ਸ਼ਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਪਠਨਾਦਾਸ਼ੁ ਜਾਯਤੇ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਧਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਹਾਨੀ ਜਲਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਤਤ੍ਤੇ ਕਥਿਤਂ ਭਦ੍ਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ਪृष੍ਟਵਤ੍ਯਸਿ
ਹੇ ਭਦਰੇ, ਜੋ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹਪੁਰਾਣੇ ਭਗਵਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ऋਤੂਪਸ੍ਕਰਣਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ 'ਰਿਤੂਪਸਕਰਣ' ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਚੌਵੀਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਅਥ ਮਾਯਾਚਕ੍ਰਮ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ षਡृਤੁਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪृਥਿਵੀ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਾ
ਫਿਰ, ਛੇ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਦੇ ਚੱਕਰ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਮਙ੍ਗਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਵਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਤ੍ਵਯਾ ਸਮੁਦਾਹृਤਾਃ
ਜੋ ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੂੰ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ,
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵੇਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤ੍ਵਨ੍ਮੁਖੋਕ੍ਤਾਨਿ ਮਾਧਵ
ਤੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣੇ ਹੋਏ ਇਹ ਕੰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਮਾਧਵ ਜੀ, ਮੈਂ ਸੁਣ ਕੇ
ਏਤਨ੍ਮੇ ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਪਰਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਤਥਾ
ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਮੇਨਾਂ ਭਾषਸੇ ਦੇਵ ਮਮ ਮਾਯੇਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ
ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੱਸਦੇ ਹੋ, ਦੇਵ ਜੀ।
ਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਮਾਯਾਰ੍ਥਂ ਰਹਸ੍ਯਂ ਪਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਮਾਇਆ ਦਾ ਅਰਥ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ, ਜਾਣ ਲਵਾਂ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਦਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਤੁ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਵृਥਾ ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ਵਿਲੋਕਨਾਤ੍
ਤੂੰ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਕਿਉਂ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੂੰ ਵੇਖਣੀ ਹੈ?
ਮਮ ਮਾਯਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ਿ ਕਿਂ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਸੁਨ੍ਧਰੇ
ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਦੇਸ਼ੋ ਨਿਰ੍ਜਲਤਾਂ ਯਾਤਿ ਏषਾ ਮਾਯਾ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯੇ। ਸੋਮੋ ਯਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਵਾਪਿ ਚ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ।। 125.
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਪਿਆਰੀਏ; ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਹਰ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਘਟਦਾ ਤੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਅਮਾਯਾਂ ਨ ਸ ਦृਸ਼੍ਯੇਤ ਮਾਯੇਯਂ ਮਮ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਅਮਾਵਸ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ; ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਸੱਚਮੁੱਚ।
ਭਵੇਚ੍ਚ ਸ਼ੀਤਲਂ ਗ੍ਰੀष੍ਮੇ ਮਾਯੇਯਂ ਮਮ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਠੰਡ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਸੱਚਮੁੱਚ।
ਉਦੇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਮਾਯੇਯਂ ਮਮ ਸੁਨ੍ਦਰਿ
ਜਦੋਂ ਸਵੇਰੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਸੁੰਦਰਏ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭੇ ਚ ਜਾਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਮਾਯੇਯਂ ਮਮ ਸੁਨ੍ਦਰਿ। ਜੀਵਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਗਰ੍ਭਂ ਤੁ ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ
ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸੁੰਦਰਏ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ; ਜੀਵ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਾਤਸ਼੍ਚ ਵਿਸ੍ਮਰੇਤ੍ਸਰ੍ਵਮੇषਾ ਮਾਯਾ ਮਮੋਤ੍ਤਮਾ
ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਨੀਯਤੇऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਾਯੈषਾ ਮਮ ਚੋਤ੍ਤਮਾ
ਕਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਵ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਸ਼੍ਚਰਣੌ ਚੈਵ ਭੁਜੌ ਸ਼ੀਰ੍षਂ ਕਟਿਸ੍ਤਥਾ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ, ਪੈਰ, ਬਾਂਹਾਂ, ਸਿਰ ਤੇ ਕਮਰ,
ਕਰ੍ਣੌ ਨੇਤ੍ਰੇ ਕਪਾਲੌ ਚ ਲਲਾਟਂ ਜਿਹ੍ਵਯਾ ਸਹ
ਕੰਨ, ਅੱਖਾਂ, ਖੋਪੜੀ, ਮੱਥਾ ਤੇ ਜੀਭ,
ਤਸ੍ਯੈਵ ਜੀਰ੍ਯਤੇ ਭੁਕ੍ਤਮਗ੍ਨਿਨਾ ਪੀਤਮੇਵ ਚ
ਉਹ ਜੋ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਉਸਨੂੰ ਪਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਰਸੋ ਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਪਂਚਮ 125.
ਧੁਨ, ਛੂਹ, ਰੂਪ, ਸਵਾਦ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ—ਸੁਗੰਧ।
ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁषੁ ਨਿਜਾਕਾਰਃ ਸ੍ਥਾਵਰੇ ਜਙ੍ਗਮੇ ਤਥਾ
ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਪੋ ਦਿਵ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਭੌਮਾ ਆਪੋ ਯੇषੁ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ
ਅਸਮਾਨੀ ਪਾਣੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਵृष੍ਟੌ ਬਹੂਦਕਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਲ੍ਵਲਾਨਿ ਸਰਾਂਸਿ ਚ
ਵਰਖਾ ਵੇਲੇ, ਸਾਰੇ ਤਲਾਬ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਿਮਵਚ੍ਛਿਖਰਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ
ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ।