ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਾ ਕੇਤੁਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਵਰ੍षੇ ਜਮ੍ਬੂਰ੍ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਯਸ੍ਯਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪੇਤਿ ਮਾਨਵੈਃ ।। ੭੭.

ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ 'ਜੰਬੂ' ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ 'ਜੰਬੂਦਵੀਪ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਵਿਪੁਲਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਜਾਤਃ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੇਤਿ ਸੁਮਹਾਨਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪਾਦਪਃ ।। ੭੭.

ਵਿਪੁਲਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਪੀਪਲ ਰੁੱਖ ਜੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਸ਼੍ਰਿੰਗ' ਹੈ।

ਮਹੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯੋ ਮਹਾਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਨੈਕਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣਾਲਯਃ । ਕੁਮ੍ਭਪ੍ਰਮਾਣੈ ਰੁਚਿਰੈਃ ਫਲੈਃ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤੁਕੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ ।। ੭੭.

ਉਹ ਰੁੱਖ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ, ਮੋਟਾ ਤਣਾ ਵਾਲਾ, ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਉਸ 'ਸ਼੍ਰਿੰਗ' ਪੀਪਲ ਤੇ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਘੜੇ ਜਿਹੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਸ ਕੇਤੁਃ ਕੇਤੁਮਾਲਾਨਾਂ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸੇਵਿਤਃ । ਕੇਤੁਮਾਲੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਨਿਰੁਕ੍ਤਂ ਨਾਮਕਰ੍ਮਣਃ ।। ੭੭.

ਉਹ ਰੁੱਖ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਸੇਵਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਇਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ 'ਕੇਤੁਮਾਲਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣੋ।

ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਮਥਨੇ ਵृਤ੍ਤੇ ਮਾਲਾ ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਾਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਚੈਤ੍ਯਕੇਤੋਸ੍ਤੁ ਕੇਤੁਮਾਲਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤੇਨ ਤਚ੍ਚਿਹ੍ਨਿਤਂ ਵਰ੍षਂ ਕੇਤੁਮਾਲੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੭੭.

ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਤਣੇ 'ਕੇਤੁ' ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ 'ਕੇਤੁਮਾਲਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਖੇਤਰ 'ਕੇਤੁਮਾਲਾ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰੇ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੇ ਵਟੋ ਨਾਮ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ । ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋ ਵਿਪੁਲਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਜਨਮਣ੍ਡਲਃ ।। ੭੭.

ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਚੋਟੀ ਤੇ, 'ਵਟ' ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬਰ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਤਣਾ ਚੌੜਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ।

ਮਾਲ੍ਯਦਾਮਕਲਾਪੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਸ੍ਤੁ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਸ਼ਾਖਾਭਿਰ੍ਲਮ੍ਬਮਾਨਾਭਿਃ ਸ਼ੋਭਿਤਃ ਸਿਦ੍ਧਸੇਵਿਤਃ ।। ੭੭.

ਉਹ ਰੁੱਖ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਗੁੱਛੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਲਟਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਕੁਮ੍ਭਸਦृਸ਼ੈਰ੍ਹੇਮਵਰ੍ਣੈਃ ਫਲੈਃ ਸਦਾ । ਸ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਰਕੁਰੂਣਾਂ ਤੁ ਕੇਤੁਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ।। ੭੭.

ਉਹ ਰੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਫਲ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਟਕਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਇਹ ਉੱਤਰਕੁਰੂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ।

ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਾਵਰਜਾ ਮਾਨਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ । ਸਪ੍ਤ ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਕੁਰਵੋ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।। ੭੭.

ਇੱਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਸੱਤ ਮਹਾਨ 'ਕੁਰੂ' ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਰਗਤੈਰ੍ਜ੍ਞਾਨੈਰ੍ਵਿਰਜਸ੍ਕੈਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਅਕ੍ਸ਼ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਯਪਰ੍ਯਨ੍ਤੋ ਲੋਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਨਾਤਨਃ ।। ੭੭.

ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਸਮਾਪਤੀ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਙ੍ਕਿਤਂ ਵਰ੍षਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਵੈ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਦਿਵਿ ਚੇਹ ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਉਤ੍ਤਰਾਃ ਕੁਰਵਃ ਸਦਾ ।। ੭੭.

ਉਹ ਖੇਤਰ, ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ 'ਉੱਤਰਕੁਰੂ' ਵਜੋਂ ਸੁਰਗ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੋਹਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਤਥਾ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਅਨੁਵਿਧ੍ਯਾਨਿ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਵਿਹਙ੍ਗੈਃ ਕੂਜਿਤਾਨਿ ਚ ।। ੭੮.

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਹਨ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ।

ਅਨੇਕਪਕ੍ਸ਼ਿਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਾਣਿ ਸੁਬਹੂਨਿ ਚ । ਦੇਵਾਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯਨਾਰੀਭਿਃ ਸਮਂ ਕ੍ਰੀਡਾਮਯਾਨਿ ਚ ।। ੭੮.

ਉਹਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਕਈ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦਿਵਯਾ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ।

ਕਿਨ੍ਨਰੋਦ੍ਗੀਤਘੁष੍ਟਾਨਿ ਸ਼ੀਤਮਨ੍ਦਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ । ਪਵਨੈਃ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਾਨਿ ਰਮਣੀਯਤਰਾਣਿ ਚ ।। ੭੮.

ਉਹ ਪਹਾੜ ਕਿਨਨਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ; ਠੰਡੀ, ਹੌਲੀ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਹਵਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਸੁੰਦਰ ਹਨ।

ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਵਿਰਾਜਨ੍ਤੇ ਨਾਮਤਃ ਸ਼੍ਰृਣੁਤਾਨਘਾਃ । ਪੂਰ੍ਵੇ ਚੈਤ੍ਰਰਥਂ ਨਾਮ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਮ੍ । ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਸੁਤੋਯਾਨਿ ਨਵਖਣ੍ਡਯੁਤਾਨਿ ਚ ।। ੭੮.

ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਉਹ ਪਹਾੜ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਸੁਣੋ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ 'ਚੈਤਰਰਥ', ਦੱਖਣ ਵੱਲ 'ਗੰਧਮਾਦਨ'—ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਨੌ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਵਨषਣ੍ਡਾਂਸ੍ਤਥਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਦੇਵਤਾ ਲਲਨਾਯੁਤਾਃ । ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤਿ ਚੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇ ਮੁਦਾ ਪਰਮਯਾ ਯੁਤਾਃ ।। ੭੮.

ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਨੁਬਨ੍ਧਾਨਿ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਵਿਹਗੈਃ ਕੂਜਿਤਾਨਿ ਚ । ਰਤ੍ਨੋਪਕੀਰ੍ਣਤਿਰ੍ਥਾਨਿ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਜਲਾਨਿ ਚ ।। ੭੮.

ਉਹ ਖੇਤਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰਮਣੀਕ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਤੀਰਥਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਹਨ।

ਅਨੇਕਜਲਯਨ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਨਾਦਿਤਾਨਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਸ਼ਾਖਾਭਿਰ੍ਲਮ੍ਬਮਾਨਾਭੀ ਰੁਵਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ਿਕੁਲਾਲਿਭਿਃ ।। ੭੮.

ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸ਼ੋਰ ਉਠਦੇ ਹਨ; ਡਾਲੀਆਂ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ।

ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਕਹ੍ਲਾਰਸ਼ੋਭਿਤਾਨਿ ਸਰਾਂਸਿ ਚ । ਚਤੁਰ੍षੁ ਤੇषੁ ਗਿਰਿषੁ ਨਾਨਾਗੁਣਯੁਤੇषੁ ਚ ।। ੭੮.

ਉਹ ਚਾਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣ ਹਨ, ਝੀਲਾਂ ਕਮਲ, ਨੀਲੋਫਰ ਅਤੇ ਕਹਲਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਅਰੁਣੋਦਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਮਾਨਸਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਅਸਿਤੋਦਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਚ ਮਹਾਭਦ੍ਰਂ ਤਥੋਤ੍ਤਰੇ । ਕੁਮੁਦੈਃ ਸ਼੍ਵੇਤਕਪਿਲੈਃ ਕਹ੍ਲਾਰੈਰ੍ਭੂषਿਤਾਨਿ ਚ ।। ੭੮.

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਰੁਣੋਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਾਨਸਾ ਹੈ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਸਿਤੋਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਹਾਭਦ੍ਰਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਕੁਮੁਦ, ਚਿੱਟੇ ਕਪਿਲੇ ਅਤੇ ਕਹਲਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਅਰੁਣੋਦਯਸ੍ਯ ਯੇ ਸ਼ੈਲਾਃ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾ ਵੈ ਨਾਮਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਤਾਨ੍ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਮਾਨਾਂਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸ਼੍ਰृਣੁਧ੍ਵਂ ਗਦਤੋ ਮਮ ।। ੭੮.

ਅਰੁਣੋਦਯ ਦੇ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਵਿਕਙ੍ਕੋ ਮਣਿਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਸੁਪਾਤ੍ਰਸ਼੍ਚੋਪਲੋ ਮਹਾਨ੍ । ਮਹਾਨੀਲੋऽਥ ਕੁਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਸੁਬਿਨ੍ਦੁਰ੍ਮਦਨਸ੍ਤਥਾ ।। ੭੮.

ਵਿਕੰਕ, ਮਣੀਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਸੁਪਾਤ੍ਰ, ਵੱਡਾ ਉਪਲਾ, ਮਹਾਨੀਲ, ਕੁੰਭ, ਸੁਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮਦਨ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ।

ਵੇਣੁਨਦ੍ਧਃ ਸੁਮੇਦਾਸ਼੍ਚ ਨਿषਧੋ ਦੇਵਪਰ੍ਵਤਃ । ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪਰ੍ਵਤਵਰਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗਿਰਯੋऽਪਰੇ ।। ੭੮.

ਵੇਣੁਨੱਧ, ਸੁਮੇਦ, ਨਿਸ਼ਧ ਅਤੇ ਦੇਵਪਰਵਤ — ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਹੋਰ ਚੰਗੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਮਨ੍ਦਰਾਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਪਰ੍ਵਤਾਸ਼੍ਚ ਮਦਾਯੁਤਾਃ । ਸਰਸੋ ਮਾਨਸਸ੍ਯੇਹ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਮਹਾਚਲਾਃ ।। ੭੮.

ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਿੱਧਾ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਮਾਨਸਾ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਹਨ।

ਯੇ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾ ਮਯਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਨਾਮਤਸ੍ਤਾਨ੍ ਨਿਬੋਧਤ । ਸ਼ੈਲਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚਾਚਲੋਤ੍ਤਮਃ ।। ੭੮.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਤੇ ਸਮਝੋ: ਸ਼ੈਲਸਤ੍ਰੀ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ।

ਕਪਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਮਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਤੁਰਗਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਨੁਮਾਨ੍ । ਤਾਮ੍ਰਾਹਸ਼੍ਚ ਵਿषਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਸ਼੍ਵੇਤੋਦਨੋ ਗਿਰਿਃ ।। ੭੮.

ਕਪੀ, ਸ਼ਤਮਕਸ਼, ਤੁਰਗ, ਸਾਨੁਮਾਨ, ਤਾਮਰਾਹ, ਵਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤੋਦਨ ਪਹਾੜ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ।

ਸਮੂਲਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰਲੋ ਰਤ੍ਨਕੇਤੁਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤਃ । ਏਕਮੂਲੋ ਮਹਾਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੋ ਗਜਮੂਲੋऽਪਿ ਸ਼ਾਵਕਃ ।। ੭੮.

ਸਮੂਲਾ, ਸਰਲਾ, ਰਤਨਕੇਤੁ, ਏਕਮੂਲਾ, ਮਹਾਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਗਜਮੂਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਵਕ — ਇਹ ਪਹਾੜ ਹਨ।

ਪਞ੍ਚਸ਼ੈਲਸ਼੍ਚ ਕੈਲਾਸੋ ਹਿਮਵਾਨਚਲੋਤ੍ਤਮਃ । ਉਤ੍ਤਰਾ ਯੇ ਮਹਾਸ਼ੈਲਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੭੮.

ਪੰਚਸ਼ੈਲਾ, ਕੈਲਾਸ ਅਤੇ ਹਿਮਵਾਨ — ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਹੁਣ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

ਕਪਿਲਃ ਪਿਙ੍ਗਲੋ ਭਦ੍ਰਃ ਸਰਸਸ਼੍ਚ ਮਹਾਚਲਃ । ਕੁਮੁਦੋ ਮਧੁਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਗਰ੍ਜਨੋ ਮਰ੍ਕਟਸ੍ਤਥਾ ।। ੭੮.

ਕਪਿਲ, ਪਿੰਗਲ, ਭਦ੍ਰ, ਸਰਸਾ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ, ਕੁਮੁਦ, ਮਧੁਮਾਨ, ਗਰਜਨ ਅਤੇ ਮਰਕਟ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ।