ਕੋਟਿਪਤ੍ਰਪ੍ਰਕਲਿਤਂ ਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਚਸਮ੍ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਕੋਸ਼ਮਧੁਰਂ ਚਲਤ੍ਵਾਦਤਿਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੭੯.
ਉਸ ਕਮਲ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਪੱਤੇ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠਾ ਖਿੜਦਾ ਤੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਗੋਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਚਾਰੁਕੇਸਰਜਾਲਾਢ੍ਯਂ ਮਤ੍ਤਭ੍ਰਮਰਨਾਦਿਤਮ੍ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਧ੍ਯੇ ਭਗਵਤੀ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਹਿ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਤੁ ਤਂ ਤਦਾਵਾਸਂ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭੯.
ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੇਸਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਸਤ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਗਵਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਜੀ ਸਦਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਉੱਥੇ ਸਰੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਸਰਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੀਰੇ ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਿਦ੍ਧਨਿषੇਵਿਤਮ੍ । ਸਦਾ ਪੁष੍ਪਫਲਂ ਰਮ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਬਿਲ੍ਵਵਨਂ ਮਹਤ੍ ।। ੭੯.
ਉਸ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਬਿਲਵਾ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਦ੍ਵਿਯੋਜਨਸ਼ਤਾਯਤਮ੍ । ਅਰ੍ਦ੍ਧਕ੍ਰੋਸ਼ੋਚ੍ਚਸ਼ਿਖਰੈਰ੍ਮਹਾਵृਕ੍ਸ਼ੈਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਸ਼ਾਖਾਸਹਸ੍ਤ੍ਰਕਲਿਤੈਰ੍ਮਹਾਸ੍ਕਨ੍ਧੈਃ ਸਮਾਕੁਲਮ੍ ।। ੭੯.
ਉਹ ਜੰਗਲ ਇੱਕ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਦੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉੱਚੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਅੱਧਾ ਕਰੋਸ਼ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਤੇ ਮੋਟੇ ਤਣੇ ਹਨ।
ਫਲੈਃ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ੈਃ ਹਰਿਤੈਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੈਸ੍ਤਥਾ । ਅਮृਤਸ੍ਵਾਦੁਸਦृਸ਼ੈਰ੍ਭੇਰੀਮਾਤ੍ਰੈਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ ।। ੭੯.
ਉਸਦੇ ਫਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਹਰੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸਵਾਦ, ਹਰ ਇੱਕ ਫਲ ਡੋਲ੍ਹ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੀਰ੍ਯਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਪਤਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਣਭੂਮਿਵਨਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਨਾਮ੍ਨਾ ਤਚ੍ਛ੍ਰੀਵਨਂ ਨਾਮ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੭੯.
ਉਸ ਜੰਗਲ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਝੜਦੇ ਤੇ ਝੜ ਚੁੱਕੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਥਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸ਼੍ਰੀਵਨ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਦੇਵਾਦਿਭਿਃ ਸਮਾਕੀਰ੍ਣਮष੍ਟਾਭਿਃ ਕਕੁਭਿਃ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਬਿਲ੍ਵਾਸ਼ਿਭਿਸ਼੍ਚ ਮੁਨਿਭਿਃ ਸੇਵਿਤਂ ਪੁਣ੍ਯਕਾਰਿਭਿਃ । ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਃ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਿਦ੍ਧਸਙ੍ਘਨਿषੇਵਿਤਾ ।। ੭੯.
ਉਹ ਥਾਂ ਅੱਠੋ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਬਿਲਵਾ ਫਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਜੀ ਸਦਾ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਏਕੈਕਸ੍ਯਾਚਲੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਣਿਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਦ੍ਵਿਯੋਜਨਸ਼ਤਾਯਤਮ੍ ।। ੭੯.
ਹਰ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਮਣੀ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਦੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ।
ਵਿਮਲਂ ਪਙ੍ਕਜਵਨਂ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸੇਵਿਤਮ੍ । ਪੁष੍ਪਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਧृਤਂ ਭਾਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਤੀਵ ਹ ।। ੭੯.
ਉਥੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਫੁੱਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਅਰ੍ਦ੍ਧਕ੍ਰੋਸ਼ਂ ਚ ਸ਼ਿਖਰੈਰ੍ਮਹਾਸ੍ਕਨ੍ਧੈਃ ਸਮਾਵृਤਮ੍ । ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਸ਼ਾਖਾਸ਼ਿਖਰਂ ਪਿਞ੍ਜਰਂ ਭਾਤਿ ਤਦ੍ਵਨਮ੍ ।। ੭੯.
ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਣੇ ਮਹਾਂ ਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਅੱਧਾ ਕਰੋਸ਼ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਿੜੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਜੰਗਲ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਬਾਹੁਪਰਿਣਾਹੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਾਯਾਮਵਿਸ੍ਤृਤੈਃ । ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਚੂਰ੍ਣਨਿਭੈਃ ਪਾਣ੍ਡੁਕੇਸਰਸ਼ਾਲਿਭਿਃ ।। ੭੯.
ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਤਣੇ ਦੋ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੋਟੇ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ਾਖਾਂ ਤਿੰਨ ਹਸਤ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਚੌੜੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀਲੀਆਂ ਕੇਸਰਾਂ ਮਨ-ਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਚੂਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ।
ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਮਨੋਹਰੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਵ੍ਯਾਕੋਸ਼ੈਰ੍ਗਨ੍ਧਸ਼ੋਭਿਭਿਃ । ਵਿਰਾਜਤਿ ਵਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮਤ੍ਤਭ੍ਰਮਰਨਾਦਿਤਮ੍ ।। ੭੯.
ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਣੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਮਸਤ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਨਂ ਦਾਨਵੈਰ੍ਦੈਤ੍ਯੈਰ੍ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ । ਕਿਨ੍ਨਰੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭੋਗੈਸ਼੍ਚ ਸੇਵਿਤਮ੍ ।। ੭੯.
ਉਹ ਜੰਗਲ ਦਾਨਵ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਕਿਨਨਰ, ਅਪਸਰਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮੋ ਭਗਵਤਃ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਸਿਦ੍ਧਸਾਧੁਗਣਾਕੀਰ੍ਣਂ ਨਾਨਾਸ਼੍ਰਮਸਮਾਕੁਲਮ੍ ।। ੭੯.
ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਕਸ਼ਯਪ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਹਾਨੀਲਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਕੁਮ੍ਭਸ੍ਯ ਚ ਗਿਰੇਸ੍ਤਥਾ । ਮਧ੍ਯੇ ਸੁਖਾ ਨਦੀ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਮਹਦ੍ਵਨਮ੍ ।। ੭੯.
ਮਹਾਨ ਨੀਲ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਕੁੰਭ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਖਾ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਾਯਾਮਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਰਮ੍ਯਂ ਤਾਲਵਨਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ ਕ੍ਰੋਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਧੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਪਾਦਪਮ੍ ।। ੭੯.
ਉਥੇ ਪੰਜਾਹ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਤੇ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਰਮਣੀਕ ਤਾਲਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਅੱਧਾ ਕੋਸ ਉੱਚੇ ਹਨ।
ਮਹਾਬਲੈਰ੍ਮਹਾਸਾਰੈਃ ਸ੍ਥਿਰੈਰਵਿਚਲੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ । ਮਹਦਞ੍ਜਨਸਂਸ੍ਥਾਨੈਃ ਪਰਿਵृਤ੍ਤੈਰ੍ਮਹਾਫਲੈਃ ।। ੭੯.
ਉਹ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ, ਮੋਟੇ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਅੰਜਨ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਮੋੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਵੱਡੇ ਫਲ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮृष੍ਟਗਨ੍ਧਗੁਣੋਪੇਤੈਰੁਪੇਤਂ ਸਿਦ੍ਧਸੇਵਿਤਮ੍ । ਐਰਾਵਤਸ੍ਯ ਕਰਿਣਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ।। ੭੯.
ਉੱਤਮ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਐਰਾਵਤਸ੍ਯ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਦੇਵਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਤਰੇ । ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਯੋਜਨਾਯਾਮਾ ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤृਤਾ ।। ੭੯.
ਐਰਾਵਤ, ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀ ਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾ ਹ੍ਯੇਕਸ਼ਿਲਾ ਭੂਮਿਰ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਵੀਰੁਧਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਆਪ੍ਲੁਤਾ ਪਾਦਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਲਿਲੇਨ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੭੯.
ਉਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਇਕੋ ਪੱਥਰ ਦੀ ਚੱਟਾਨ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਬੂਟਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਚਹੁੰਕਿੱਟ foot ਭਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਤਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਦ੍ਰੋਣ੍ਯੋ ਨਾਨਾਕਾਰਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ । ਮੇਰੋਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੭੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਦਰੂਨੀ ਘਾਟੀਆਂ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਅਥ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਦਿਗ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ਪਰ੍ਵਤਦ੍ਰੋਣ੍ਯਃ ਸਿਦ੍ਧਾਚਰਿਤਾਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ । ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਪਤਙ੍ਗਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਭੂਮਿਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਮੁਕ੍ਤਲਤਾਗਲਿਤਪਾਦਪਮ੍ । ਇਕ੍ਸ਼ੁਕ੍ਸ਼ੇਪੇ ਚ ਸ਼ਿਖਰੇ ਪਾਦਪੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਉਦੁਮ੍ਬਰਵਨਂ ਰਮ੍ਯਂ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਙ੍ਘਨਿषੇਵਿਤਮ੍ ।। ੮੦.
ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ فرمایا: ਹੁਣ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਅਤੇ ਪਤੰਗਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਿੱਟੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬੇਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪੱਤੇ ਸੁੱਟ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਘੱਟ ਹਨ। ਇਕਸ਼ੁਕਸ਼ੇਪਾ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੁਹਾਵਣੀ ਉਡੁੰਬਰ ਦੀਆਂ ਬਾਗ਼ਾਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਆ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਫਲਿਤਂ ਤਦ੍ ਵਨਂ ਭਾਤਿ ਮਹਾਕੂਰ੍ਮੋਪਮੈਃ ਫਲੈਃ ੮੦.
ਉਹ ਬਾਗ਼ ਵੱਡੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਵਰਗੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸੁਮੁਲਸ੍ਯਾਚਲੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵਸੁਧਾਰਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਤਰੇ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਾਯਤੇ
ਸੁਮੂਲ ਅਤੇ ਵਸੁਧਾਰਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਤੇ ਪੰਜਾਹ ਯੋਜਨ ਲੰਮੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਚਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਮਹਦਾਯਤਨਮ੍ । ਸਮਾਸੇ ਮਾਸੇ ਚ ਭਗਵਾਨਵਤਰਤਿ ਸੂਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਕਾਲਜਨਕਂ ਦੇਵਾਦਯੋ ਨਮਸ੍ਯਨ੍ਤਿ । ਤਥਾ ਚ ਪਞ੍ਚਕੂਟਸ੍ਯ ਕੈਲਾਸਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਤਰੇ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਯੋਜਨਾਯਾਮਂ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ਤਯੋਜਨਂ ਹਂਸਪਾਣ੍ਡੁਰਂ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਸਤ੍ਤ੍ਵੈਰਨਾਧृष੍ਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸੋਪਾਨਮਿਵ ਭੂਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸ੍ਵਾਦੁਸਲਿਲਾ ਬਹੂਦਕਾ ਨਦ੍ਯੋ ਵਹਨ੍ਤਿ । ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮੋ ਭਗਵਤਃ ਕਰ੍ਦਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਨਾਨਾਮੁਨਿਜਨਾਕੀਰ੍ਣਸ੍ਤਚ੍ਚ ਸ਼ਤਯੋਜਨਮੇਕਂ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਂ ਵਨਂ ਚ । ਤਥਾ ਚ ਤਾਮ੍ਰਾਭਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਪਤਙ੍ਗਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਯਤਂ ਬਾਲਾਰ੍ਕਸਦृਸ਼ਰਾਜੀਵਪੁਣ़੍ਰੀਕੈਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਪਤ੍ਰੈਰਵਿਰਲੈਰਲਂਕृਤਂ ਮਹਤ੍ ਸਰੋऽਨੇਕਸਿਦ੍ਧਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਧ੍ਯੁषਿਤਮ੍ । ।। ੮੦.
ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਕਰਦਮ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਨੀ ਇਕੱਠੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਪੂਰਾ ਗੋਲ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ, ਤਾਮ੍ਰਾਭਾ ਤੇ ਪਤੰਗਾ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਦੋਹਣਾ ਲੰਮਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਚਾਰੀਂ ਪਾਸੇ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਲਗਾਤਾਰ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿੱਧ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯ ਚ ਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਸ਼ਿਖਰਃ ਸ਼ਤਯੋਜਨਾਯਾਮਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੋऽਨੇਕਧਾਤੁਰਤ੍ਨਭੂषਿਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚੋਪਰਿ ਮਹਤੀ ਰਥ੍ਯਾ ਰਤ੍ਨਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਾ । ਤਸ੍ਯਾਂ ਮਹਦ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਪੁਰਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਪੁਲੋਮਨਾਮਾ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਰਾਜਃ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਤ੍ਰਪਰੀਵਾਰਃ । ਤਥਾ ਚ ਵਿਖਾਖਾਚਲੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵੇਤਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਤਰੇ ਸਰਃ । ਤਸ੍ਯ ਚ ਪੂਰ੍ਵਤੀਰੇ ਮਹਦਾਮ੍ਰਵਨਂ ਕਨਕਸਂਕਾਸ਼ੈਃ ਫਲੈਰਤਿਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਰ੍ਮਹਾਕੁਮ੍ਭਮਾਤ੍ਰੈਃ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ । ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਦਯਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰ ਨਿਵਸਨ੍ਤਿ
ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੋਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਮੀ ਤੇ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਤਾਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਉੱਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੜਕ ਹੈ। ਉਥੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਰਾਜਾ ਪੁਲੋਮਾ ਲੱਖਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ, ਵਿਖਾਖਾ ਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਸੁਗੰਧੀ, ਵੱਡੇ ਘੜਿਆਂ ਜਿੰਨੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅੰਬਾਂ ਦਾ ਬਾਗ਼ ਹੈ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਬਿਲ੍ਵਸ੍ਥਲੀ ਨਾਮ । ਤਤ੍ਰ ਫਲਾਨਿ ਵਿਦ੍ਰੁਮਸਂਕਾਸ਼ਾਨਿ ਤੈਸ਼੍ਚ ਪਤਦ੍ਭਿਃ ਸ੍ਥਲਮृਤ੍ਤਿਕਾ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾ । ਤਾਂ ਚ ਸ੍ਥਲੀਂ ਸੁਗੁਹ੍ਯਕਾਦਯਃ ਸੇਵਨ੍ਤੇ ਬਿਲ੍ਵਫਲਾਸ਼ਿਨਃ । ਤਥਾ ਚ ਵਸੁਧਾਰਰਤ੍ਨਧਾਰਯੋਰਨ੍ਤਰੇ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ਤਯੋਜਨਮਾਯਤਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿਕਿਂਸ਼ੁਕਵਨਂ ਸਦਾਕੁਸੁਮਂ ਯਸ੍ਯ ਗਨ੍ਧੇਨ ਵਾਸ੍ਯਤੇ ਯੋਜਨਸ਼ਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਸਿਦ੍ਧਾਧ੍ਯੁषਿਤਂ ਜਲੋਪੇਤਂ ਚ
ਉਹ ਥਾਂ ਬਿਲਵਸਥਲੀ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਫਲ ਲਾਲ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮਿੱਟੀ ਭਿੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁਪਤ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਿਲਵ ਦੇ ਫਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਾਂਗ, ਵਸੁਧਾਰਾ ਤੇ ਰਤਨਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲਾ ਕਿੰਸ਼ੁਕਾਂ ਦਾ ਬਾਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਫੁੱਲਿਆਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਕ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਉੱਥੇ ਆਦਿਤਯ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ, ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਜੰਮਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਾਂਗ, ਪੰਚਕੂਟ ਤੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਮੀ ਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੀ ਹੈ, ਛੋਟੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ ਤੇ ਸੁਰਗ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪੜੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਅਥ ਪਸ਼੍ਚਿਮਦਿਗ੍ਭਾਗੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ ਗਿਰਿਦ੍ਰੋਣ੍ਯਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤੇ । ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਿਖਿਸ਼ੈਲਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸਮਨ੍ਤਾਦ੍ ਯੋਜਨਸ਼ਤਮੇਕਂ ਭੌਮਸ਼ਿਲਾਤਲਂ ਨਿਤ੍ਯਤਪ੍ਤਂ ਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍ । ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਵਹ੍ਨਿਸ੍ਥਾਨਮ੍ । ਸ ਚ ਸਰ੍ਵਕਾਲਮਨਿਨ੍ਧਨੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਲੋਕਕ੍ਸ਼ਯਕਾਰੀ ਸਂਵਰ੍ਤਕੋ ਜ੍ਵਲਤੇ । ਅਨ੍ਤਰੇ ਚ ਸ਼ੈਲਵਰਯੋਃ ਕੁਮੁਦਾਞ੍ਜਨਯੋਃ ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਥਲੀ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਮਗਮ੍ਯਾ । ਪੀਤਵਰ੍ਣੈਃ ਫਲੈਰਾਵृਤਾ ਸਤੀ ਸਾ ਸ੍ਥਲੀ ਸ਼ੋਭਤੇ । ਤਤ੍ਰ ਚ ਪੁਣ੍ਯੋ ਹ੍ਰਦਃ ਸਿਦ੍ਧੈਰੁਪੇਤਃ। ਬृਹਸ੍ਪਤੇਸ੍ਤਦ੍ਵਨਮ੍।। ਤਥਾ ਚ ਸ਼ੈਲਯੋਃ ਪਿਞ੍ਜਰਗੌਰਯੋਰਨ੍ਤਰੇਣ ਸਰੋਦ੍ਰੋਣੀ ਹ੍ਯਨੇਕਸ਼ਤਯੋਜਨਾਯਤਾ ਮਹਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ षਟ੍ਪਦੋਦ੍ਘੁष੍ਟੈਃ ਕੁਮੁਦੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਾ
ਹੁਣ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਤੇ ਸ਼ਿਖੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੋਂ ਸੌ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪੱਥਰੀਲਾ ਤੇ ਸਦਾ ਤਪਦਾ ਹੋਇਆ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਗੋਲ ਚੌਕ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਸੰਵਰਤਕ ਅੱਗ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸੰਦਲ ਦੇ ਸਦਾ ਸੜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਮੁਦ ਤੇ ਅੰਜਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਆਤੁਲੁੰਗਸਥਲੀ ਨਾਮ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਥਾਂ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਜੀਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਜੰਗਲ ਵੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਾਂਗ, ਪੀਲੇ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਵੱਡੀ ਘਾਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਈ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਮੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਚ ਭਗਵਤੋ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯਾਯਤਨਮ੍ । ਤਥਾ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਾਣ੍ਡੁਰਯੋਰਪਿ ਮਹਾਗਿਰ੍ਯੋਰਨ੍ਤਰੇ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੋ ਨਵਤ੍ਯਾਯਤ ਏਕਃ ਸ਼ਿਲੋਦ੍ਦੇਸ਼ੋਵृਕ੍ਸ਼ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਤਤ੍ਰ ਨਿष੍ਪਙ੍ਕਾ ਦੀਰ੍ਘਿਕਾ ਸਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਚ ਸ੍ਥਲਪਦ੍ਮਿਨੀ ਅਨੇਕਜਾਤੀਯੈਸ਼੍ਚ ਪਦ੍ਮੈਃ ਸ਼ੋਭਿਤਾ । ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯੇ ਪਞ੍ਚਯੋਜਨਪ੍ਰਮਾਣੋ ਮਹਾਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਵृਕ੍ਸ਼ਃ । ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ੇਖਰੋਮਾਪਤਿਰ੍ਨੀਲਵਾਸਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵੋ ਨਿਵਸਤਿ ਯਕ੍ਸ਼ਾਦਿਭਿਰੀਡ੍ਯਮਾਨਃ । ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ਿਖਰਸ੍ਯ ਗਿਰੇਃ ਕੁਮੁਦਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਤਰੇ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਾਯਾਮਂ ਵਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤृਤਮਿਕ੍ਸ਼ੁਕ੍ਸ਼ੇਪੋਚ੍ਚਸ਼ਿਖਰਮਨੇਕਪਕ੍ਸ਼ਿਸੇਵਿਤਮ੍ । ਅਨੇਕਵृਕ੍ਸ਼ਫਲੈਰ੍ਮਧੁਰਸ੍ਤ੍ਰਵੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹਾਨਾਸ਼੍ਰਮੋ ਦਿਵ੍ਯਾਭਿਪ੍ਰਾਯਨਿਰ੍ਮਿਤਃ । ਤਥਾ ਚ ਸ਼ਙ੍ਖਕੂਟऋषਭਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪੁਰੁषਸ੍ਥਲੀਰਮ੍ਯਾऽਨੇਕਗੁਣਾਨੇਕਯੋਜਨਾਯਤਾ ਬਿਲ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣੈਃ ਕਙ੍ਕੋਲਕੈਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਰੁਪੇਤਾ । ਤਤ੍ਰ ਪੁਰੁषਕਰਸੋਨ੍ਮਤ੍ਤਾ ਨਾਗਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਤਿਵਸਨ੍ਤਿ
ਉਥੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਦਾ ਉੱਚਾ ਆਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਸੁਫੈਦ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਨੱਬੇ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਪੱਥਰੀਲਾ ਟੁਕੜਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਸੁੱਥਰੀ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰੁੱਖ ਹਨ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕਮਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਝੀਲ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਵੱਡਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਬੋਹੜ ਰੁੱਖ ਹੈ। ਉਥੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਨੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਮਾਹਾਦੇਵ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਕਸ਼ ਆਦਿਕ ਬੜੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਿਖਰ ਤੇ ਕੁਮੁਦ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜਾਹ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਤੇ ਵੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਇਕ ਉੱਚਾ ਚੋਟੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੋਟੀ ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਤੇ ਰਸ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੰਦਰ ਜੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਾਈ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਖਕੂਟ ਤੇ ਰਿਸ਼ਭ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ਸਥਲੀ ਨਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਈ ਯੋਜਨ ਲੰਮੀ ਹੈ ਤੇ ਬੇਲ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਗੰਧੀ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਥੇ ਹਾਥੀ ਆਦਿਕ ਜਾਨਵਰ ਮਸਤੀ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।