ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਭਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸਰਸ ਉਤ੍ਤਰੇਣ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਯੇ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੭੮.

ਮਹਾਭਦ੍ਰਾ ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਥੇ ਜੋ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ।

ਹਂਸਕੂਟੋ ਮਹਾਸ਼ੈਲੋ ਵृषਹਂਸਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤਃ । ਕਪਿਞ੍ਜਲਸ਼੍ਚ ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ੈਲਸ਼੍ਚ ਸਾਨੁਮਾਨ੍ ।। ੭੮.

ਹੰਸਕੂਟ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਹੰਸ, ਕਪਿੰਜਲ, ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰਸ਼ੈਲ ਆਪਣੇ ਸਾਨੁਮਾਨ ਸਮੇਤ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ।

ਨੀਲਃ ਕਨਕਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤਃ । ਪੁष੍ਕਰੋ ਮੇਘਸ਼ੈਲੋऽਥ ਵਿਰਜਾਸ਼੍ਚਾਚਲੋਤ੍ਤਮਃ । ਜਾਰੁਚਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਉਤ੍ਤਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੭੮.

ਨੀਲ, ਕਨਕਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਮੇਘਸ਼ੈਲ, ਵਿਰਜਾ, ਜਾਰੁਚੀ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰ — ਇਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੇ ਪਹਾੜ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇषਾਂ ਤੁ ਮੁਖ੍ਯਾਨਾਮੁਤ੍ਤਰੇषੁ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਸ੍ਥਲੀਰਨ੍ਤਰਦ੍ਰੋਣ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਰਾਂਸਿ ਚ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੭੮.

ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਦਾਨ, ਅੰਦਰਲੇ ਖੱਡ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਸੀਤਾਨ੍ਤਸ੍ਯਾਚਲੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕੁਮੁਦਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇਣ ਚ । ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਵਿਹਙ੍ਗਪੁष੍ਟਾਯਾਂ ਨਾਨਾਸਤ੍ਤ੍ਵਨਿषੇਵਿਤਮ੍ ।। ੭੯.

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦ ਦੇ ਸੀਮੇ ਵਿਚ, ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਖੱਡ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਯੋਜਨਸ਼ਤਾਯਾਮਂ ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤृਤਮ੍ । ਸੁਰਸਾਮਲਪਾਨੀਯਂ ਰਮ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਸੁਰੋਚਨਮ੍ ।। ੭੯.

ਉਥੇ ਇੱਕ ਸੋਹਣਾ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਾਣੀ ਸੁਰਗ ਜਿਹਾ ਸਾਫ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਨਮੋਹਕ ਹੈ।

ਦ੍ਰੋਣਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣੈਸ਼੍ਚ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੈਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ । ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ਤਪਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਮਹਾਪਦ੍ਮੈਰਲਙ੍ਕृਤਮ੍ ।। ੭੯.

ਉਹ ਝੀਲ ਵੱਡੇ, ਸੁਗੰਧੀ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਕਾਰ ਡ੍ਰੋਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾ-ਕਮਲ ਵੀ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰ੍ਮਹਾਸਰ੍ਪੈਰਧਿष੍ਠਿਤਮ੍ । ਪੁਣ੍ਯਂ ਤਚ੍ਛ੍ਰੀਸਰੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਿਹੇਹ ਚ ।। ੭੯.

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਸ਼੍ਰੀ ਸਰਸ' ਹੈ, ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਚਮਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਸਲਿਲੈਃ ਪੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਰਣ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵੇਕਂ ਮਹਾਪਦ੍ਮਂ ਮਧ੍ਯੇ ਪਦ੍ਮਵਨਸ੍ਯ ਚ ।। ੭੯.

ਉਹ ਝੀਲ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਮਲ ਖੜਾ ਹੈ।

ਕੋਟਿਪਤ੍ਰਪ੍ਰਕਲਿਤਂ ਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਚਸਮ੍ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਕੋਸ਼ਮਧੁਰਂ ਚਲਤ੍ਵਾਦਤਿਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੭੯.

ਉਸ ਕਮਲ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਪੱਤੇ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠਾ ਖਿੜਦਾ ਤੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਗੋਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।

ਚਾਰੁਕੇਸਰਜਾਲਾਢ੍ਯਂ ਮਤ੍ਤਭ੍ਰਮਰਨਾਦਿਤਮ੍ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਧ੍ਯੇ ਭਗਵਤੀ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਹਿ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਤੁ ਤਂ ਤਦਾਵਾਸਂ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭੯.

ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੇਸਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਸਤ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਗਵਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਜੀ ਸਦਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਉੱਥੇ ਸਰੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਸਰਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੀਰੇ ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਿਦ੍ਧਨਿषੇਵਿਤਮ੍ । ਸਦਾ ਪੁष੍ਪਫਲਂ ਰਮ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਬਿਲ੍ਵਵਨਂ ਮਹਤ੍ ।। ੭੯.

ਉਸ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਬਿਲਵਾ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਦ੍ਵਿਯੋਜਨਸ਼ਤਾਯਤਮ੍ । ਅਰ੍ਦ੍ਧਕ੍ਰੋਸ਼ੋਚ੍ਚਸ਼ਿਖਰੈਰ੍ਮਹਾਵृਕ੍ਸ਼ੈਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਸ਼ਾਖਾਸਹਸ੍ਤ੍ਰਕਲਿਤੈਰ੍ਮਹਾਸ੍ਕਨ੍ਧੈਃ ਸਮਾਕੁਲਮ੍ ।। ੭੯.

ਉਹ ਜੰਗਲ ਇੱਕ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਦੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉੱਚੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਅੱਧਾ ਕਰੋਸ਼ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਤੇ ਮੋਟੇ ਤਣੇ ਹਨ।

ਫਲੈਃ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ੈਃ ਹਰਿਤੈਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੈਸ੍ਤਥਾ । ਅਮृਤਸ੍ਵਾਦੁਸਦृਸ਼ੈਰ੍ਭੇਰੀਮਾਤ੍ਰੈਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ ।। ੭੯.

ਉਸਦੇ ਫਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਹਰੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਸੁਗੰਧੀ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸਵਾਦ, ਹਰ ਇੱਕ ਫਲ ਡੋਲ੍ਹ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੀਰ੍ਯਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਪਤਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਣਭੂਮਿਵਨਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਨਾਮ੍ਨਾ ਤਚ੍ਛ੍ਰੀਵਨਂ ਨਾਮ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੭੯.

ਉਸ ਜੰਗਲ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਝੜਦੇ ਤੇ ਝੜ ਚੁੱਕੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਥਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸ਼੍ਰੀਵਨ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਦੇਵਾਦਿਭਿਃ ਸਮਾਕੀਰ੍ਣਮष੍ਟਾਭਿਃ ਕਕੁਭਿਃ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਬਿਲ੍ਵਾਸ਼ਿਭਿਸ਼੍ਚ ਮੁਨਿਭਿਃ ਸੇਵਿਤਂ ਪੁਣ੍ਯਕਾਰਿਭਿਃ । ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਃ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਿਦ੍ਧਸਙ੍ਘਨਿषੇਵਿਤਾ ।। ੭੯.

ਉਹ ਥਾਂ ਅੱਠੋ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਬਿਲਵਾ ਫਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਜੀ ਸਦਾ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਏਕੈਕਸ੍ਯਾਚਲੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਣਿਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਦ੍ਵਿਯੋਜਨਸ਼ਤਾਯਤਮ੍ ।। ੭੯.

ਹਰ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਮਣੀ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਦੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ।

ਵਿਮਲਂ ਪਙ੍ਕਜਵਨਂ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸੇਵਿਤਮ੍ । ਪੁष੍ਪਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਧृਤਂ ਭਾਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਤੀਵ ਹ ।। ੭੯.

ਉਥੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਫੁੱਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

ਅਰ੍ਦ੍ਧਕ੍ਰੋਸ਼ਂ ਚ ਸ਼ਿਖਰੈਰ੍ਮਹਾਸ੍ਕਨ੍ਧੈਃ ਸਮਾਵृਤਮ੍ । ਪ੍ਰਫੁਲ੍ਲਸ਼ਾਖਾਸ਼ਿਖਰਂ ਪਿਞ੍ਜਰਂ ਭਾਤਿ ਤਦ੍ਵਨਮ੍ ।। ੭੯.

ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਣੇ ਮਹਾਂ ਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਅੱਧਾ ਕਰੋਸ਼ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਿੜੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਜੰਗਲ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵਿਬਾਹੁਪਰਿਣਾਹੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਾਯਾਮਵਿਸ੍ਤृਤੈਃ । ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਚੂਰ੍ਣਨਿਭੈਃ ਪਾਣ੍ਡੁਕੇਸਰਸ਼ਾਲਿਭਿਃ ।। ੭੯.

ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਤਣੇ ਦੋ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੋਟੇ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ਾਖਾਂ ਤਿੰਨ ਹਸਤ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਚੌੜੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀਲੀਆਂ ਕੇਸਰਾਂ ਮਨ-ਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਚੂਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ।

ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਮਨੋਹਰੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਵ੍ਯਾਕੋਸ਼ੈਰ੍ਗਨ੍ਧਸ਼ੋਭਿਭਿਃ । ਵਿਰਾਜਤਿ ਵਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮਤ੍ਤਭ੍ਰਮਰਨਾਦਿਤਮ੍ ।। ੭੯.

ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਣੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਮਸਤ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਤਦ੍ਵਨਂ ਦਾਨਵੈਰ੍ਦੈਤ੍ਯੈਰ੍ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ । ਕਿਨ੍ਨਰੈਰਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭੋਗੈਸ਼੍ਚ ਸੇਵਿਤਮ੍ ।। ੭੯.

ਉਹ ਜੰਗਲ ਦਾਨਵ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਕਿਨਨਰ, ਅਪਸਰਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮੋ ਭਗਵਤਃ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਸਿਦ੍ਧਸਾਧੁਗਣਾਕੀਰ੍ਣਂ ਨਾਨਾਸ਼੍ਰਮਸਮਾਕੁਲਮ੍ ।। ੭੯.

ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਕਸ਼ਯਪ ਜੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਮਹਾਨੀਲਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਕੁਮ੍ਭਸ੍ਯ ਚ ਗਿਰੇਸ੍ਤਥਾ । ਮਧ੍ਯੇ ਸੁਖਾ ਨਦੀ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰੇ ਮਹਦ੍ਵਨਮ੍ ।। ੭੯.

ਮਹਾਨ ਨੀਲ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਕੁੰਭ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਖਾ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਾਯਾਮਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਯੋਜਨਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਰਮ੍ਯਂ ਤਾਲਵਨਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ ਕ੍ਰੋਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਧੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਪਾਦਪਮ੍ ।। ੭੯.

ਉਥੇ ਪੰਜਾਹ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਤੇ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਰਮਣੀਕ ਤਾਲਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਅੱਧਾ ਕੋਸ ਉੱਚੇ ਹਨ।

ਮਹਾਬਲੈਰ੍ਮਹਾਸਾਰੈਃ ਸ੍ਥਿਰੈਰਵਿਚਲੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ । ਮਹਦਞ੍ਜਨਸਂਸ੍ਥਾਨੈਃ ਪਰਿਵृਤ੍ਤੈਰ੍ਮਹਾਫਲੈਃ ।। ੭੯.

ਉਹ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ, ਮੋਟੇ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਅੰਜਨ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਮੋੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਵੱਡੇ ਫਲ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਮृष੍ਟਗਨ੍ਧਗੁਣੋਪੇਤੈਰੁਪੇਤਂ ਸਿਦ੍ਧਸੇਵਿਤਮ੍ । ਐਰਾਵਤਸ੍ਯ ਕਰਿਣਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ।। ੭੯.

ਉੱਤਮ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਐਰਾਵਤਸ੍ਯ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਦੇਵਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਤਰੇ । ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਯੋਜਨਾਯਾਮਾ ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤृਤਾ ।। ੭੯.

ਐਰਾਵਤ, ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀ ਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਾ ਹ੍ਯੇਕਸ਼ਿਲਾ ਭੂਮਿਰ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਵੀਰੁਧਵਰ੍ਜਿਤਾ । ਆਪ੍ਲੁਤਾ ਪਾਦਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਲਿਲੇਨ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੭੯.

ਉਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਇਕੋ ਪੱਥਰ ਦੀ ਚੱਟਾਨ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਬੂਟਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਚਹੁੰਕਿੱਟ foot ਭਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।