ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਤ੍ਸੁਤਾ ਜੀਵਘਾਤਸ੍ਯ ਯਦੋਢਾ ਤ੍ਵਤ੍ਸੁਤੇਨ ਚ । ਤਨ੍ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਸਂਜਾਤਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤਂ ਤਪੋਧਨ ।। ੮.

ਮੇਰੀ ਧੀ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਚੋਤ੍ਥਾਯ ਸ਼ਪ੍ਤ੍ਵਾ ਨਾਰੀਂ ਤਦਾ ਧਰੇ । ਮਾ ਸ੍ਨੁषਾਭਿਃ ਸਮਂ ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸੋ ਭਵਤੁ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ।। ੮.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉਠਿਆ ਤੇ ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: 'ਕਦੇ ਵੀ ਸਾਸ ਤੇ ਨੂਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ।'

ਮਾ ਚ ਸ੍ਨੁषਾ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਯਾ ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰੂਂ ਜੀਵਤੀਮਿषੇਤ੍ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਤੋ ਵ੍ਯਾਧਃ ਸ੍ਵਗृਹਂ ਪ੍ਰਤਿ ਭਾਮਿਨਿ ।। ੮.

'ਕਦੇ ਵੀ ਨੂਹ ਐਸੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਾਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਚਾਹੇ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ।

ਤਤੋ ਦੇਵਾਨ੍ ਪਿਤॄਨ੍ ਭਕ੍ਤਯਾ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਪੁਤ੍ਰਂ ਚਾਰ੍ਜੁਨਕਂ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸ੍ਵਸਨ੍ਤਾਨੇ ਮਹਾਤਪਾਃ ।। ੮.

ਫਿਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜੁਨਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਾਧੋ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਾਖ੍ਯਂ ਚ ਪਰਂ ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਸਮਾਹਿਤਃ । ਤਪਸ਼੍ਚਚਾਰ ਨਿਯਤਃ ਪਠਨ੍ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮਿਦਂ ਧਰੇ ।। ੮.

ਧਰਮਸ਼ਿਕਾਰੀ ਤੁਰਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ 'ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ' ਤੇ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ।

ਨਮਾਮਿ ਵਿष੍ਣੁਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਰਿਨਾਸ਼ਨਂ ਵਿਸ਼ਾਲਵਕ੍ਸ਼ਸ੍ਥਲਸਂਸ਼੍ਰਿਤਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ । ਸੁਸ਼ਾਸਨਂ ਨੀਤਿਮਤਾਂ ਪਰਾਂ ਗਤਿਂ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮਂ ਮਨ੍ਦਰਧਾਰਿਣਂ ਸਦਾ ।। ੮.

ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਲਕshmi ਵਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਗਾ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ, ਧਰਮੀਆਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਵਾਲਾ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ।

ਦਾਮੋਦਰਂ ਰਞ੍ਜਿਤਭੂਤਲਂ ਧਿਯਾ ਯਸ਼ੋਂਸ਼ੁਸ਼ੁਭ੍ਰਂ ਭ੍ਰਮਰਾਙ੍ਗਸਪ੍ਰਭਮ੍ । ਧਰਾਧਰਂ ਨਰਕਰਿਪੁਂ ਪੁਰੁष੍ਟੁਤਂ ਨਮਾਮਿ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸ਼ਰਣਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍ ।। ੮.

ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਦਾਮੋਦਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਭੰਬੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ, ਨਰਕ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਨ, ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸੰਸਿਤ, ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਜਨਾਰਦਨ।

(ਨਰਂ ਨृਸਿਂਹਂ ਹਰਿਮੀਸ਼੍ਵਰਂ ਪ੍ਰਭੁਂ ਤ੍ਰਿਧਾਮਨਾਮਾਨਮਨਨ੍ਤਵਰ੍ਚਸਮ੍ । ਸੁਸਂਸ੍ਕृਤਾਸ੍ਯਂ ਸ਼ਰਣਂ ਨਰੋਤ੍ਤਮਂ ਵ੍ਰਜਾਮਿ ਦੇਵਂ ਸਤਤਂ ਤਮਚ੍ਯੁਤਮ੍ ।। ੮.੪੩ (੧)) ਤ੍ਰਿਧਾ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਿਗ੍ਮਰਥਾਙ੍ਗਪਾਣਿਨਂ ਨਯਸ੍ਥਿਤਂ ਤृਪ੍ਤਮਨੁਤ੍ਤਮੈਰ੍ਗੁਣੈਃ । ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸਾਖ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਪਿਤੇਤਰਂ ਗੁਰੁਂ ਨਮਾਮਿ ਵਿष੍ਣੁਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਂ ਤ੍ਵਹਮ੍ ।। ੮.

ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਨਰਸਿੰਘ ਹੈ, ਹਰੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਆਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਅੰਤਹੀਨ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਬੋਲ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸਰਨ, ਅਚਲ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਤੇਜੀਲੇ ਚੱਕਰ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਵਧੀਆ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ, ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਅਧਿਆਪਕ—ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

(ਹਤੌ ਪੁਰਾਣੌ ਮਧੁਕੈਟਭਾਵੁਭੌ ਬਿਭਰ੍ਤ੍ਤਿ ਚ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਂ ਸ਼ਿਰਸਾ ਸਦਾ ਹਿ ਸਃ । ਯਥਾ ਸ੍ਤੁਤੋ ਮੇ ਪ੍ਰਸਭਂ ਸਨਾਤਨੋ ਦਧਾਤੁ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸੁਖਮੂਰ੍ਜਿਤਂ ਮਮ ।। ੮.੪੪ (੧)) ਮਹਾਵਰਾਹੋ ਹਵਿषਾਮ੍ਬੁਭੋਜਨੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨੋ ਮੇ ਹਿਤਕृਚ੍ਚਿਤੀਮੁਖਃ । ਕ੍ਸ਼ਿਤੀਧਰੋ ਮਾਮੁਦਧਿਕ੍ਸ਼ਯੋ ਮਹਾਨ੍ ਸ ਪਾਤੁ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼ਰਣਾਰ੍ਥਿਨਂ ਤੁ ਮਾਮ੍ ।। ੮.

ਮਾਯਾਤਤਂ ਯੇਨ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਕृਤਂ ਯਥਾਗ੍ਨਿਨੈਕੇਨ ਤਤਂ ਚਰਾਚਰਮ੍ । ਚਰਾਚਰਸ੍ਯ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ ਮੇऽਸ੍ਤੁ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼ਰਣਂ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ ।। ੮.

ਜਿਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਅੱਗ ਸਾਰਿਆਂ ਚਲਦੇ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਹਰ ਚਲਦੇ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦੇ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹ ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਬਣੇ।

ਭਵੇ ਭਵੇ ਯਸ਼੍ਚ ਸਸਰ੍ਜ੍ਜ ਕਂ ਤਤੋ ਜਗਤ੍ ਪ੍ਰਸੂਤਂ ਸਚਰਾਚਰਂ ਤ੍ਵਿਦਮ੍ । ਤਤਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰਾਤ੍ਮਵਤਿ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ- ऽਨ੍ਵਤੋ ਹਰਿਰ੍ਵਿष੍ਣੁਹਰਸ੍ਤਥੋਚ੍ਯਤੇ ।। ੮.

ਜੋ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿਚ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਚਲਦੇ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜਦ ਇਹ ਰੁਦਰ ਦੇ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਹਰੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਹਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਖਾਤ੍ਮੇਨ੍ਦੁਪृਥ੍ਵੀਪਵਨਾਗ੍ਨਿਭਾਸ੍ਕਰਾ ਜਲਂ ਚ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ । ਸ ਸਰ੍ਵਦਾ ਮੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਸਨਾਤਨੋ ਦਦਾਤੁ ਸ਼ਂ ਵਿष੍ਣੁਰਚਿਨ੍ਤ੍ਯਰੂਪਧृਕ੍ ।। ੮.

ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਕਾਸ਼, ਚੰਦ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਪਾਣੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਚਿੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਦਾ ਚੰਗੀ ਭਲਾਈ ਦੇਵੇ।

ਧਰਣ੍ਯੁਵਾਚ । ਆਦੌ ਕृਤਯੁਗੇ ਨਾਥ ਕਿਂ ਕृਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਨਾ । ਨਾਰਾਯਣੇਨ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ।। 9.

ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਮਾਲਕ, ਕਲਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੱਚ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤ੍ਵੇਕੋ ਨਾਸੀਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਧਰੇਃ ਪਰਮ੍ । ਸੈਕ ਏਵ ਰਤਿਂ ਲੇਭੇ ਨੈਵ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਕਰ੍ਮਕृਤ੍ ।। 9.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਵਲ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਸੀ; ਹਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕਾ ਬਭੌ । ਅਸਾਵਿਤ੍ਯੇਵ ਸਂਜ੍ਞਾਯਾ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸਨ੍ਨਿਭਾ ।। 9.

ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਬੁਧੀ ਤੇ ਆਤਮ ਵਾਲਾ ਵਿਚਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ 'ਅਸੂ' ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।

ਤਸ੍ਯਾ ਅਪਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਭੂਤਾ ਚਿਨ੍ਤਾऽਭੂਦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨੀ । ਉਮੇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਯਾ ਯਤ੍ਤਤ੍ਸਦਾ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ ।। 9.

ਉਸ ਵਿਚਾਰ ਨੇ ਵੀ ਦੋ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਏ, ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸੋਚ ਬਣੀ। ਜੋ 'ਉਮਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਮਰਤੀਆਂ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਓਮਿਤ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰੀਭੂਤਾ ਸਸਰ੍ਜੇਮਾਂ ਮਹੀਂ ਤਦਾ । ਭੂਃ ਸਸਰ੍ਜ ਭੁਵਂ ਸੋऽਪਿ ਸ੍ਵਃ ਸਸਰ੍ਜ ਤਤੋ ਮਹਃ ।। 9.

ਉਹ ਇਕ ਅੱਖਰ 'ਓਮ' ਬਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਰਚੀ; ਭੂ ਨੇ ਭਵ ਰਚਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਵ ਰਚਿਆ, ਫਿਰ ਮਹ ਰਚਿਆ।

ਤਤਸ਼੍ਚ ਜਨ ਇਤ੍ਯੇਵ ਤਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ । ਏਤਦੋਤਂ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਤਂ ਸੂਤ੍ਰੇ ਮਣਿਗਣਾ ਇਵ ।। 9.

ਫਿਰ ਜਨ ਤੇ ਤਪ ਆਏ, ਤੇ ਆਤਮ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੂਤਰ ਵਿਚ ਮਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਗੁੰਝਿਆ ਤੇ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਜਗਤ੍ ਪ੍ਰਣਵਤੋ ਭੂਤਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮੇਤਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਦਾ । ਯੇਯਂ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਭਗਵਤਃ ਸ਼ਂਕਰਃ ਸ ਸ੍ਵਯਂ ਹਰਿਃ ।। 9.

ਜਦ ਸੰਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰਿਆ, ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਉਹ ਮੂਰਤੀ—ਸ਼ੰਕਰ—ਆਪ ਹੀ ਹਰੀ ਸੀ।

ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਁਲ੍ਲੋਕਾਨਿਮਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਿਤ੍ਵਾ ਮਨੋਧਾਮ ਤਤ੍ਰਾਕਾਰਃ ਸ੍ਵਮਾਤ੍ਰਤਃ ।। 9.

ਜਦ ਉਹ ਲੋਕ ਖਾਲੀ ਦੇਖੇ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ, ਤੇ ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਮਾਪ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ।

ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਦਾ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮਭਵਤ੍ਤਦਾ । ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਸ਼ਕਲੀਭੂਤੇ ਭੂਰ੍ਲੋਕਂ ਚ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।। 9.

ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਹਿਲੇ ਹੋਏ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਬਣਿਆ; ਜਦ ਉਹ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਭੂਲੋਕ ਟਿਕ ਗਿਆ।

ਅਪਰਂ ਭੁਵਨਂ ਪ੍ਰਾਯਾਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭਾਸ੍ਕਰਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ । ਪੁਰਾਣਪੁਰੁषੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ।। 9.

ਇਕ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਿਚਕਾਰ ਆਇਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਰਖ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕਰਕੇ, ਕਮਲ ਦੇ ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਿਆ।

ਸ ਹਿ ਨਾਰਾਯਣੋ ਦੇਵਃ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇਨ ਤੇਜਸਾ । ਅਕਾਰਾਦ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰਂ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਹਲਂ ਚ ਵਿਸਸਰ੍ਜ ਹ ।। 9.

ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸੁਰ 'ਅ' ਤੇ 'ਹ' ਉਚਾਰਿਆ।

ਅਮੂਰ੍ਤ੍ਤਸृष੍ਟੌ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਉਦਗਾਯਤ੍ ਤਦਾ ਦਿਸ਼ਃ । ਸੁष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਨਰਮੇਯਾਤ੍ਮਾ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਧਾਰਣਮ੍ ।। 9.

ਅਮੂਰਤ ਰਚਨਾ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗਾਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ, ਅਣਮਾਪ ਆਤਮ ਨੇ ਫਿਰ ਧਾਰਣ ਦੀ ਸੋਚ ਕੀਤੀ।

ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਤੋ ਨੇਤ੍ਰਾਤ੍ ਤੇਜਃ ਸਮਭਵਨ੍ਮਹਤ੍ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਵਹ੍ਨਿਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਵਾਮਂ ਤੁਹਿਨਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।। 9.

ਜਦ ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਨਿਕਲੀ: ਸੱਜੀ ਪਾਸੋਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਖੱਬੀ ਪਾਸੋਂ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਠੰਡੀ।

ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯੌ ਤੁ ਕਲ੍ਪਿਤੌ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਾ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ।। 9.

ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਰਵੋਚ ਮਾਲਕ ਨੇ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਬਣਾਏ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਮਾਲਕ ਤੋਂ ਹਵਾ ਨਿਕਲੀ।

ਸ ਏਵ ਵਾਯੁਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਯੋऽਦ੍ਯਾਪਿ ਹृਦਿਗੋ ਵਿਭੁਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਹ੍ਨਿਃ ਸਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਤਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨੇਰ੍ਜਲਂ ਮਹਤ੍ ।। 9.

ਉਹੀ ਹਵਾ, ਭਗਵਾਨ, ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਲ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਣੀ।

ਯ ਏਵਾਗ੍ਨਿਃ ਸ ਵੈ ਤੇਜੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਪਰਮਕਾਰਣਮ੍ । ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਮਪ੍ਯਸੌ ਤੇਜਃ ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰਂ ਤੇਜਃ ਸਸਰ੍ਜ ਹ ।। 9.

ਉਹੀ ਅੱਗ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਚਮਕ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।

ਊਰੁਭ੍ਯਾਮਪਿ ਵੈਸ਼੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂਸ੍ਤਥਾ ਵਿਭੁਃ । ਤਤਸ੍ਤੁ ਸਸृਜੇ ਯਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਵਿਭੁਃ ।। 9.

ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ رانਾਂ ਤੋਂ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਵੀ ਬਣਾਏ।