ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਤਥਾ ਚਾष੍ਟੌ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤੁ ਮਣ੍ਡਲੈਃ । ਸ਼ੈਲਰਾਜਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤਤ੍ਰ ਮੇਰੁਮੂਲਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੭੭.

ਉਥੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੇਰੂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਚਾਲੀ-ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਗਿਰਿਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਨੇਕਾਨਾਂ ਮਹੋਚ੍ਛ੍ਰਯਃ । ਦਿਗष੍ਟੌ ਚ ਪੁਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਰ੍ਯਾਦਾਪਰ੍ਵਤਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ ।। ੭੭.

ਉਹਨਾਂ ਅਣਗਣਤ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਅਠ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੰਗੇ ਹੱਦ-ਪਹਾੜ ਹਨ।

ਜਠਰੋ ਦੇਵਕੂਟਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਪਰ੍ਵਤੌ । ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚਾਯਤਾਵੇਤਾਵਰ੍ਣਵਾਨ੍ਤਰ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ । ਮਰ੍ਯਾਦਾਪਰ੍ਵਤਾਨੇਤਾਨष੍ਟਾਨਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ ।। ੭੭.

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਠਰ ਤੇ ਦੇਵਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਫੈਲ ਕੇ, ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਠ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹੱਦ-ਪਹਾੜ ਕਿਹਾ ਹੈ।

ਯੋऽਸੌ ਮੇਰੁਰ੍ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਕਨਕਪਰ੍ਵਤਃ । ਵਿष੍ਕਮ੍ਭਾਂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼੍ਰृਣੁਧ੍ਵਂ ਗਦਤਸ੍ਤੁ ਤਾਨ੍ ।। ੭੭.

ਜੋ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਹਾੜ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਮਹਾਪਾਦਾਸ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮੇਰੋਰਥ ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍ । ਯੈਰ੍ਨ ਚਚਾਲ ਵਿष੍ਟਬ੍ਧਾ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਵਤੀ ਮਹੀ ।। ੭੭.

ਮੇਰੂ ਦੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਆਧਾਰ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੱਤ ਟਾਪਿਆਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਿਲਦੀ ਨਹੀਂ।

ਦਸ਼ਯੋਜਨਸਾਹਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ੍ਤੇषੁ ਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਤੇ । ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਰਚਿਤਾ ਹਰਿਤਾਲਤਟੈਰ੍ਵृਤਾਃ ।। ੭੭.

ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਬੀ ਤੇ ਆੜੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਹਰਿਤਾਲ ਦੇ ਪੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਦਰੀਭਿਸ਼੍ਚ ਸੁਵਰ੍ਣਮਣਿਚਿਤ੍ਰਿਤਾਃ ।ऽ ਅਨੇਕਸਿਦ੍ਧਭਵਨੈਃ ਕ੍ਰੀਡਾਸ੍ਥਾਨੈਸ਼੍ਚ ਸੁਪ੍ਰਭਾਃ ।। ੭੭.

ਇਹ ਮਨਸ਼ਿਲਾ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਸਿਧਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਤੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਮਨ੍ਦਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਃ । ਵਿਪੁਲਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੭੭.

ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਿਪੁਲ, ਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਖੜਾ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੇषੁ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮਹਾਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ । ਦੇਵਦੈਤ੍ਯਾਪ੍ਸਰੋਭਿਸ਼੍ਚ ਸੇਵਿਤਾ ਗੁਣਸਂਚਯੈਃ ।। ੭੭.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵ, ਦੈਤ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।

ਮਨ੍ਦਰਸ੍ਯ ਗਿਰੇਃ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੇ ਕਦਮ੍ਬੋ ਨਾਮ ਪਾਦਪਃ । ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਸ਼ਾਖਾਸ਼ਿਖਰਃ ਕਦਮ੍ਬਸ਼੍ਚੈਤ੍ਯਪਾਦਪਃ ।। ੭੭.

ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਕਦੰਬ ਨਾਮ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਲਟਕਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਦੰਬ ਰੁੱਖ।

ਮਹਾਕੁਮ੍ਭਪ੍ਰਮਾਣੈਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਵਿਕਚਕੇਸਰੈਃ । ਮਹਾਗਨ੍ਧਮਨੋਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਭਿਤਃ ਸਰ੍ਵਕਾਲਜੈਃ ।। ੭੭.

ਇਹ ਵੱਡੇ ਘੜਿਆਂ ਵਰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿਲੇ ਕੇਸਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਮਨੋਹਰ, ਸਾਰੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੇ ਹੋਏ, ਸੋਭਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਮਾਸੇਨ ਪਰਿਵृਤੋ ਭੁਵਨੈਰ੍ਭੂਤਭਾਵਨੈਃ । ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਮਧਿਕਂ ਸੋऽਥ ਗਨ੍ਧੇਨਾਪੂਰਯਨ੍ ਦਿਸ਼ਃ ।। ੭੭.

ਇਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵੋ ਨਾਮ ਵृਕ੍ਸ਼ੋऽਯਂ ਵਰ੍षਾਦ੍ਰੇਃ ਕੇਤੁਸਂਭਵਃ । ਕੀਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਰੂਪਵਾਞ੍ਛ੍ਰੀਮਾਨ੍ ਮਹਾਪਾਦਪਪਾਦਪਃ । ਯਤ੍ਰ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਧृषੀਕੇਸ਼ਃ ਸਿਦ੍ਧਸਙ੍ਘੈਰ੍ਨਿषੇਵ੍ਯਤੇ ।। ੭੭.

ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਨਾਮ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਵਰ੍ਹਾ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਉੱਗਿਆ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ; ਇੱਥੇ ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼ਾ ਆਪ ਸਿਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਭਦ੍ਰਕਦਮ੍ਬਸ੍ਯ ਤਥਾਸ਼੍ਵਵਦਨੋ ਹਰਿਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਂਸ਼੍ਚਾਮਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਸ ਹਿ ਸਾਨੁਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੭੭.

ਉਸ ਭਦਰ ਕਦੰਬ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ, ਘੋੜੇ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਨੇ ਚਾਮਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚੜ੍ਹਿਆ।

ਤੇਨ ਚਾਲੋਕਿਤਂ ਵਰ੍षਂ ਸਰ੍ਵਦ੍ਵਿਪਦਨਾਯਕਾਃ । ਯਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵੇਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭੭.

ਉਹ ਵਰ੍ਹਾ ਹਰੀ ਨੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਸ਼ਿਖਰੇ ਦੇਵਸੇਵਿਤੇ । ਜਮ੍ਬੂਃ ਸਦ੍ਯਃ ਪੁष੍ਪਫਲਾ ਮਹਾਸ਼ਾਖੋਪਸ਼ੋਭਿਤਾ ।। ੭੭.

ਦੱਖਣ ਵਾਲੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਮਬੂ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸੋਭਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯਾ ਹ੍ਯਤਿਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਸ੍ਵਾਦੂਨਿ ਚ ਮृਦੂਨਿ ਚ । ਫਲਾਨ੍ਯਮृਤਕਲ੍ਪਾਨਿ ਪਤਨ੍ਤਿ ਗਿਰਿਮੂਰ੍ਧਨਿ ।। ੭੭.

ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਰਮ ਹਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਗਿਰਿਵਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਤ੍ ਫਲਪ੍ਰਸ੍ਯਨ੍ਦਵਾਹਿਨੀ । ਦਿਵ੍ਯਾ ਜਾਮ੍ਬੂਨਦੀ ਨਾਮ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਮਧੁਵਾਹਿਨੀ ।। ੭੭.

ਉਸ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ, ਫਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਜਾਮਬੂਨਦੀ ਨਾਮ ਦੀ ਦਿਵਯ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਜਾਮ੍ਬੂਨਦਂ ਨਾਮ ਸੁਵਰ੍ਣਮਨਲਪ੍ਰਭਮ੍ । ਦੇਵਾਲਙ੍ਕਾਰਮਤੁਲਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍ ।। ੭੭.

ਉਥੇ ਜਾਮਬੂਨਦਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸੋਨਾ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਦੁੱਤੀ ਸਿੰਗਾਰ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਗੁਹ੍ਯਕਾਃ । ਪਪੁਸ੍ਤਦਮृਤਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਮਧੁ ਜਮ੍ਬੂਫਲਸ੍ਰਵਮ੍ ।। ੭੭.

ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕ—all ਨੇ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਮਿੱਠਾ ਰਸ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਪੀ ਲਿਆ।

ਸਾ ਕੇਤੁਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਵਰ੍षੇ ਜਮ੍ਬੂਰ੍ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਯਸ੍ਯਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪੇਤਿ ਮਾਨਵੈਃ ।। ੭੭.

ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ 'ਜੰਬੂ' ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ 'ਜੰਬੂਦਵੀਪ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਵਿਪੁਲਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਜਾਤਃ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੇਤਿ ਸੁਮਹਾਨਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪਾਦਪਃ ।। ੭੭.

ਵਿਪੁਲਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਪੀਪਲ ਰੁੱਖ ਜੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਸ਼੍ਰਿੰਗ' ਹੈ।

ਮਹੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯੋ ਮਹਾਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਨੈਕਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣਾਲਯਃ । ਕੁਮ੍ਭਪ੍ਰਮਾਣੈ ਰੁਚਿਰੈਃ ਫਲੈਃ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤੁਕੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ ।। ੭੭.

ਉਹ ਰੁੱਖ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ, ਮੋਟਾ ਤਣਾ ਵਾਲਾ, ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਉਸ 'ਸ਼੍ਰਿੰਗ' ਪੀਪਲ ਤੇ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਘੜੇ ਜਿਹੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਸ ਕੇਤੁਃ ਕੇਤੁਮਾਲਾਨਾਂ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸੇਵਿਤਃ । ਕੇਤੁਮਾਲੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਨਿਰੁਕ੍ਤਂ ਨਾਮਕਰ੍ਮਣਃ ।। ੭੭.

ਉਹ ਰੁੱਖ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਸੇਵਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਇਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ 'ਕੇਤੁਮਾਲਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣੋ।

ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਮਥਨੇ ਵृਤ੍ਤੇ ਮਾਲਾ ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਾਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਚੈਤ੍ਯਕੇਤੋਸ੍ਤੁ ਕੇਤੁਮਾਲਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤੇਨ ਤਚ੍ਚਿਹ੍ਨਿਤਂ ਵਰ੍षਂ ਕੇਤੁਮਾਲੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੭੭.

ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਤਣੇ 'ਕੇਤੁ' ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ 'ਕੇਤੁਮਾਲਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਖੇਤਰ 'ਕੇਤੁਮਾਲਾ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰੇ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗੇ ਵਟੋ ਨਾਮ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ । ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋ ਵਿਪੁਲਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਜਨਮਣ੍ਡਲਃ ।। ੭੭.

ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਚੋਟੀ ਤੇ, 'ਵਟ' ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬਰ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਤਣਾ ਚੌੜਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ।

ਮਾਲ੍ਯਦਾਮਕਲਾਪੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਸ੍ਤੁ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਸ਼ਾਖਾਭਿਰ੍ਲਮ੍ਬਮਾਨਾਭਿਃ ਸ਼ੋਭਿਤਃ ਸਿਦ੍ਧਸੇਵਿਤਃ ।। ੭੭.

ਉਹ ਰੁੱਖ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਗੁੱਛੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਲਟਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਕੁਮ੍ਭਸਦृਸ਼ੈਰ੍ਹੇਮਵਰ੍ਣੈਃ ਫਲੈਃ ਸਦਾ । ਸ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਰਕੁਰੂਣਾਂ ਤੁ ਕੇਤੁਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ।। ੭੭.

ਉਹ ਰੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਫਲ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਟਕਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਇਹ ਉੱਤਰਕੁਰੂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹੈ।

ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਾਵਰਜਾ ਮਾਨਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ । ਸਪ੍ਤ ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਕੁਰਵੋ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।। ੭੭.

ਇੱਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਸੱਤ ਮਹਾਨ 'ਕੁਰੂ' ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।