ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਯੋऽਯਂ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤੁ ਦਸ਼ਧਾ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਚੈਕਧਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਸ ਆਦਿਤ੍ਯੋ ਮਹਾਭਾਗ ਯੋਗੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।। ੭੨.

ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਸ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤੇ ਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੀ ਵਡਿਆਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮੇ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਦਿੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਜੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

ਸ ਦੇਵਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸਦਾ ਕੁਰੁਤੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਮਨੁष੍ਯਭਾਵਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ ਮਾਂ ਸ੍ਤੌਤਿ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ । ਲੋਕਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਵृਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੇਵਕਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ ।। ੭੨.

ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ; ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਸਲਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਹਂ ਚ ਵਰਦਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਦ੍ਵਿਜ । ਅਹਂ ਚ ਤਂ ਸਦਾ ਸ੍ਤੌਮਿ ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਵੀਪੇ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ ।। ੭੨.

ਤੇ ਮੈਂ ਹਰ ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮੇ; ਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਸ਼ਵੇਤਦੀਪ ਤੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਸृष੍ਟਿਕਾਲੇ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਤੌਮਿ ਕਾਲੋ ਭਵਾਮਿ ਚ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦੇਵਾਸੁਰਾ ਸ੍ਤੌਤਿ ਮਾਂ ਸਦਾ ਤੁ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ । ਲਿਙ੍ਗਮੂਰ੍ਤਿਂ ਚ ਮਾਂ ਦੇਵਾ ਯਜਨ੍ਤੇ ਭੋਗਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ।। ੭੨.

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਲਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਆਪ ਸਮਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।

ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਕਂ ਦੇਵਂ ਮਨਸਾ ਤੁ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ਵਃ । ਯਜਨ੍ਤੇ ਯਂ ਸ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਦੇਵੋ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੭੨.

ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਆਪ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਜ੍ਞੇਨ ਯੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਜਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਪ੍ਰੀਣਯਨ੍ਤਿ ਵੇਦੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੭੨.

ਜੋ ਚੰਗੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮ ਯਜ੍ਯ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵੇਦ ਨੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ਼ਿਵੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼ਂਕਰ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ । ਏਤੈਸ੍ਤੁ ਨਾਮਭਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਤਂ ਚ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯਂ ਯੋਗਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ ।। ੭੨.

ਨਾਰਾਇਣ, ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ੰਕਰ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਚ ਦਾ ਜੋਗ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਸ਼ਮਨਂ ਯਜ੍ਞੇ ਹੋਮਕਰ੍ਮ ਚ ਯਦ੍ਭਵੇਤ੍ । ਤਦੋਮਿਤਿ ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਤਤ੍ਰਾਹਂ ਸਂਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੭੨.

ਯਜ੍ਯ ਵਿਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਹੋਮ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ, ਇਹ ਸਭ ‘ਓਮ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਮੈਂ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ।

ਕਰ੍ਮਵੇਦਯੁਜਾਂ ਵਿਪ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਵਯਂ ਤ੍ਰਯੋऽਪਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ।। ੭੨.

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਰਮ ਵੇਦ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਅਹਂ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਥਾ ਵੇਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚਾਪ੍ਯੁਤ । ਏਤਤ੍ ਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਵੇਕਮੇਵ ਨ ਪृਥਗ੍ ਭਾਵਯੇਤ੍ ਸੁਧੀਃ ।। ੭੨.

ਮੈਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਵੇਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਕਰਮ ਵੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਇਕੋ ਹੀ ਹਨ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

ਯੋऽਨ੍ਯਥਾ ਭਾਵਯੇਦੇਤਤ੍ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਸ ਯਾਤਿ ਨਰਕਂ ਘੋਰਂ ਰੌਰਵਂ ਪਾਪਪੂਰੁषਃ ।। ੭੨.

ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਡਰਾਉਣੇ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ऋਗ੍ਯਜੁਃ ਸਾਮ ਏਵ ਚ । ਨੈਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭੇਦਮਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ ।। ੭੨.

ਮੈਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।

ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਸ਼੍ਰृਣੁ ਚਾਨ੍ਯਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕੌਤੂਹਲਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਅਪੂਰ੍ਵਭੂਤਂ ਸਲਿਲੇ ਮਗ੍ਨੇਨ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵ ।। ੭੩.

ਰੁਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਣ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਅਨੋਖਾ ਵਾਕਿਆ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਾऽਹਂ ਪੁਰਾ ਸृष੍ਟਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸृਜ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਅਵਿਜ੍ਞਾਨਸਮਰ੍ਥੋऽਹਂ ਨਿਮਗ੍ਨਃ ਸਲਿਲੇ ਦ੍ਵਿਜ ।। ੭੩.

ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰ।' ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਦੁਜਾ।

ਤਤ੍ਰ ਯਾਵਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚੈਕਂ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰਂ ਪੁਰੁषਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ ਪ੍ਰਯਤਮਾਨਸਃ ।। ੭੩.

ਉਥੇ, ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਧਿਆਨ ਜੋੜ ਕੇ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਕੇ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ।

ਤਾਵਜ੍ਜਲਾਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੁਃ ਪ੍ਰਲਯਾਗ੍ਨਿਸਮਪ੍ਰਭਾਃ । ਪੁਰੁषਾ ਦਸ਼ ਚੈਕਸ਼੍ਚ ਤਾਪਯਨ੍ਤੋਂਸ਼ੁਭਿਰ੍ਜਲਮ੍ ।। ੭੩.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਸ ਤੇ ਇਕ ਆਦਮੀ ਉਭਰੇ, ਜੋ ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

ਮਯਾ ਪृष੍ਟਾਃ ਕੇ ਭਵਨ੍ਤੋ ਜਲਾਦੁਤ੍ਤੀਰ੍ਯ ਤੇਜਸਾ । ਤਾਪਯਨ੍ਤੋ ਜਲਂ ਚੇਦਂ ਕ੍ਵ ਵਾ ਯਾਸ੍ਯਥ ਸਂਸ਼ਤ ।। ੭੩.

ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਨਿਕਲੇ ਹੋ, ਇਹ ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?'

ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਮਯਾ ਤੇ ਤੁ ਨੋਚੁਃ ਕਿਂਚਨ ਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਏਵਮੇਵ ਗਤਾਸ੍ਤੂष੍ਣੀਂ ਤੇ ਨਰਾ ਦ੍ਵਿਜਪੁਂਗਵ ।। ੭੩.

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਆਦਮੀ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲੇ; ਉਹ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ।

ਤਤਸ੍ਤੇषਾਮਨੁ ਮਹਾਪੁਰੁषੋऽਤੀਵਸ਼ੋਭਨਃ । ਸ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮੇਘਸਂਕਾਸ਼ਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਨਿਭੇਕ੍ਸ਼ਣਃ ।। ੭੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬੜੀ ਸੋਭਾ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਆਇਆ, ਜੋ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ।

ਤਮਹਂ ਪृष੍ਟਵਾਨ੍ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਕੇ ਚੇਮੇ ਪੁਰੁषਾ ਗਾਤਾਃ । ਕਿਂ ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮਿਹ ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ ।। ੭੩.

ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਇਹ ਆਦਮੀ ਕੌਣ ਸਨ ਜੋ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ? ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਮਕਸਦ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਰਖ।'

ਪੁਰੁष ਉਵਾਚ । ਯ ਏਤੇ ਵੈ ਗਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਾ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਃ । ਆਦਿਤ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਤ੍ਵਰਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਧ੍ਯਾਤਾ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਭਵ ।। ੭੩.

ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਜੋ ਆਦਮੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਜੋ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਆਦਿਤਿਆ ਹਨ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਵ।'

ਸृष੍ਟਿਂ ਸृਜਤਿ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਦਰ੍ਥਂ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਮੀ ਨਰਾਃ । ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਨਾਯ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸृष੍ਟੇਰ੍ਦੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭੩.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸੀ ਲਈ ਇਹ ਆਦਮੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਣ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੇਵ।

ਸ਼ਮ੍ਭੁਰੁਵਾਚ । ਭਗਵਨ੍ ਕਥਂ ਜਾਨੀषੇ ਮਹਾਪੁਰੁषਸਤ੍ਤਮ । ਭਵੇਤਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਥਯਸ੍ਵ ਪਰੋ ਹ੍ਯਹਮ੍ ।। ੭੩.

ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਸ ਪੁਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਾषਤ । ਅਹਂ ਨਾਰਾਯਣੋ ਦੇਵੋ ਜਲਸ਼ਾਯੀ ਸਨਾਤਨਃ ।। ੭੩.

ਇੰਝ ਰੁਦਰ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮੇਸ਼ਰ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।'

ਦਿਵ੍ਯਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਭਵਤੁ ਵੈ ਤਵ ਮਾਂ ਪਸ਼੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ । ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਤੇਨ ਯਾਵਦ੍ ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਤੁ ਤਮ੍ ।। ੭੩.

'ਤੈਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਅੱਖ ਮਿਲੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ।' ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

ਤਾਵਦਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਜ੍ਵਲਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਤੇਜਸਮ੍ । ਤਮੇਵਾਹਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਸ੍ਯ ਨਾਭੌ ਤੁ ਪਙ੍ਕਜਮ੍ ।। ੭੩.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਰਗਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਸੀ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਤਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਚ ਤਦਙ੍ਕਤਃ । ਏਵਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਤੋ ਹਰ੍षਮੁਪਾਗਤਃ । ਤਂ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਮਤਿਰ੍ਮੇ ਸਮਜਾਯਤ ।। ੭੩.

ਉਥੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਹੇ ਦੁਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਰ।

ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤੌ ਤੁ ਜਾਤਾਯਾਂ ਸਕ੍ਤੋਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਸ੍ਤੁਤੋ ਮਯਾ ਸ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਤਪਸਾ ਸ੍ਮृਤਕਰ੍ਮਣਾ ।। ੭੩.

ਹੇ ਨੇਕ ਨੀਤ ਵਾਲੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੂਪ ਜਨਮਿਆ, ਮੈਂ ਇਸ ਭਜਨ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।

ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਨਮੋऽਸ੍ਤ੍ਵਨਨ੍ਤਾਯ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਚੇਤਸੇ ਸਰੂਪਰੂਪਾਯ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਬਾਹਵੇ । ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਰਸ਼੍ਮਿਪ੍ਰਵਰਾਯ ਵੇਧਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲਦੇਹਾਯ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਕਰ੍ਮਿਣੇ ।। ੭੩.

ਰੁਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਅਨੰਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।