ਧਰਣ੍ਯੁਵਾਚ ਨ ਬਾਹੁਸ਼੍ਚੇष੍ਟਤੇ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਮਾਦृਸ਼ੀਂ ਗਾਂ ਚ ਕੇਸ਼ਵ
ਧਰਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਕੇਸ਼ਵ, ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰੂਪ ਜਾਂ ਬਾਂਹ ਨਹੀਂ ਥਾਮ ਸਕਦੀ।
ਸ ਤੇਨ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਿਤਾਯਾਂ ਵੈ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਯਃ ਸਮਾਗਤਃ
ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਜੋ ਉਥੇ ਆਇਆ ਸੀ—
ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਵਾਚ੍ਯਾਹ ਪੁਣ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍ ਯਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਰ੍ਦ੍ਧਸੇ ਦੇਵਿ ਤ੍ਵਂ ਚ ਯਸ੍ਯਾਸਿ ਮਾਧਵਿ
ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਬਚਨ ਆਖੇ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖਿੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ।'
ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਧਾਰ੍ਯਮਾਣਾ ਚ ਕਿਂ ਤ੍ਵਯਾ ਦृष੍ਟਮਦ੍ਭੁਤਮ੍
ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਥਾਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਅਚਰਜ ਵੇਖਿਆ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪृਥਿਵੀ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਯਦ੍ਗੁਹ੍ਯਂ ਸ ਮਯਾ ਪृष੍ਟੋ ਯਚ੍ਚ ਮੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਭਾषਿਤਮ੍
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਜੋ ਗੁਪਤ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਜੋ ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ—'
ਸ਼ृਣੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰ ਗੁਹ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਂ ਮਹੌਜਸਮ੍ 113.
ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਰਾਜ਼ ਸੁਣ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤੇਨ ਮੇ ਕਥਿਤਂ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ਸਂਸਾਰਾਤ੍ਤੁ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਵਾਚ ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਗੁਪਤ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਪੱਕਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਮਹੀਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਾਤਪਾਃ
ਫਿਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤਪਸੀ ਪੁੱਤਰ—
ਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨਾਨਯਾਮਾਸ ਯਤ੍ਰ ਦੇਵੀ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ
ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਆਇਆ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰ ਉਵਾਚ ਅਪ੍ਰਮੇਯਗਤਿਂ ਚੈਵ ਧਰ੍ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਉਹ ਧਰਮ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਾਲ ਅਣਮਾਪ ਹੈ।'
ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ऋषਿਪੁਂਗਵਮ੍
ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ—
ਧਰਣ੍ਯੁਵਾਚ ਬਾਢਮਿਤ੍ਯੇਵ ਤਾਂ ਦੇਵਿ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਬ੍ਰੂਹੀਤਿ ਸੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਧਰਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਜੀ, ਜਰੂਰ,' ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਚੰਗੇ ਬਚਨ ਆਖੋ।'
ਨष੍ਟਚਨ੍ਦ੍ਰਾਨਿਲੇ ਲੋਕੇ ਨष੍ਟਭਾਸ੍ਕਰਤਾਰਕੇ
ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਚੰਨ ਤੇ ਹਵਾ ਮਿਟ ਗਏ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਤੇ ਤਾਰੇ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ—
ਨ ਵਾਤਿ ਪਵਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨੈਵ ਚਾਗ੍ਨਿਰ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯੁਤਃ
ਉਥੇ ਨਾ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਸੀ, ਨਾ ਅੱਗ ਸੀ, ਨਾ ਬਿਜਲੀ ਸੀ।
ਵੇਦੇषੁ ਚੈਵ ਨष੍ਟੇषੁ ਮਤ੍ਸ੍ਯੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਰਸਾਤਲਮ੍ 113.
ਤੇ ਜਦ ਵੇਦ ਵੀ ਮਿਟ ਗਏ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਬਣ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਅਨ੍ਯਦ੍ਦੇਵਃ ਕੂਰ੍ਮਰੂਪਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਨ੍ਥਨੇ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੇਲੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥਣ ਵੇਲੇ, ਤੂੰ ਕੱਛੂਏ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਸੀ।
ਪੁਨਰ੍ਵਰਾਹਰੂਪੇਣ ਮਾਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਂ ਰਸਾਤਲੇ
ਫਿਰ, ਸੂਰ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ।
ਅਨ੍ਯਦ੍ਧਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁਰ੍ਵਰਦਾਨੇਨ ਦਰ੍ਪਿਤਃ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਮੇਂ, ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਵਰ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਪੁਨਰ੍ਨਿਃਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਰੂਪੇਣ ਤ੍ਵਯਾऽਹਂ ਵਿਕृਤਾ ਪੁਰਾ
ਫਿਰ, ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਤੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਰਾਵਣੋ ਰਕ੍ਸ਼ਃ ਕ੍ਸ਼ਯਿਤਂ ਸ੍ਵੇਨ ਤੇਜਸਾ
ਫਿਰ, ਰਾਵਣ ਰਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਨ ਚ ਜਾਨਾਮ੍ਯਹਂ ਦੇਵ ਤਵ ਕਿਂਚਿਦ੍ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ।
ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਿਮਾਦਿਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਾਂ ਨ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਯਤ ਕਿਂਚਨ
ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੂੰ ਕੀ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਕੁਝ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਅਂਸ਼ਵਸ਼੍ਚਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾ ਨ ਵਾ ਗ੍ਰਹਾਃ
ਉਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਕਿਰਣ ਸੀ, ਨਾ ਤਾਰੇ, ਨਾ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰੋ ਬੁਧੋ ਨਾਤ੍ਰ ਨ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਧਨਦੋ ਯਮਃ
ਉਥੇ ਸ਼ਨੀ, ਬੁੱਧ, ਇੰਦਰ, ਕੁਬੇਰ ਜਾਂ ਯਮ ਨਹੀਂ ਸਨ।
ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ਰ ਤ੍ਰੀਨ੍ਦੇਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਨ੍ 113.
ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਦੇਵ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਮਹੇਸ਼—ਹੀ ਸਨ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਗਤ੍ਵਾ ਚ ਸ਼ਰਣਂ ਦੇਵੀ ਦੈਨ੍ਯਂ ਵਦਤਿ ਮਾਧਵੀ
ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਮਾਧਵੀ ਦੇਵੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲੀ।
ਸਪਰ੍ਵਤਵਨੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਮਾਂ ਤਾਰਯ ਪਿਤਾਮਹ
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮੈਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ ਬਚਾ ਲੈ।
ਮੁਹੁਰ੍ਤਂ ਧ੍ਯਾਨਮਾਸ੍ਥਾਯ ਪृਥਿਵੀਂ ਤਾਮੁਵਾਚ ਹ
ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਲੋਕਨਾਥਂ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਾਦਿਕਰ੍ਤ੍ਤਾਰਮਞ੍ਜਸਾ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੈ।