ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਤਦ੍ਧੈਮਵਤਂ ਵਰ੍षਂ ਭਾਰਤੀ ਯਤ੍ਰ ਸਨ੍ਤਤਿਃ । ਹੇਮਕੂਟਂ ਪਰਂ ਯਤ੍ਰ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਿਂਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ ।। ੭੫.

ਇਹ ਹਿਮਵਤ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਹੇਮਕੂਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ।

ਹੇਮਕੂਟਾਤ੍ ਤੁ ਨਿषਧਂ ਹਰਿਵਰ੍षਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ । ਹਰਿਵਰ੍षਾਤ੍ ਪਰਂ ਚੈਵ ਮੇਰੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵ ਇਲਾਵृਤਮ੍ ।। ੭੫.

ਹੇਮਕੂਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਿਸਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰੀਵਰਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀਵਰਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮੇਰੂ ਦੇ ਪਾਸ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ।

ਇਲਾਵृਤਾਤ੍ ਪਰਂ ਨੀਲਂ ਰਮ੍ਯਕਂ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਰਮ੍ਯਕਾਚ੍ਚ ਪਰਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਂ ਤਦ੍ਧਿਰਣ੍ਮਯਮ੍ । ਹਿਰਣ੍ਮਯਾਤ੍ ਪਰਂ ਚੈਵ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਵਨ੍ਤਂ ਕੁਰੁ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੭੫.

ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨੀਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਨੀਲਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਮਯਕ ਹੈ, ਫਿਰ ਰਮਯਕ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼੍ਵੇਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿਰਣਮਯ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਣਮਯ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਰੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਧਨੁਃਸਂਸ੍ਥੇ ਤੁ ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍षੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ । ਦ੍ਵੀਪਾਨਿ ਖਲੁ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਚਤੁਰਸ੍ਤ੍ਰਮਿਲਾਵृਤਮ੍ ।। ੭੫.

ਧਨੁਸ਼-ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ, ਦੋ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਟਾਪੂ ਹਨ, ਜੋ ਚੌਕੋਣੇ ਹਨ।

ਅਰ੍ਵਾਕ੍ ਚ ਨਿषਧਸ੍ਯਾਥ ਵੇਦ੍ਯਰ੍ਧਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਪਰਂ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਵਤੋ ਯਚ੍ਚ ਵੇਦ੍ਯਰ੍ਧਂ ਹਿ ਤਦੁਤ੍ਤਰਮ੍ ।। ੭੫.

ਨਿਸਧ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਵੈਦੀ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਅੱਧਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੈਦੀ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਅੱਧਾ ਹੈ।

ਵੇਦ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਚੋਤ੍ਤਰੇ । ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਯਤ੍ਰ ਮੇਰੁਸ੍ਤ੍ਵਿਲਾਵृਤਃ ।। ੭੫.

ਵੈਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਅੱਧੇ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅੱਧੇ 'ਤੇ ਵੀ ਤਿੰਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਤੁ ਨੀਲਸ੍ਯ ਨਿषਧਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰੇਣ ਚ । ਉਦਗਾਯਤੋ ਮਹਾਸ਼ੈਲੋ ਮਾਲ੍ਯਵਾਨ੍ਨਾਮ ਪਰ੍ਵਤਃ ।। ੭੫.

ਨੀਲਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਨਿਸਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਮਾਲਯਵਤ ਹੈ।

ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਵਿष੍ਕਮ੍ਭੋਚ੍ਛ੍ਰਯ ਏਵ ਚ । ਆਯਾਮਤਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੭੫.

ਉਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਉਚਾਈ ਦੋ-ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਚੌਂਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਯਾਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪਰ੍ਵਤੋ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਃ । ਆਯਾਮੋਚ੍ਛ੍ਰਯਵਿਸ੍ਤਾਰਾਤ੍ ਤੁਲ੍ਯੋ ਮਾਲ੍ਯਵਤਾ ਤੁ ਸਃ ।। ੭੫.

ਉਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਲਯਵਤ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਸ੍ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਮੇਰੁਃ ਕਨਕਪਰ੍ਵਤਃ । ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਃ ਸਸੌਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚਤੁਰਸ੍ਤ੍ਰਃ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ ।। ੭੫.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਲ, ਚਾਰ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ, ਚੌਕੋਣਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਹੈ।

ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾ ਧਾਤਵਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਜਲਾਦਯਃ । ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ ਪृਥਿਵੀਪਦ੍ਮਂ ਮੇਰੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਕਰ੍ਣਿਕਾ ।। ੭੫.

ਸਾਰੇ ਤੱਤ, ਜੋ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਹਨ, ਜਲ ਆਦਿ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਕੌਂਡਾ-ਅਕਾਰ ਕਮਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਗ ਮੇਰੂ ਹੈ।

ਚਤੁष੍ਪਤ੍ਰਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਗੁਣਂ ਮਹਤ੍ । ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾ ਵਿਤਤਾ ਹਿ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਯਃ ।। ੭੫.

ਚਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਤੱਖ, ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਕਮਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਾਵਾਂ ਫੈਲ ਗਈਆਂ।

ਅਨੇਕਕਲ੍ਪਜੀਵਦ੍ਭਿਃ ਪੁਰੁषੈਃ ਪੁਣ੍ਯਕਾਰਿਭਿਃ । ਕृਤਾਤ੍ਮਭਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ ।। ੭੫.

ਅਨੇਕ ਕਲਪਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਵਾਲੇ, ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਹਾਯੋਗੀ ਮਹਾਦੇਵੋ ਜਗਦ੍ਧ੍ਯੇਯੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਸਰ੍ਵਲੋਕਗਤੋऽਨਨ੍ਤੋ ਵ੍ਯਾਪਕੋ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਰਵ੍ਯਯਃ ।। ੭੫.

ਵੱਡਾ ਯੋਗੀ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜਨਾਰਦਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਧਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਅਨੰਤ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਨ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕृਤਾ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਮਾਂਸਮੇਦੋऽਸ੍ਥਿਸਂਭਵਾ । ਯੋਗਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚੇਸ਼੍ਵਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰੂਪਧਰੋ ਵਿਭੁਃ ।। ੭੫.

ਉਸ ਦੀ ਰੂਪਕਲਾ ਮਾਂਸ, ਚਰਬੀ ਜਾਂ ਹੱਡੀ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ। ਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਵੱਡਾ, ਸਤ-ਸਵਰੂਪ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਲੋਕੇ ਪਦ੍ਮਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਕਲ੍ਪਸ਼ੇषਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਦੌ ਕਾਲਸ੍ਯ ਗਤਿਰੀਦृਸ਼ੀ ।। ੭੫.

ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਦਾ-ਕਮਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਕਲਪ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਇਹੀ ਚਲਣ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਦ੍ਮੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਦੇਵਦੇਵਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ । ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਪਤਿਰ੍ਦੇਵ ਈਸ਼ਾਨੋ ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੭੫.

ਉਸ ਕਮਲ 'ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਚਤੁਰਮੁਖ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਈਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਯ ਬੀਜਨਿਸਰ੍ਗਂ ਹਿ ਪੁष੍ਕਰਸ੍ਯ ਯਥਾਰ੍ਥਵਤ੍ । ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਪ੍ਰਜਾਨਿਸਰ੍ਗੇਣ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੈਵ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ ।। ੭੫.

ਉਸ ਕਮਲ ਦੇ ਬੀਜ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਮੇਤ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਦਮ੍ਬੁ ਵੈष੍ਣਵਃ ਕਾਯੋ ਯਤੋ ਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤਃ । ਪਦ੍ਮਾਕਾਰਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਪृਥਿਵੀ ਸਵਨਦ੍ਰੁਮਾ ।। ੭੫.

ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਕਮਲ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ, ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

ਤਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਲੋਕਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਸਿਦ੍ਧਭਾषਿਤਮ੍ । ਵਰ੍ਣ੍ਯਮਾਨਂ ਵਿਭਾਗੇਨ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰृਣੁਤ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ।। ੭੫.

ਹੁਣ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਜਨੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਲੋਕ-ਕਮਲ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਿਧਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।

ਮਹਾਵਰ੍षਾਣਿ ਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਤ੍ਰ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਤਤ੍ਰ ਪਰ੍ਵਤਸਂਸ੍ਥਾਨੋ ਮੇਰੁਰ੍ਨਾਮ ਮਹਾਬਲਃ ।। ੭੫.

ਉਥੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਖੜਾ ਹੈ।

ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਃ ਸ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇषੁ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਸ਼੍ਵੇਤ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਪੀਤਂ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਤਸ੍ਯ ਭृਙ੍ਗਵਰ੍ਣਂ ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਿਮਮ੍ ।। ੭੫.

ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਹਨ: ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪੀਲਾ, ਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਭੰਭੀ ਦੇ ਰੰਗ ਵਰਗਾ।

ਉਤ੍ਤਰਂ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਂ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਮੇਰੁਸ੍ਤੁ ਸ਼ੋਭਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੋ ਰਾਜਵਂਸ਼ੇ ਤੁ ਧਿष੍ਠਿਤਃ ।। ੭੫.

ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਹੈ; ਮੇਰੂ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਚਿੱਟਾ, ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

ਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਸਂਕਾਸ਼ੋ ਵਿਧੂਮ ਇਵ ਪਾਵਕਃ । ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚਤੁਰਾਸ਼ੀਤਿਰੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ ।। ੭੫.

ਉਹ ਤਰੁਣ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ षੋਡਸ਼ਾਧਸ੍ਤਾਦ੍ਵਿਸ੍ਤृਤਃ षੋਡਸ਼ੈਵ ਤੁ । ਸ਼ਰਾਵਸਂਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵਿਸ੍ਤृਤਃ ।। ੭੫.

ਉਹ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਯੋਜਨ ਹੇਠਾਂ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ; ਚੋਟੀ 'ਚ, ਪਿਆਲੇ ਦੀ ਆਕਾਰ 'ਚ, ਬਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ।

ਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਹਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਮਣ੍ਡਲੇਨ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਵ੍ਯਸ੍ਯਮਾਨਂ ਤਦਿष੍ਯਤੇ ।। ੭੫.

ਉਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ; ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹੀ ਉਸ ਦਾ ਮਾਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਵਤਿਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਤਤਃ षਟ੍ਕਾਧਿਕਾਨਾਂ ਚ ਵ੍ਯਸ੍ਯਮਾਨਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍ । ਚਤੁਰਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਮਾਨੇਨ ਪਰਿਣਾਹਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੭੫.

ਉਸ ਦਾ ਕੁੱਲ ਘੇਰਾ ਨਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਤੇ ਚੌਕ ਆਕਾਰ 'ਚ ਮਾਪਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਛਿਆਨਵੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ।

ਸ ਪਰ੍ਵਤੋ ਮਹਾਦਿਵ੍ਯੋ ਦਿਵ੍ਯੌषਧਿਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਸਵਨੈਰਾਵृਤਃ ਸਰ੍ਵੋ ਜਾਤਰੂਪਮਯੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ ।। ੭੫.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਦਿਵਯ ਪਰਬਤ ਦਿਵਯ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਲੇਟੂਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋਰਗਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ । ਸ਼ੈਲਰਾਜੇ ਪ੍ਰਮੋਦਨ੍ਤੇ ਤਥੈਵਾਪ੍ਸਰਸਾਂ ਗਣਾਃ ।। ੭੫.

ਉਥੇ ਸਭ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਪਰਬਤ ਦੇ ਰਾਜ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।