ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਥ ਤਾਂ ਦृਸ਼੍ਯ ਕਨ੍ਯਾਂ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਊਚੁਃ ਕਾऽਸਿ ਸ਼ੁਭੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਿਂ ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ ।। ੮੯.

ਉਹ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਸੁਭਾਗੀ? ਦੱਸ, ਤੇਰਾ ਕੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ?"

ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਣਾ ਚ ਕੁਮਾਰੀ ਸਾ ਕृष੍ਣਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਚ ਪੀਤਿਕਾ । ਉਵਾਚ ਭਵਤਾਂ ਦृष੍ਟੇਰ੍ਯੋਗਾਜ੍ਜਾਤਾऽਸ੍ਮਿ ਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਕਿਂ ਮਾਂ ਨ ਵੇਤ੍ਥ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀਂ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀਮ੍ ।। ੮੯.

ਉਹ ਕੁਮਾਰੀ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ—ਕਾਲੀ, ਚਿੱਟੀ ਤੇ ਪੀਲੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਜੀਵੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹਾਂ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ, ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸ਼ਕਤੀ?"

ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯਸ੍ਤੇ ਚ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁष੍ਟਾ ਵਰਂ ਦਦੁਃ । ਨਾਮ੍ਨਾऽਸਿ ਤ੍ਰਿਕਲਾ ਦੇਵੀ ਪਾਹਿ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ ।। ੮੯.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਵੇਗੀ; ਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।"

ਅਪਰਾਣ੍ਯਪਿ ਨਾਮਾਨਿ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਵਾਨਘੇ । ਗੁਣੋਤ੍ਥਾਨਿ ਮਹਾਭਾਗੇ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਿਕਰਾਣਿ ਚ ।। ੮੯.

ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਹੋਰ ਵੀ ਨਾਮ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਤੇਰੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਣਗੇ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਨਾਮ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ।

ਅਨ੍ਯਚ੍ਚ ਕਾਰਣਂ ਦੇਵਿ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਣਾऽਸਿ ਵਰਾਨਨੇ । ਮੂਰ੍ਤਿਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਰ੍ਣੈਃ ਕੁਰੁ ਦੇਵਿ ਸ੍ਵਕਂ ਦ੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੮੯.

ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਦਾ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਆਪਣਾ ਤ੍ਰੈ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਤਦਾ ਦੇਵੈਰਕਰੋਤ੍ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਂ ਤਨੁਮ੍ । ਸਿਤਾਂ ਰਕ੍ਤਾਂ ਤਥਾ ਕृष੍ਣਾਂ ਤ੍ਰਿਮੂਰ੍ਤਿਤ੍ਵਂ ਜਗਾਮ ਹ ।। ੮੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ—ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ ਤੇ ਕਾਲਾ—ਵਾਲਾ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਤੇ ਤ੍ਰੈ-ਰੂਪਾ ਹੋ ਗਈ।

ਯਾ ਸਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਸ਼ੁਭਾ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਸ੍ਤਯਾ ਸृਜਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਸੌਮ੍ਯਰੂਪੇਣ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸृष੍ਟ੍ਯਾ ਵਿਧਾਨਤਃ ।। ੮੯.

ਜੋ ਸੋਹਣੀ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਮਿੱਠਾ, ਕਮਰ ਸੋਹਣੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਯਾ ਸਾ ਰਕ੍ਤੇਨ ਵਰ੍ਣੇਨ ਸੁਰੂਪਾ ਤਨੁਮਧ੍ਯਮਾ । ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਧਰਾ ਦੇਵੀ ਵੈष੍ਣਵੀ ਸਾ ਕਲਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਸਾ ਪਾਤਿ ਸਕਲਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੁਮਾਯੇਤਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ।। ੮੯.

ਜੋ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਸੰਖ ਤੇ ਚਕਰਾ ਫੜੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਕਲਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁਮਾਇਆ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਾ ਸਾ ਕृष੍ਣੇਨ ਵਰ੍ਣੇਨ ਰੌਦ੍ਰੀ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਿਨੀ । ਦਂष੍ਟ੍ਰਾਕਰਾਲਿਨੀ ਦੇਵੀ ਸਾ ਸਂਹਰਤਿ ਵੈ ਜਗਤ੍ ।। ੮੯.

ਜੋ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਭਯਾਨਕ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਦੰਦ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਰੌਦਰੀ ਹੈ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਯਾ ਸृष੍ਟਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਾ ਵਿਭਾਵਰੀ । ਸਾ ਕੁਮਾਰੀ ਮਹਾਭਾਗਾ ਵਿਪੁਲਾਬ੍ਜਦਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਸਦ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ ।। ੮੯.

ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਚਮਕਦਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਕੌਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁਮਾਰੀ, ਤੁਰੰਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਕੇ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ।

ਸਾऽਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਾ ਯਯੌ ਦੇਵੀ ਵਰਦਾ ਸ਼੍ਵੇਤਪਰ੍ਵਤਮ੍ । ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤੁਂ ਮਹਤ੍ ਤੀਵ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਮਭੀਪ੍ਸਤੀ ।। ੮੯.

ਉਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਚਿੱਟੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਗਈ, ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਤੇ ਤੀਬਰ ਤਪ ਕਰਣ ਲਈ, ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ।

ਯਾ ਵੈष੍ਣਵੀ ਕੁਮਾਰੀ ਤੁ ਸਾਪ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਯ ਕੇਸ਼ਵਮ੍ । ਮਨ੍ਦਰਾਦ੍ਰਿਂ ਯਯੌ ਤਪ੍ਤੁਂ ਤਪਃ ਪਰਮਦੁਸ਼੍ਚਰਮ੍ ।। ੮੯.

ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਕੁਮਾਰੀ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਗਈ, ਉਥੇ ਕਠਿਨ ਤੇ ਉੱਚਾ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ।

ਯਾ ਸਾ ਕृष੍ਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ ਰੌਦ੍ਰੀ ਦਂष੍ਟ੍ਰਾਕਰਾਲਿਨੀ । ਸਾ ਨੀਲਪਰ੍ਵਤਵਰਂ ਤਪਸ਼੍ਚਰ੍ਤੁਂ ਯਯੌ ਸ਼ੁਭਾ ।। ੮੯.

ਕਾਲੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਭਯਾਨਕ, ਦੰਦ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਰੌਦਰੀ ਦੇਵੀ, ਚੰਗੇ ਨੀਲੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਗਈ, ਉਥੇ ਚੰਗਾ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ।

ਅਥ ਕਾਲੇਨ ਮਹਤਾ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਆਰਬ੍ਧਵਾਨ੍ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਵਵृਧੇ ਸृਜਤੋ ਬਲਮ੍ ।। ੮੯.

ਫਿਰ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਗਿਆ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਦੀ ਗਈ।

ਯਦਾ ਨ ਵਵृਧੇ ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਾਨਸੀ ਪ੍ਰਜਾ । ਤਦਾ ਦਧ੍ਯੌ ਕਿਮੇਤਨ੍ਮੇ ਨ ਤਥਾ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ।। ੮੯.

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਪ੍ਰਜਾ ਨਹੀਂ ਵਧੀ, ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਮੇਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਵਧਦੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?"

ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਹृਦਾ ਦਧ੍ਯੌ ਯੋਗਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤੇ । ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਬੁਬੁਧੇ ਦੇਵਸ੍ਤਾਂ ਕਨ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਵੇਤਪਰ੍ਵਤੇ । ਤਪਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤੀਂ ਸੁਮਹਤ੍ ਤਪਸਾ ਦਗ੍ਧਕਿਲ੍ਬਿषਾਮ੍ ।। ੮੯.

ਫਿਰ, ਸੁਵਰਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ ਤੇ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਵੇਤ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰਦੀ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਪ ਉਸ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ।

ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਯਯੌ ਤਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਸਾ ਕਮਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਤਪਸ਼੍ਚਰਤਿ ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਮੇਤਦੁਵਾਚ ਹ ।। ੮੯.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵਾਕ ਬੋਲਿਆ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਕਿਂ ਤਪਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਭਦ੍ਰੇ ਕਾਰ੍ਯਮਾਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ਼ੋਭਤੇ । ਤੁष੍ਟੋऽਸ੍ਮਿ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ਿ ਵਰਂ ਕਿਂ ਤੇ ਦਦਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।। ੮੯.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਭਾਦਰ, ਤੂੰ ਇਹ ਤਪ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਕੰਮ ਸੂਝ ਕੇ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਰਾਜੀ ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ; ਦੱਸ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਦਿਆਂ?"

ਸृष੍ਟਿਰੁਵਾਚ । ਭਗਵਨ੍ਨੇਕਦੇਸ਼ਸ੍ਥਾ ਨੋਤ੍ਸਹੇ ਸ੍ਥਾਤੁਮਞ੍ਜਸਾ । ਅਤੋऽਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਾਂ ਵਰਂ ਯਾਚੇ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਮਭੀਪ੍ਸਤੀ ।। ੮੯.

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਭਗਵਾਨ, ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਹੋ ਸਕਾਂ, ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।"

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਦੇਵ੍ਯਾ ਸृष੍ਟ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਉਵਾਚ ਤਾਂ ਤਦਾ ਦੇਵੀਂ ਸਰ੍ਵਗਾ ਤ੍ਵਂ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ।। ੮੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਹੁਣ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋਵੇਂਗੀ।"

ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਤਦਾ ਤੇਨ ਸृष੍ਟਿਃ ਸਾ ਕਮਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਤਸ੍ਯ ਹ੍ਯਙ੍ਕੇ ਲਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸਾ ਦੇਵੀ ਪਦ੍ਮਲੋਚਨਾ । ਤਸ੍ਮਾਦਾਰਭ੍ਯ ਕਾਲਾਤ੍ ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਸृष੍ਟਿਰ੍ਵ੍ਯਵਰ੍ਦ੍ਧਤ ।। ੮੯.

ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਵੀ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਧਣ ਲੱਗੀ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਾਨਸਾਃ ਸਪ੍ਤ ਤੇषਾਮਨ੍ਯੇ ਤਪੋਧਨਾਃ । ਤੇषਾਮਨ੍ਯੇ ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਭੂਤਸਂਗ੍ਰਹਃ । ਸਸ੍ਥਾਣੁਜਙ੍ਗਮਾਨਾਂ ਚ ਸृष੍ਟਿਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ।। ੮੯.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਤਪਸੀ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੋਰ, ਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ, ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ, ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਬਣੇ। ਸਥਿਰ ਤੇ ਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈ।

ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਦ੍ ਵਾਙ੍ਮਯਂ ਲੋਕੇ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਪਿਤਂ ਸृष੍ਟ੍ਯਾ ਭੂਤਂ ਭਵ੍ਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ ।। ੮੯.

ਜਗਤ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਥਿਰ ਜਾਂ ਚਲਦੇ ਜੀਵ, ਉਹ ਸਭ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ—ਪਿਛਲਾ, ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ।

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਸ਼੍ਰृਣੁ ਚਾਨ੍ਯਂ ਵਰਾਰੋਹੇ ਤਸ੍ਯਾ ਦੇਵ੍ਯਾ ਮਹਾਵਿਧਿਮ੍ । ਯਾ ਸਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਕ੍ਤਿਰੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਸ਼ਿਵੇਨ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਾ ।। ੯੦.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸੁਣ, ਸੁੰਦਰੇ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਿਧੀ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਨੇ, ਦੱਸਿਆ।"

ਤਤ੍ਰ ਸृष੍ਟਿਃ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਾ ਸ੍ਵਰੂਪਿਣੀ । ਏਕਾਕ੍ਸ਼ਰੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਸਰ੍ਵਾਕ੍ਸ਼ਰਮਯੀ ਸ਼ੁਭਾ ।। ੯੦.

ਉਥੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਵੇਤ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਾਰੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸ਼ੁਭ।

ਵਾਗੀਸ਼ੇਤਿ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਦੇਵੀ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਸੈਵ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਸੈਵ ਕ੍ਵਾਪ੍ਯਮਿਤਾਕ੍ਸ਼ਰਾ । ਸੈਵ ਜ੍ਞਾਨਵਿਧਿਃ ਕ੍ਵਾਪਿ ਸੈਵ ਦੇਵੀ ਵਿਭਾਵਰੀ ।। ੯੦.

ਕਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ। ਉਹ ਹੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਅਮਿਤ ਅੱਖਰਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਦੇਵੀ ਵਿਭਾਵਰੀ।

ਯਾਨਿ ਸੌਮ੍ਯਾਨਿ ਨਾਮਾਨਿ ਯਾਨਿ ਜ੍ਞਾਨੋਦ੍ਭਵਾਨਿ ਚ । ਤਾਨਿ ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ਿ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਾਨਿ ਵਰਾਨਨੇ ।। ੯੦.

ਜੋ ਵੀ ਮਿੱਠੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਣ।

ਯਾ ਵੈष੍ਣਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਾ ਸੁਰੂਪਿਣੀ । ਅਪਰਾ ਸਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਰੌਦ੍ਰੀ ਚੈਵ ਪਰਾਪਰਾ ।। ੯੦.

ਜੋ ਵਿਸ਼ਨਵੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਲਾਲ ਰੂਪ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਉਹ ਦੂਜੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਰੌਦਰੀ, ਉੱਚੀ ਤੇ ਨੀਵੀਂ ਦੋਹਾਂ।

ਏਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋऽਪਿ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੋ ਰੁਦ੍ਰਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਸਰ੍ਵਗੇਯਂ ਵਰਾਰੋਹੇ ਏਕੈਵ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਸ੍ਮृਤਾ ।। ੯੦.

ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਸੁੰਦਰੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।