ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਕੁਮ੍ਭਪ੍ਰਮਾਣੈਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਵਿਕਚਕੇਸਰੈਃ । ਮਹਾਗਨ੍ਧਮਨੋਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਭਿਤਃ ਸਰ੍ਵਕਾਲਜੈਃ ।। ੭੭.

ਇਹ ਵੱਡੇ ਘੜਿਆਂ ਵਰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿਲੇ ਕੇਸਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਮਨੋਹਰ, ਸਾਰੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੇ ਹੋਏ, ਸੋਭਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮਾਸੇਨ ਪਰਿਵृਤੋ ਭੁਵਨੈਰ੍ਭੂਤਭਾਵਨੈਃ । ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਮਧਿਕਂ ਸੋऽਥ ਗਨ੍ਧੇਨਾਪੂਰਯਨ੍ ਦਿਸ਼ਃ ।। ੭੭.

ਇਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵੋ ਨਾਮ ਵृਕ੍ਸ਼ੋऽਯਂ ਵਰ੍षਾਦ੍ਰੇਃ ਕੇਤੁਸਂਭਵਃ । ਕੀਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਰੂਪਵਾਞ੍ਛ੍ਰੀਮਾਨ੍ ਮਹਾਪਾਦਪਪਾਦਪਃ । ਯਤ੍ਰ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਧृषੀਕੇਸ਼ਃ ਸਿਦ੍ਧਸਙ੍ਘੈਰ੍ਨਿषੇਵ੍ਯਤੇ ।। ੭੭.

ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਨਾਮ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਵਰ੍ਹਾ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਉੱਗਿਆ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ; ਇੱਥੇ ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼ਾ ਆਪ ਸਿਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਭਦ੍ਰਕਦਮ੍ਬਸ੍ਯ ਤਥਾਸ਼੍ਵਵਦਨੋ ਹਰਿਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਂਸ਼੍ਚਾਮਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਸ ਹਿ ਸਾਨੁਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੭੭.

ਉਸ ਭਦਰ ਕਦੰਬ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ, ਘੋੜੇ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਨੇ ਚਾਮਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚੜ੍ਹਿਆ।

ਤੇਨ ਚਾਲੋਕਿਤਂ ਵਰ੍षਂ ਸਰ੍ਵਦ੍ਵਿਪਦਨਾਯਕਾਃ । ਯਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵੇਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭੭.

ਉਹ ਵਰ੍ਹਾ ਹਰੀ ਨੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਸ਼ਿਖਰੇ ਦੇਵਸੇਵਿਤੇ । ਜਮ੍ਬੂਃ ਸਦ੍ਯਃ ਪੁष੍ਪਫਲਾ ਮਹਾਸ਼ਾਖੋਪਸ਼ੋਭਿਤਾ ।। ੭੭.

ਦੱਖਣ ਵਾਲੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਮਬੂ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸੋਭਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯਾ ਹ੍ਯਤਿਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਸ੍ਵਾਦੂਨਿ ਚ ਮृਦੂਨਿ ਚ । ਫਲਾਨ੍ਯਮृਤਕਲ੍ਪਾਨਿ ਪਤਨ੍ਤਿ ਗਿਰਿਮੂਰ੍ਧਨਿ ।। ੭੭.

ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਰਮ ਹਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਗਿਰਿਵਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਤ੍ ਫਲਪ੍ਰਸ੍ਯਨ੍ਦਵਾਹਿਨੀ । ਦਿਵ੍ਯਾ ਜਾਮ੍ਬੂਨਦੀ ਨਾਮ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਮਧੁਵਾਹਿਨੀ ।। ੭੭.

ਉਸ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ, ਫਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਜਾਮਬੂਨਦੀ ਨਾਮ ਦੀ ਦਿਵਯ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਜਾਮ੍ਬੂਨਦਂ ਨਾਮ ਸੁਵਰ੍ਣਮਨਲਪ੍ਰਭਮ੍ । ਦੇਵਾਲਙ੍ਕਾਰਮਤੁਲਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍ ।। ੭੭.

ਉਥੇ ਜਾਮਬੂਨਦਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸੋਨਾ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਦੁੱਤੀ ਸਿੰਗਾਰ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਗੁਹ੍ਯਕਾਃ । ਪਪੁਸ੍ਤਦਮृਤਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਮਧੁ ਜਮ੍ਬੂਫਲਸ੍ਰਵਮ੍ ।। ੭੭.

ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕ—all ਨੇ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਮਿੱਠਾ ਰਸ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਪੀ ਲਿਆ।

ਸਾ ਕੇਤੁਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਵਰ੍षੇ ਜਮ੍ਬੂਰ੍ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਯਸ੍ਯਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪੇਤਿ ਮਾਨਵੈਃ ।। ੭੭.

ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ 'ਜੰਬੂ' ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ 'ਜੰਬੂਦਵੀਪ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਵਿਪੁਲਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਜਾਤਃ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੇਤਿ ਸੁਮਹਾਨਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪਾਦਪਃ ।। ੭੭.

ਵਿਪੁਲਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਪੀਪਲ ਰੁੱਖ ਜੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਸ਼੍ਰਿੰਗ' ਹੈ।

ਮਹੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯੋ ਮਹਾਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਨੈਕਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣਾਲਯਃ । ਕੁਮ੍ਭਪ੍ਰਮਾਣੈ ਰੁਚਿਰੈਃ ਫਲੈਃ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤੁਕੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ ।। ੭੭.

ਉਹ ਰੁੱਖ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ, ਮੋਟਾ ਤਣਾ ਵਾਲਾ, ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਉਸ 'ਸ਼੍ਰਿੰਗ' ਪੀਪਲ ਤੇ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਘੜੇ ਜਿਹੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਸ ਕੇਤੁਃ ਕੇਤੁਮਾਲਾਨਾਂ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸੇਵਿਤਃ । ਕੇਤੁਮਾਲੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਨਿਰੁਕ੍ਤਂ ਨਾਮਕਰ੍ਮਣਃ ।। ੭੭.

ਉਹ ਰੁੱਖ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਸੇਵਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਇਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ 'ਕੇਤੁਮਾਲਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣੋ।

ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਮਥਨੇ ਵृਤ੍ਤੇ ਮਾਲਾ ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਾਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਚੈਤ੍ਯਕੇਤੋਸ੍ਤੁ ਕੇਤੁਮਾਲਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤੇਨ ਤਚ੍ਚਿਹ੍ਨਿਤਂ ਵਰ੍षਂ ਕੇਤੁਮਾਲੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੭੭.

ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਤਣੇ 'ਕੇਤੁ' ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ 'ਕੇਤੁਮਾਲਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਖੇਤਰ 'ਕੇਤੁਮਾਲਾ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰੇ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੇ ਵਟੋ ਨਾਮ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ । ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋ ਵਿਪੁਲਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਜਨਮਣ੍ਡਲਃ ।। ੭੭.

ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਚੋਟੀ ਤੇ, 'ਵਟ' ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬਰ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਤਣਾ ਚੌੜਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ।

ਮਾਲ੍ਯਦਾਮਕਲਾਪੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਸ੍ਤੁ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਸ਼ਾਖਾਭਿਰ੍ਲਮ੍ਬਮਾਨਾਭਿਃ ਸ਼ੋਭਿਤਃ ਸਿਦ੍ਧਸੇਵਿਤਃ ।। ੭੭.

ਉਹ ਰੁੱਖ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਗੁੱਛੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਲਟਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਕੁਮ੍ਭਸਦृਸ਼ੈਰ੍ਹੇਮਵਰ੍ਣੈਃ ਫਲੈਃ ਸਦਾ । ਸ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਰਕੁਰੂਣਾਂ ਤੁ ਕੇਤੁਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ।। ੭੭.

ਉਹ ਰੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਫਲ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਟਕਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਇਹ ਉੱਤਰਕੁਰੂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ।

ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਾਵਰਜਾ ਮਾਨਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ । ਸਪ੍ਤ ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਕੁਰਵੋ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।। ੭੭.

ਇੱਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਸੱਤ ਮਹਾਨ 'ਕੁਰੂ' ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਰਗਤੈਰ੍ਜ੍ਞਾਨੈਰ੍ਵਿਰਜਸ੍ਕੈਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਅਕ੍ਸ਼ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਯਪਰ੍ਯਨ੍ਤੋ ਲੋਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਨਾਤਨਃ ।। ੭੭.

ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਸਮਾਪਤੀ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਙ੍ਕਿਤਂ ਵਰ੍षਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਵੈ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਦਿਵਿ ਚੇਹ ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਉਤ੍ਤਰਾਃ ਕੁਰਵਃ ਸਦਾ ।। ੭੭.

ਉਹ ਖੇਤਰ, ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ 'ਉੱਤਰਕੁਰੂ' ਵਜੋਂ ਸੁਰਗ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੋਹਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਤਥਾ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਅਨੁਵਿਧ੍ਯਾਨਿ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਵਿਹਙ੍ਗੈਃ ਕੂਜਿਤਾਨਿ ਚ ।। ੭੮.

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਹਨ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ।

ਅਨੇਕਪਕ੍ਸ਼ਿਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਾਣਿ ਸੁਬਹੂਨਿ ਚ । ਦੇਵਾਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯਨਾਰੀਭਿਃ ਸਮਂ ਕ੍ਰੀਡਾਮਯਾਨਿ ਚ ।। ੭੮.

ਉਹਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਕਈ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦਿਵਯਾ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ।

ਕਿਨ੍ਨਰੋਦ੍ਗੀਤਘੁष੍ਟਾਨਿ ਸ਼ੀਤਮਨ੍ਦਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ । ਪਵਨੈਃ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਾਨਿ ਰਮਣੀਯਤਰਾਣਿ ਚ ।। ੭੮.

ਉਹ ਪਹਾੜ ਕਿਨਨਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ; ਠੰਡੀ, ਹੌਲੀ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਹਵਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਸੁੰਦਰ ਹਨ।

ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਵਿਰਾਜਨ੍ਤੇ ਨਾਮਤਃ ਸ਼੍ਰृਣੁਤਾਨਘਾਃ । ਪੂਰ੍ਵੇ ਚੈਤ੍ਰਰਥਂ ਨਾਮ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਮ੍ । ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਸੁਤੋਯਾਨਿ ਨਵਖਣ੍ਡਯੁਤਾਨਿ ਚ ।। ੭੮.

ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਉਹ ਪਹਾੜ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਸੁਣੋ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ 'ਚੈਤਰਰਥ', ਦੱਖਣ ਵੱਲ 'ਗੰਧਮਾਦਨ'—ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਨੌ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਵਨषਣ੍ਡਾਂਸ੍ਤਥਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਦੇਵਤਾ ਲਲਨਾਯੁਤਾਃ । ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤਿ ਚੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇ ਮੁਦਾ ਪਰਮਯਾ ਯੁਤਾਃ ।। ੭੮.

ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਨੁਬਨ੍ਧਾਨਿ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਵਿਹਗੈਃ ਕੂਜਿਤਾਨਿ ਚ । ਰਤ੍ਨੋਪਕੀਰ੍ਣਤਿਰ੍ਥਾਨਿ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਜਲਾਨਿ ਚ ।। ੭੮.

ਉਹ ਖੇਤਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰਮਣੀਕ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਤੀਰਥਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਹਨ।

ਅਨੇਕਜਲਯਨ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਨਾਦਿਤਾਨਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਸ਼ਾਖਾਭਿਰ੍ਲਮ੍ਬਮਾਨਾਭੀ ਰੁਵਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ਿਕੁਲਾਲਿਭਿਃ ।। ੭੮.

ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸ਼ੋਰ ਉਠਦੇ ਹਨ; ਡਾਲੀਆਂ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ।

ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਕਹ੍ਲਾਰਸ਼ੋਭਿਤਾਨਿ ਸਰਾਂਸਿ ਚ । ਚਤੁਰ੍षੁ ਤੇषੁ ਗਿਰਿषੁ ਨਾਨਾਗੁਣਯੁਤੇषੁ ਚ ।। ੭੮.

ਉਹ ਚਾਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣ ਹਨ, ਝੀਲਾਂ ਕਮਲ, ਨੀਲੋਫਰ ਅਤੇ ਕਹਲਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।