ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਵੇ ਭਵੇ ਯਸ਼੍ਚ ਸਸਰ੍ਜ੍ਜ ਕਂ ਤਤੋ ਜਗਤ੍ ਪ੍ਰਸੂਤਂ ਸਚਰਾਚਰਂ ਤ੍ਵਿਦਮ੍ । ਤਤਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਾਤ੍ਮਵਤਿ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ- ऽਨ੍ਵਤੋ ਹਰਿਰ੍ਵਿष੍ਣੁਹਰਸ੍ਤਥੋਚ੍ਯਤੇ ।। ੮.

ਜੋ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿਚ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਚਲਦੇ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜਦ ਇਹ ਰੁਦਰ ਦੇ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਹਰੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਹਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਖਾਤ੍ਮੇਨ੍ਦੁਪृਥ੍ਵੀਪਵਨਾਗ੍ਨਿਭਾਸ੍ਕਰਾ ਜਲਂ ਚ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ । ਸ ਸਰ੍ਵਦਾ ਮੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਸਨਾਤਨੋ ਦਦਾਤੁ ਸ਼ਂ ਵਿष੍ਣੁਰਚਿਨ੍ਤ੍ਯਰੂਪਧृਕ੍ ।। ੮.

ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਕਾਸ਼, ਚੰਦ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਪਾਣੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਚਿੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਦਾ ਚੰਗੀ ਭਲਾਈ ਦੇਵੇ।

ਧਰਣ੍ਯੁਵਾਚ । ਆਦੌ ਕृਤਯੁਗੇ ਨਾਥ ਕਿਂ ਕृਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਨਾ । ਨਾਰਾਯਣੇਨ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ।। 9.

ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਮਾਲਕ, ਕਲਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੱਚ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤ੍ਵੇਕੋ ਨਾਸੀਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਧਰੇਃ ਪਰਮ੍ । ਸੈਕ ਏਵ ਰਤਿਂ ਲੇਭੇ ਨੈਵ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਕਰ੍ਮਕृਤ੍ ।। 9.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਵਲ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਸੀ; ਹਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਬਭੌ । ਅਸਾਵਿਤ੍ਯੇਵ ਸਂਜ੍ਞਾਯਾ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸਨ੍ਨਿਭਾ ।। 9.

ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬੁਧੀ ਤੇ ਆਤਮ ਵਾਲਾ ਵਿਚਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ 'ਅਸੂ' ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।

ਤਸ੍ਯਾ ਅਪਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਭੂਤਾ ਚਿਨ੍ਤਾऽਭੂਦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨੀ । ਉਮੇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਯਾ ਯਤ੍ਤਤ੍ਸਦਾ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ ।। 9.

ਉਸ ਵਿਚਾਰ ਨੇ ਵੀ ਦੋ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਏ, ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸੋਚ ਬਣੀ। ਜੋ 'ਉਮਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਮਰਤੀਆਂ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਓਮਿਤ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰੀਭੂਤਾ ਸਸਰ੍ਜੇਮਾਂ ਮਹੀਂ ਤਦਾ । ਭੂਃ ਸਸਰ੍ਜ ਭੁਵਂ ਸੋऽਪਿ ਸ੍ਵਃ ਸਸਰ੍ਜ ਤਤੋ ਮਹਃ ।। 9.

ਉਹ ਇਕ ਅੱਖਰ 'ਓਮ' ਬਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਰਚੀ; ਭੂ ਨੇ ਭਵ ਰਚਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਵ ਰਚਿਆ, ਫਿਰ ਮਹ ਰਚਿਆ।

ਤਤਸ਼੍ਚ ਜਨ ਇਤ੍ਯੇਵ ਤਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ । ਏਤਦੋਤਂ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਤਂ ਸੂਤ੍ਰੇ ਮਣਿਗਣਾ ਇਵ ।। 9.

ਫਿਰ ਜਨ ਤੇ ਤਪ ਆਏ, ਤੇ ਆਤਮ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੂਤਰ ਵਿਚ ਮਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਗੁੰਝਿਆ ਤੇ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਜਗਤ੍ ਪ੍ਰਣਵਤੋ ਭੂਤਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮੇਤਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਦਾ । ਯੇਯਂ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਭਗਵਤਃ ਸ਼ਂਕਰਃ ਸ ਸ੍ਵਯਂ ਹਰਿਃ ।। 9.

ਜਦ ਸੰਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰਿਆ, ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਉਹ ਮੂਰਤੀ—ਸ਼ੰਕਰ—ਆਪ ਹੀ ਹਰੀ ਸੀ।

ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਁਲ੍ਲੋਕਾਨਿਮਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਿਤ੍ਵਾ ਮਨੋਧਾਮ ਤਤ੍ਰਾਕਾਰਃ ਸ੍ਵਮਾਤ੍ਰਤਃ ।। 9.

ਜਦ ਉਹ ਲੋਕ ਖਾਲੀ ਦੇਖੇ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ, ਤੇ ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਮਾਪ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ।

ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਦਾ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮਭਵਤ੍ਤਦਾ । ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਸ਼ਕਲੀਭੂਤੇ ਭੂਰ੍ਲੋਕਂ ਚ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।। 9.

ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਹਿਲੇ ਹੋਏ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਬਣਿਆ; ਜਦ ਉਹ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭੂਲੋਕ ਟਿਕ ਗਿਆ।

ਅਪਰਂ ਭੁਵਨਂ ਪ੍ਰਾਯਾਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭਾਸ੍ਕਰਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ । ਪੁਰਾਣਪੁਰੁषੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ।। 9.

ਇਕ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਿਚਕਾਰ ਆਇਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਰਖ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕਰਕੇ, ਕਮਲ ਦੇ ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਿਆ।

ਸ ਹਿ ਨਾਰਾਯਣੋ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇਨ ਤੇਜਸਾ । ਅਕਾਰਾਦ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰਂ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਹਲਂ ਚ ਵਿਸਸਰ੍ਜ ਹ ।। 9.

ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸੁਰ 'ਅ' ਤੇ 'ਹ' ਉਚਾਰਿਆ।

ਅਮੂਰ੍ਤ੍ਤਸृष੍ਟੌ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਉਦਗਾਯਤ੍ ਤਦਾ ਦਿਸ਼ਃ । ਸੁष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਨਰਮੇਯਾਤ੍ਮਾ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਧਾਰਣਮ੍ ।। 9.

ਅਮੂਰਤ ਰਚਨਾ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗਾਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ, ਅਣਮਾਪ ਆਤਮ ਨੇ ਫਿਰ ਧਾਰਣ ਦੀ ਸੋਚ ਕੀਤੀ।

ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਤੋ ਨੇਤ੍ਰਾਤ੍ ਤੇਜਃ ਸਮਭਵਨ੍ਮਹਤ੍ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਵਹ੍ਨਿਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਵਾਮਂ ਤੁਹਿਨਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।। 9.

ਜਦ ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਨਿਕਲੀ: ਸੱਜੀ ਪਾਸੋਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਖੱਬੀ ਪਾਸੋਂ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਠੰਡੀ।

ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯੌ ਤੁ ਕਲ੍ਪਿਤੌ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਾ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ।। 9.

ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਰਵੋਚ ਮਾਲਕ ਨੇ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਬਣਾਏ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਮਾਲਕ ਤੋਂ ਹਵਾ ਨਿਕਲੀ।

ਸ ਏਵ ਵਾਯੁਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਯੋऽਦ੍ਯਾਪਿ ਹृਦਿਗੋ ਵਿਭੁਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਹ੍ਨਿਃ ਸਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਤਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨੇਰ੍ਜਲਂ ਮਹਤ੍ ।। 9.

ਉਹੀ ਹਵਾ, ਭਗਵਾਨ, ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਲ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਣੀ।

ਯ ਏਵਾਗ੍ਨਿਃ ਸ ਵੈ ਤੇਜੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਪਰਮਕਾਰਣਮ੍ । ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਮਪ੍ਯਸੌ ਤੇਜਃ ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰਂ ਤੇਜਃ ਸਸਰ੍ਜ ਹ ।। 9.

ਉਹੀ ਅੱਗ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਚਮਕ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।

ਊਰੁਭ੍ਯਾਮਪਿ ਵੈਸ਼੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂਸ੍ਤਥਾ ਵਿਭੁਃ । ਤਤਸ੍ਤੁ ਸਸृਜੇ ਯਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਵਿਭੁਃ ।। 9.

ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ رانਾਂ ਤੋਂ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਵੀ ਬਣਾਏ।

ਚਤੁਰ੍ਵਿਧੈਸ੍ਤੁ ਭੂਰ੍ਲੋਕਂ ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਂ ਵਿਯਚ੍ਚਰੈਃ । ਭੂਤੈਃ ਸ੍ਵਰ੍ਮਾਰ੍ਗਗੈਰਨ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਂ ਸਮਪੂਰਯਤ੍ ।। 9.

ਇਹ ਚਾਰਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਭੂਲੋਕ, ਆਕਾਸ਼-ਲੋਕ ਨੂੰ ਉਡਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਸਵਰਗ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।

ਮਹਰ੍ਲੋਕਂ ਤਥਾ ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭੂਤੈਸ਼੍ਚ ਸਨਕਾਦਿਭਿਃ । ਜਨੋਲੋਕਂ ਤਤਸ਼੍ਚੈਵ ਵੈਰਾਜੈਃ ਸਮਪੂਰਯਤ੍ ।। 9.

ਉਸ ਨੇ ਮਹਰਲੋਕ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਸਨਕ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਫਿਰ ਜਨਲੋਕ ਨੂੰ ਵੈਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ।

ਤਪੋਲੋਕਂ ਤਤੋ ਦੇਵਸ੍ਤਪੋਨਿष੍ਠੈਰਪੂਰਯਤ੍ । ਅਪੁਨਰ੍ਮਾਰਕੈਰ੍ਦੇਵੈਃ ਸਤ੍ਯਲੋਕਮਪੂਰਯਤ੍ ।। 9.

ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਤਪਲੋਕ ਨੂੰ ਤਪ ਕਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਤੇ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਨੂੰ ਮਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ।

ਸृष੍ਟਿਂ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਥਾ ਦੇਵੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਭੂਤਭਾਵਨਃ । ਕਲ੍ਪਸਂਜ੍ਞਂ ਸ੍ਵਕਂ ਘਸ੍ਤ੍ਰਂ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। 9.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਕਲਪ-ਨਾਮ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵਜੋਂ ਜਾਗਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਗਤਿ ਭੂਰ੍ਲੋਕੋ ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ । ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯੋऽਪ੍ਯੇਤੇ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। 9.

ਉਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੂਲੋਕ, ਭੁਵਰਲੋਕ ਅਤੇ ਸਵਰਲੋਕ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਸੁਪ੍ਤੇ ਤੁ ਦੇਵੇ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਤਾਵਤੀ ਰਾਤ੍ਰਿਰਿष੍ਯਤੇ । ਤ੍ਰੈ ਲੋਕ੍ਯਮੇਤਤ੍ ਸੁਪ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਥੋਪਪ੍ਲਵਤਾਂ ਗਤਮ੍ ।। 9.

ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਸੁੱਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ।

ਤਤੋ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਤੀਤਾਯਾਮੁਤ੍ਥਿਤਃ ਕਮਲੇਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਤਾਨ੍ ਵੇਦਾਨ੍ ਮਾਤਰਂ ਚ ਚਤੁਰ੍ष੍ਵਪਿ । ਚਿਨ੍ਤਯਾਨਃ ਸ ਦੇਵੇਸ਼ਸ੍ਤਾਨ੍ ਵੇਦਾਨ੍ ਨਾਧ੍ਯਗਚ੍ਛਤ ।। 9.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਤ ਲੰਘ ਗਈ, ਤਾਂ ਕਮਲ-ਅੱਖ ਵਾਲਾ ਉਠਿਆ ਤੇ ਚਾਰਾਂ ਵੈਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਿਆ; ਪਰ ਸੋਚਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਵੈਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ।

ਲੋਕਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥਿਤਿਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਂ ਨਿਦ੍ਰਾਜ੍ਞਾਨੇਨ ਮੋਹਿਤਃ । ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਨਾਤ੍ਰ ਵੇਦਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। 9.

ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਅਤੇ ਢੰਗ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਪਰ ਨੀਂਦ ਦੀ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: 'ਇੱਥੇ ਵੈਦ ਨਹੀਂ ਹਨ।'

ਤਤਃ ਸ੍ਵਮੂਰ੍ਤੌ ਤੋਯਾਖ੍ਯੇ ਲੀਨਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਜਿਘृਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਮਤ੍ਸ੍ਯੋ ਭੂਤ੍ਵਾਵਿਸ਼ਜ੍ਜਲਮ੍ ।। 9.

ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਹੀ 'ਜਲ' ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਲੀਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਮੱਛੀ ਬਣ ਕੇ ਜਲ ਵਿਚ ਵੜ ਗਿਆ।

ਏਵਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਮਹਾਮਤ੍ਸ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਸਮਜਾਯਤ । ਵਿਵੇਸ਼ ਚ ਜਲਂ ਦੇਵਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਨ੍ਨਿਵ ।। 9.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਤੁਰੰਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਜਲ ਵਿਚ ਵੜ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।