ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਧ੍ਯੇ ਤ੍ਵਿਲਾਵृਤਂ ਨਾਮ ਮਹਾਮੇਰੋਃ ਸ ਸਂਭਵਃ । ਨਵੈਵ ਤੁ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚ ਸਃ ।। ੭੫.

ਵਿਚਕਾਰ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਮੇਰੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਤਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਮਧ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਮੇਰੁਰ੍ਵਿਧੂਮ ਇਵ ਪਾਵਕਃ । ਵੇਦ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਮੇਰੋਰੁਤ੍ਤਰਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤਥੋਤ੍ਤਰਮ੍ ।। ੭੫.

ਇਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਂ ਮੇਰੂ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ; ਮੇਰੂ ਦਾ ਅੱਧਾ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਅੱਧਾ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ।

ਵਰ੍षਾਣਿ ਯਾਨਿ षਡਤ੍ਰ ਤੇषਾਂ ਤੇ ਵਰ੍षਪਰ੍ਵਤਾਃ । ਯੋਜਨਾਗ੍ਰਂ ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਤਦ੍ ਵਿਧੀਯਤੇ ।। ੭੫.

ਇੱਥੇ ਛੇ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਵਰਸ਼ਾ ਪਰਬਤ ਹਨ; ਹਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍षੇ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਃ । ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ਤੇषਾਮਾਯਾਮ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੭੫.

ਹਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ; ਇਹ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਤੌ ਦ੍ਵੌ ਚਾਯਤੌ ਗਿਰੀ । ਨੀਲਸ਼੍ਚ ਨਿषਧਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਹੀਨਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਪਰੇ । ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਚ ਹੇਮਕੂਟਸ਼੍ਚ ਹਿਮਵਾਞ੍ਛृਙ੍ਗਵਾਂਸ਼੍ਚ ਯਃ ।। ੭੫.

ਪਰਬਤਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਹੈ; ਨੀਲਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਨ; ਸ਼੍ਵੇਤ, ਹੇਮਕੂਟਾ, ਹਿਮਵਤ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਪਰਬਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵੀਪਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਨਿषਧਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਾਗੇਨ ਹੇਮਕੂਟਃ ਪ੍ਰਹੀਯਤੇ । ਹਿਮਵਾਨ੍ ਵਿਂਸ਼ਭਾਗੇਨ ਹੇਮਕੂਟਾਤ੍ ਪ੍ਰਹੀਯਤੇ ।। ੭੫.

ਨਿਸ਼ਧ ਦਾ ਆਕਾਰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੇਮਕੂਟਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਘੱਟ ਹੈ, ਤੇ ਹਿਮਵਤ ਹੇਮਕੂਟਾ ਤੋਂ ਵੀਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਘੱਟ ਹੈ।

ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਹੇਮਕੂਟੋ ਮਹਾਗਿਰਿਃ । ਅਸ਼ੀਤਿਰ੍ਹਿਮਵਾਨ੍ ਸ਼ੈਲ ਆਯਤਃ ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ।। ੭੫.

ਹੇਮਕੂਟਾ, ਮਹਾਂ ਪਰਬਤ, ਅਠਠੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ; ਹਿਮਵਤ ਪਰਬਤ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਮਣ੍ਡਲੀਭਾਵਾਦ੍ ਹ੍ਰਾਸਵृਦ੍ਧੀ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ । ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਚ ਯਥਾ ਚੇਮੇ ਤਥੋਤ੍ਤਰਮ੍ ।। ੭੫.

ਦਵੀਪ ਦੀ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਕਾਰਨ, ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਦੀ ਘਟ-ਵਾਧ ਵਰਨਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਜਨਪਦਾਸ੍ਤਾਨਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਚੈਵ ਤਤ੍ । ਪ੍ਰਪਾਤਵਿषਮੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਪਰ੍ਵਤੈਰਾਵृਤਾਨਿ ਤੁ ।। ੭੫.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਸਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਉਹੀ ਵਰਸ਼ਾ ਖੇਤਰ ਹਨ; ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਬਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਢਲਵਾਂ ਅਤੇ ਉਚ-ਨੀਚ ਹਨ।

ਸਂਤਤਾਨਿ ਨਦੀਭੇਦੈਰਗਮ੍ਯਾਨਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਵਸਨ੍ਤਿ ਤੇषੁ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਨਾਨਾਜਾਤੀਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੭੫.

ਇਹ ਖੇਤਰ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਇਕ ਦੂਜੇ ਲਈ ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਏਤਦ੍ਧੈਮਵਤਂ ਵਰ੍षਂ ਭਾਰਤੀ ਯਤ੍ਰ ਸਨ੍ਤਤਿਃ । ਹੇਮਕੂਟਂ ਪਰਂ ਯਤ੍ਰ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਿਂਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ ।। ੭੫.

ਇਹ ਹਿਮਵਤ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਹੇਮਕੂਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ।

ਹੇਮਕੂਟਾਤ੍ ਤੁ ਨਿषਧਂ ਹਰਿਵਰ੍षਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ । ਹਰਿਵਰ੍षਾਤ੍ ਪਰਂ ਚੈਵ ਮੇਰੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵ ਇਲਾਵृਤਮ੍ ।। ੭੫.

ਹੇਮਕੂਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਿਸਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰੀਵਰਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀਵਰਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮੇਰੂ ਦੇ ਪਾਸ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ।

ਇਲਾਵृਤਾਤ੍ ਪਰਂ ਨੀਲਂ ਰਮ੍ਯਕਂ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਰਮ੍ਯਕਾਚ੍ਚ ਪਰਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਂ ਤਦ੍ਧਿਰਣ੍ਮਯਮ੍ । ਹਿਰਣ੍ਮਯਾਤ੍ ਪਰਂ ਚੈਵ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਵਨ੍ਤਂ ਕੁਰੁ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੭੫.

ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨੀਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਨੀਲਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਮਯਕ ਹੈ, ਫਿਰ ਰਮਯਕ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼੍ਵੇਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿਰਣਮਯ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਣਮਯ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਰੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਧਨੁਃਸਂਸ੍ਥੇ ਤੁ ਦ੍ਵੇ ਵਰ੍षੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ । ਦ੍ਵੀਪਾਨਿ ਖਲੁ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਚਤੁਰਸ੍ਤ੍ਰਮਿਲਾਵृਤਮ੍ ।। ੭੫.

ਧਨੁਸ਼-ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ, ਦੋ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਟਾਪੂ ਹਨ, ਜੋ ਚੌਕੋਣੇ ਹਨ।

ਅਰ੍ਵਾਕ੍ ਚ ਨਿषਧਸ੍ਯਾਥ ਵੇਦ੍ਯਰ੍ਧਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਪਰਂ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਵਤੋ ਯਚ੍ਚ ਵੇਦ੍ਯਰ੍ਧਂ ਹਿ ਤਦੁਤ੍ਤਰਮ੍ ।। ੭੫.

ਨਿਸਧ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਵੈਦੀ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਅੱਧਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੈਦੀ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਅੱਧਾ ਹੈ।

ਵੇਦ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਚੋਤ੍ਤਰੇ । ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਯਤ੍ਰ ਮੇਰੁਸ੍ਤ੍ਵਿਲਾਵृਤਃ ।। ੭੫.

ਵੈਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਅੱਧੇ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅੱਧੇ 'ਤੇ ਵੀ ਤਿੰਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਤੁ ਨੀਲਸ੍ਯ ਨਿषਧਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰੇਣ ਚ । ਉਦਗਾਯਤੋ ਮਹਾਸ਼ੈਲੋ ਮਾਲ੍ਯਵਾਨ੍ਨਾਮ ਪਰ੍ਵਤਃ ।। ੭੫.

ਨੀਲਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਨਿਸਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਮਾਲਯਵਤ ਹੈ।

ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਵਿष੍ਕਮ੍ਭੋਚ੍ਛ੍ਰਯ ਏਵ ਚ । ਆਯਾਮਤਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੭੫.

ਉਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਉਚਾਈ ਦੋ-ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਚੌਂਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਯਾਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪਰ੍ਵਤੋ ਗਨ੍ਧਮਾਦਨਃ । ਆਯਾਮੋਚ੍ਛ੍ਰਯਵਿਸ੍ਤਾਰਾਤ੍ ਤੁਲ੍ਯੋ ਮਾਲ੍ਯਵਤਾ ਤੁ ਸਃ ।। ੭੫.

ਉਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਲਯਵਤ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਸ੍ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਮੇਰੁਃ ਕਨਕਪਰ੍ਵਤਃ । ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣਃ ਸਸੌਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚਤੁਰਸ੍ਤ੍ਰਃ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ ।। ੭੫.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਲ, ਚਾਰ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ, ਚੌਕੋਣਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਹੈ।

ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾ ਧਾਤਵਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਜਲਾਦਯਃ । ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ ਪृਥਿਵੀਪਦ੍ਮਂ ਮੇਰੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਕਰ੍ਣਿਕਾ ।। ੭੫.

ਸਾਰੇ ਤੱਤ, ਜੋ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਹਨ, ਜਲ ਆਦਿ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਕੌਂਡਾ-ਅਕਾਰ ਕਮਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਗ ਮੇਰੂ ਹੈ।

ਚਤੁष੍ਪਤ੍ਰਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਗੁਣਂ ਮਹਤ੍ । ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾ ਵਿਤਤਾ ਹਿ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਯਃ ।। ੭੫.

ਚਾਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਤੱਖ, ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਕਮਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਾਵਾਂ ਫੈਲ ਗਈਆਂ।

ਅਨੇਕਕਲ੍ਪਜੀਵਦ੍ਭਿਃ ਪੁਰੁषੈਃ ਪੁਣ੍ਯਕਾਰਿਭਿਃ । ਕृਤਾਤ੍ਮਭਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ ।। ੭੫.

ਅਨੇਕ ਕਲਪਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਵਾਲੇ, ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਹਾਯੋਗੀ ਮਹਾਦੇਵੋ ਜਗਦ੍ਧ੍ਯੇਯੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਸਰ੍ਵਲੋਕਗਤੋऽਨਨ੍ਤੋ ਵ੍ਯਾਪਕੋ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਰਵ੍ਯਯਃ ।। ੭੫.

ਵੱਡਾ ਯੋਗੀ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜਨਾਰਦਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਧਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਅਨੰਤ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਨ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕृਤਾ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਮਾਂਸਮੇਦੋऽਸ੍ਥਿਸਂਭਵਾ । ਯੋਗਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚੇਸ਼੍ਵਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰੂਪਧਰੋ ਵਿਭੁਃ ।। ੭੫.

ਉਸ ਦੀ ਰੂਪਕਲਾ ਮਾਂਸ, ਚਰਬੀ ਜਾਂ ਹੱਡੀ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ। ਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਵੱਡਾ, ਸਤ-ਸਵਰੂਪ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਲੋਕੇ ਪਦ੍ਮਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਕਲ੍ਪਸ਼ੇषਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਦੌ ਕਾਲਸ੍ਯ ਗਤਿਰੀਦृਸ਼ੀ ।। ੭੫.

ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਦਾ-ਕਮਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਕਲਪ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਇਹੀ ਚਲਣ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਦ੍ਮੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਦੇਵਦੇਵਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ । ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਪਤਿਰ੍ਦੇਵ ਈਸ਼ਾਨੋ ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੭੫.

ਉਸ ਕਮਲ 'ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਚਤੁਰਮੁਖ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਈਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਯ ਬੀਜਨਿਸਰ੍ਗਂ ਹਿ ਪੁष੍ਕਰਸ੍ਯ ਯਥਾਰ੍ਥਵਤ੍ । ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਪ੍ਰਜਾਨਿਸਰ੍ਗੇਣ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੈਵ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ ।। ੭੫.

ਉਸ ਕਮਲ ਦੇ ਬੀਜ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਮੇਤ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਦਮ੍ਬੁ ਵੈष੍ਣਵਃ ਕਾਯੋ ਯਤੋ ਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤਃ । ਪਦ੍ਮਾਕਾਰਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਪृਥਿਵੀ ਸਵਨਦ੍ਰੁਮਾ ।। ੭੫.

ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਕਮਲ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ, ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।