ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਰੁष ਉਵਾਚ । ਯ ਏਤੇ ਵੈ ਗਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਾ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਃ । ਆਦਿਤ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਤ੍ਵਰਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਧ੍ਯਾਤਾ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਭਵ ।। ੭੩.

ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਜੋ ਆਦਮੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਜੋ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਆਦਿਤਿਆ ਹਨ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਵ।'

ਸृष੍ਟਿਂ ਸृਜਤਿ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਦਰ੍ਥਂ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਮੀ ਨਰਾਃ । ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਨਾਯ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸृष੍ਟੇਰ੍ਦੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭੩.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸੀ ਲਈ ਇਹ ਆਦਮੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਣ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੇਵ।

ਸ਼ਮ੍ਭੁਰੁਵਾਚ । ਭਗਵਨ੍ ਕਥਂ ਜਾਨੀषੇ ਮਹਾਪੁਰੁषਸਤ੍ਤਮ । ਭਵੇਤਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਥਯਸ੍ਵ ਪਰੋ ਹ੍ਯਹਮ੍ ।। ੭੩.

ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਸ ਪੁਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਾषਤ । ਅਹਂ ਨਾਰਾਯਣੋ ਦੇਵੋ ਜਲਸ਼ਾਯੀ ਸਨਾਤਨਃ ।। ੭੩.

ਇੰਝ ਰੁਦਰ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮੇਸ਼ਰ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।'

ਦਿਵ੍ਯਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਭਵਤੁ ਵੈ ਤਵ ਮਾਂ ਪਸ਼੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ । ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਤੇਨ ਯਾਵਦ੍ ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਤੁ ਤਮ੍ ।। ੭੩.

'ਤੈਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਅੱਖ ਮਿਲੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ।' ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

ਤਾਵਦਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਜ੍ਵਲਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਤੇਜਸਮ੍ । ਤਮੇਵਾਹਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਸ੍ਯ ਨਾਭੌ ਤੁ ਪਙ੍ਕਜਮ੍ ।। ੭੩.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਰਗਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਸੀ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਤਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਚ ਤਦਙ੍ਕਤਃ । ਏਵਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਤੋ ਹਰ੍षਮੁਪਾਗਤਃ । ਤਂ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਮਤਿਰ੍ਮੇ ਸਮਜਾਯਤ ।। ੭੩.

ਉਥੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਹੇ ਦੁਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਰ।

ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤੌ ਤੁ ਜਾਤਾਯਾਂ ਸਕ੍ਤੋਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਸ੍ਤੁਤੋ ਮਯਾ ਸ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਤਪਸਾ ਸ੍ਮृਤਕਰ੍ਮਣਾ ।। ੭੩.

ਹੇ ਨੇਕ ਨੀਤ ਵਾਲੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੂਪ ਜਨਮਿਆ, ਮੈਂ ਇਸ ਭਜਨ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।

ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਨਮੋऽਸ੍ਤ੍ਵਨਨ੍ਤਾਯ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਚੇਤਸੇ ਸਰੂਪਰੂਪਾਯ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਬਾਹਵੇ । ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਰਸ਼੍ਮਿਪ੍ਰਵਰਾਯ ਵੇਧਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲਦੇਹਾਯ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਕਰ੍ਮਿਣੇ ।। ੭੩.

ਰੁਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਅਨੰਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਸਮਸ੍ਤਵਿਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਹਰਾਯ ਸ਼ਮ੍ਭਵੇ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਸੂਰ੍ਯਾਨਿਲਤਿਗ੍ਮਤੇਜਸੇ । ਸਮਸ੍ਤਵਿਦ੍ਯਾਵਿਧृਤਾਯ ਚਕ੍ਰਿਣੇ ਸਮਸ੍ਤਗੀਰ੍ਵਾਣਨੁਤੇ ਸਦਾऽਨਘ ।। ੭੩.

ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਤੇ ਹਵਾ ਵਰਗਾ ਤੇਜ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ, ਚੱਕਰ ਧਾਰੀ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਅਨਾਦਿਦੇਵੋऽਚ੍ਯੁਤ ਸ਼ੇषਸ਼ੇਖਰ ਪ੍ਰਭੋ ਵਿਭੋ ਭੂਤਪਤੇ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ । ਮਰੁਤ੍ਪਤੇ ਸਰ੍ਵਪਤੇ ਜਗਤ੍ਪਤੇ ਭੁਵਃ ਪਤੇ ਭੁਵਨਪਤੇ ਸਦਾ ਨਮਃ ।। ੭੩.

ਜੋ ਆਦਿ ਰਹਿਤ, ਕਦੇ ਨਾ ਡੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਦੇ ਮੋੜ ਉੱਤੇ ਸਜਦੇ, ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ।

ਜਲੇਸ਼ ਨਾਰਾਯਣ ਵਿਸ਼੍ਵਸ਼ਂਕਰ ਕ੍ਸ਼ਿਤੀਸ਼ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਵਿਸ਼੍ਵਲੋਚਨ । ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਸੂਰ੍ਯਾਚ੍ਯੁਤ ਵੀਰ ਵਿਸ਼੍ਵਗਾ - ਪ੍ਰਤਰ੍ਕ੍ਯਮੂਰ੍ਤ੍ਤੇऽਮृਤਮੂਰ੍ਤਿਰਵ੍ਯਯਃ ।। ੭੩.

ਹੇ ਜਲਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਨਾਰਾਇਣ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਲੇਕਾਰੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਕਦੇ ਨਾ ਡੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਬਹਾਦਰ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਅਮਰ, ਅਟੱਲ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਜ੍ਵਲਦ੍ਹੁਤਾਸ਼ਾਰ੍ਚਿਵਿਰੁਦ੍ਧਮਣ੍ਡਲ ਪ੍ਰਪਾਹਿ ਨਾਰਾਯਣ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖ । ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਦੇਵਾਰ੍ਤ੍ਤਿਹਰਾਮृਤਾਵ੍ਯਯ ਪ੍ਰਪਾਹਿ ਮਾਂ ਸ਼ਰਣਗਤਂ ਸਦਾਚ੍ਯੁਤ ।। ੭੩.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਸ਼ੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਚਕਰੀ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਿਹਰਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਮਰ ਤੇ ਅਟੱਲ, ਸਦਾ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ, ਹੇ ਕਦੇ ਨਾ ਡੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।

ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਨੇਕਾਨਿ ਵਿਭੋ ਤਵਾਹਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਗਤਂ ਪੁਰਾਣਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮੀਸ਼ਂ ਜਗਤਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤਿਂ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੁਭ੍ਯਂ ਤੁ ਪਿਤਾਮਹਾਯ ।। ੭੩.

ਹੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅਨੇਕ ਚਿਹਰੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠਿਆ ਪੁਰਾਣਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ, ਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ।

ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਭ੍ਰਮਣੈਰਨੇਕੈਃ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਭਵਾਨ੍ ਦੇਵਵਰਾਦਿਦੇਵ । ਸਨ੍ਮਾਰ੍ਗਿਭਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤ੍ਵੈ - ਰੁਪਾਸ੍ਯਸੇ ਕਿਂ ਪ੍ਰਲਪਾਮ੍ਯਹਂ ਤ੍ਵਾਮ੍ ।। ੭੩.

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਸੱਚਾ ਰਾਹ ਲੱਭਦੇ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ?

ਏਕਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਪਰਸ੍ਤਾਦ੍ ਯੋ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯਸੌ ਸਰ੍ਵਵਿਦਾਦਿਬੋਦ੍ਧਾ । ਗੁਣਾ ਨ ਤੇषੁ ਪ੍ਰਸਭਂ ਵਿਭੇਦ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ਾਲਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਹਿ ਸੁਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਰੂਪਃ ।। ੭੩.

ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇੱਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨੀ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਗੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਬੜਾ ਹੀ ਸੁਖਮ ਵੀ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯੋ ਨਿਰ੍ਮਨੋ ਵਿਗਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋऽਸਿ ਕਰ੍ਮਾਭਵਾਨ੍ਨੋ ਵਿਗਤੈਕਕਰ੍ਮਾ । ਸਂਸਾਰਵਾਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਨ ਤਾਦृਸ਼ੋऽਸਿ ਪੁਨਃ ਕਥਂ ਦੇਵਵਰਾਸਿ ਵੇਦ੍ਯਃ ।। ੭੩.

ਤੂੰ ਬੋਲਣ, ਸੋਚਣ, ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕਰਮ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ—ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਮੂਰ੍ਤਾਮੂਰ੍ਤਂ ਤ੍ਵਤੁਲਂ ਲਭ੍ਯਤੇ ਤੇ ਪਰਂ ਵਪੁਰ੍ਦੇਵ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਭਾਵੈਃ । ਸਂਸਾਰਵਿਚ੍ਛਿਤ੍ਤਿਕਰੈਰ੍ਯਜਦ੍ਭਿ - ਰਤੋऽਵਸੀਯੇਤ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ ।। ੭੩.

ਤੇਰਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਵੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਯਗ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।

ਪਰਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਯਤੋ ਵਪੁਸ੍ਤੇ ਦੇਵਾਦਯੋऽਪ੍ਯਦ੍ਭੁਤਕਾਰਣਂ ਤਤ੍ । ਅਤੋऽਵਤਾਰੋਕ੍ਤਤਨੁਂ ਪੁਰਾਣ - ਮਾਰਾਧਯੇਯੁਃ ਕਮਲਾਸਨਾਦ੍ਯਾਃ ।। ੭੩.

ਤੇਰਾ ਉਹ ਉੱਚਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਤੇ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇਰੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਨ ਤੇ ਵਪੁਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਸृਗਬ੍ਜਯੋਨਿ- ਰੇਕਾਨ੍ਤਤੋ ਵੇਦ ਮਹਾਨੁਭਾਵਃ । ਪਰਂ ਤ੍ਵਹਂ ਵੇਦ੍ਮਿ ਕਵਿਂ ਪੁਰਾਣਂ ਭਵਨ੍ਤਮਾਦ੍ਯਂ ਤਪਸਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ।। ੭੩.

ਹੇ ਮਹਾਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਪਤਾ; ਪਰ ਮੈਂ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਗਿਆਨੀ, ਪਹਿਲਾ ਜੀਵ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।

ਪਦ੍ਮਾਸਨੋ ਮੇ ਜਨਕਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ - ਸ਼੍ਚੈਤਤ੍ ਪ੍ਰਸੂਤਾਵਸਕृਤ੍ਪੁਰਾਣੈਃ । ਸਂਬੋਧ੍ਯਤੇ ਨਾਥ ਨ ਮਦ੍ਵਿਧੋऽਪਿ ਵਿਦੁਰ੍ਭਵਨ੍ਤਂ ਤਪਸਾ ਵਿਹੀਨਾਃ ।। ੭੩.

ਕਮਲ ਤੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ—ਜੋ ਤਪ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਵਰੈਰਬੋਧ੍ਯਂ ਤ੍ਵਾਂ ਦੇਵ ਮੂਰ੍ਖਾਃ ਸ੍ਵਮਨਨ੍ਤਨਤ੍ਯਾ । ਪ੍ਰਬੋਧਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨ ਤੇषੁ ਬੁਦ੍ਧਿ - ਰੁਦਾਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿष੍ਵਪਿ ਵੇਦਹੀਨਾਃ ।। ੭੩.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ; ਮੂਰਖ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਸਮਝਣਾ ਤਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਵੇਦ ਹੁੰਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਹੋਵੇ।

ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰੈਰ੍ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਵਿਵੇਕ - ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵੇਨ੍ਨਾਥ ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ । ਤ੍ਵਲ੍ਲਬ੍ਧਲਾਭਸ੍ਯ ਨ ਮਾਨੁषਤ੍ਵਂ ਨ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਗਤਿਃ ਸ਼ਿਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ।। ੭੩.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖਰੇ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਰਹਿੰਦਾ, ਨਾ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਰਾਹ, ਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ।

ਤ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੁਰੂਪੋऽਸਿ ਭਵਾਨ੍ ਸੁਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਃ ਸ੍ਥੂਲੋऽਸਿ ਚੇਦਂ ਕृਤਕृਤ੍ਯਤਾਯਾਃ । ਸ੍ਥੂਲਃ ਸੁਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਃ ਸੁਲਭੋऽਸਿ ਦੇਵ ਤ੍ਵਦ੍ਵਾਹ੍ਯਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਨਰਕੇ ਪਤਨ੍ਤਿ ।। ੭੩.

ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਸੁਖਮ ਹੈਂ, ਪਰ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈਂ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਵੀ, ਬੜਾ ਸੁਖਮ ਵੀ, ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਜੋ ਤੇਰੇ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ਵਾ ਭਵਤਿ ਸ੍ਥਿਤੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਖਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ੍ਦੁਵਹ੍ਨ੍ਯਰ੍ਕਮਹੀਮਰੁਦ੍ਭਿਃ । ਤਤ੍ਤ੍ਵੈਃ ਸਤੋਯੈਃ ਸਮਰੂਪਧਾਰਿ - ਣ੍ਯਾਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪੇ ਵਿਤਤਸ੍ਵਭਾਵੇ ।। ੭੩.

ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਕੀ ਆਖੀਏ, ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼, ਆਤਮਾ, ਚੰਦ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈਂ, ਜੋ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।

ਇਤਿ ਸ੍ਤੁਤਿਂ ਮੇ ਭਗਵਨ੍ਨਨਨ੍ਤ ਜੁषਸ੍ਵ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਤਸ਼੍ਚ । ਸृष੍ਟਿਂ ਸृਜਸ੍ਵੇਤਿ ਤਵੋਦਿਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਤਾਂ ਦੇਹਿ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਵਿष੍ਣੋ ।। ੭੩.

ਹੇ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਸਤੁਤੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਵਲੋਂ, ਕਬੂਲ ਕਰ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਰਚ। ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਦੇ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ।

ਚਤੁਰ੍ਮੁਖੋ ਯੋ ਯਦਿ ਕੋਟਿਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ ਕ੍ਵਾਪਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਚੇਤਾਃ । ਸ ਤੇ ਗੁਣਾਨਾਮਯੁਤੈਰਨੇਕੈ - ਰ੍ਵਦੇਤ੍ ਤਦਾ ਦੇਵਵਰ ਪ੍ਰਸੀਦ ।। ੭੩.

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਚਾਰ ਮੁੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਮੂੰਹ ਹੋਣ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਅਣਗਿਣਤ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਮਿਹਰ ਕਰ।

ਸਮਾਧਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧੇ - ਸ੍ਤ੍ਵਦ੍ਭਾਵਭਾਵੈਕਮਨੋऽਨੁਗਸ੍ਯ । ਸਦਾ ਹृਦਿਸ੍ਥੋऽਸਿ ਭਵਾਨ੍ਨਮਸ੍ਤੇ ਨ ਸਰ੍ਵਗਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਪृਥਗ੍ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ।। ੭੩.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।

ਇਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਕृਤਮੇਤਦੀਸ਼ ਸ੍ਤਵਂ ਮਯਾ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਵਿਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ । ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਕ੍ਰਮਮਾਣਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭੀਤਂ ਪੁਨੀਹ੍ਯਚ੍ਯੁਤ ਕੇਵਲਤ੍ਵਮ੍ ।। ੭੩.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਗਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਅਚੁਤ, ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦੇ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਨ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼।