ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਤੇषਾਂ ਗੌਤਮਸ਼ਾਪਾਦ੍ਧਿ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਵਯੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਤੇषਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸਦਾਚਾਰਾ ਯੇ ਤੇ ਮਚ੍ਛਾਸਨੇ ਰਤਾਃ ।। ੭੧.

ਗੌਤਮ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਰੱਖਦੇ ਤੇ ਮੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਚੈਵਾਪਵਰ੍ਗਂ ਚ ਇਤਿ ਵੈ ਸਂਸ਼ਯਾਤ੍ ਪੁਰਾ । ਵੈਡਾਲਿਕਾऽਧੋ ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਮ ਸਂਤਤਿਦੂषਕਾਃ ।। ੭੧.

ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਸੰਦੇਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਜਾਵਣਗੇ।

ਪ੍ਰਾਗ੍ ਗੌਤਮਾਗ੍ਨਿਨਾ ਦਗ੍ਧਾਃ ਪੁਨਰ੍ਮਦ੍ਵਚਨਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਨਰਕਂ ਤੁ ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ।। ੭੧.

ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਗੌਤਮ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜੇ ਗਏ ਸਨ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇਹ ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਣਗੇ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ।

ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਏਵਂ ਮਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਤਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਯਥਾਗਤਮ੍ । ਗੌਤਮੋऽਪਿ ਸ੍ਵਕਂ ਗੇਹਂ ਜਗਾਮਾਸ਼ੁ ਪਰਂਤਪਃ ।। ੭੧.

ਰੁਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਗੌਤਮ ਵੀ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਏਤਦ੍ ਵਃ ਕਥਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰਾ ਮਯਾ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਏਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਿਪਰੀਤੋ ਯਃ ਸ ਪਾषਣ੍ਡਰਤੋ ਭਵੇਤ੍ ।। ੭੧.

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਕਰੇ, ਉਹ ਗਲਤ ਰਾਹ ਤੇ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਭਵਂ ਰੁਦ੍ਰਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਪ੍ਰਯਤੋऽਗਸ੍ਤ੍ਯਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।। ੭੨.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾ੍ਹ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਅਗਸਤ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

ਅਗਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ । ਭਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯਮੇਤਤ੍ ਤ੍ਰਯੀ ਸ੍ਮृਤਾ । ਦੀਪੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਦੋਪਸਂਯੋਗੈਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਸਰ੍ਵਤਃ ।। ੭੨.

ਅਗਸਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੁਸੀਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਹੀ ਤ੍ਰੈਵੇਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ; ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਚਾਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋ।

ਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਧਾਨੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਕਾਲੇ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧੋਕ੍ਸ਼ਜਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਾ ਏਤਦਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮਮ ਦੇਵ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ।। ੭੨.

ਹੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵ, ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕੌਣ ਭਗਵਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਕਿਹੜੇ ਵੇਲੇ ਵਿਚ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਵਿष੍ਣੁਰੇਵ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤ੍ਰਿਭੇਦਮਿਹ ਪਠ੍ਯਤੇ । ਵੇਦਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਮਾਰ੍ਗੇषੁ ਤਨ੍ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਮੋਹਤਾਃ ।। ੭੨.

ਰੁਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਮੋਹ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹ ਵੈਦਿਕ ਰਾਹ ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

ਵਿਸ਼ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨੇ ਧਾਤੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ष੍ਣੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਦਨੁ । ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵੇषੁ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਸਨਾਤਨਃ ।। ੭੨.

‘ਵਿਸ਼’ ਧਾਤੂ ਵਿਚ ‘ਸ਼ਨੁ’ ਪ੍ਰਤਯ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ।

ਯੋऽਯਂ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤੁ ਦਸ਼ਧਾ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਚੈਕਧਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਸ ਆਦਿਤ੍ਯੋ ਮਹਾਭਾਗ ਯੋਗੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ।। ੭੨.

ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਸ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤੇ ਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੀ ਵਡਿਆਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮੇ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਦਿੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਜੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

ਸ ਦੇਵਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸਦਾ ਕੁਰੁਤੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਮਨੁष੍ਯਭਾਵਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸ ਮਾਂ ਸ੍ਤੌਤਿ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ । ਲੋਕਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਵृਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੇਵਕਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਸਿਦ੍ਧਯੇ ।। ੭੨.

ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ; ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਸਲਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਹਂ ਚ ਵਰਦਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਦ੍ਵਿਜ । ਅਹਂ ਚ ਤਂ ਸਦਾ ਸ੍ਤੌਮਿ ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਵੀਪੇ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ ।। ੭੨.

ਤੇ ਮੈਂ ਹਰ ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮੇ; ਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਸ਼ਵੇਤਦੀਪ ਤੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਸृष੍ਟਿਕਾਲੇ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਤੌਮਿ ਕਾਲੋ ਭਵਾਮਿ ਚ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦੇਵਾਸੁਰਾ ਸ੍ਤੌਤਿ ਮਾਂ ਸਦਾ ਤੁ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ । ਲਿਙ੍ਗਮੂਰ੍ਤਿਂ ਚ ਮਾਂ ਦੇਵਾ ਯਜਨ੍ਤੇ ਭੋਗਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ।। ੭੨.

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਲਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਆਪ ਸਮਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।

ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਕਂ ਦੇਵਂ ਮਨਸਾ ਤੁ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ਵਃ । ਯਜਨ੍ਤੇ ਯਂ ਸ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਦੇਵੋ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੭੨.

ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਆਪ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਜ੍ਞੇਨ ਯੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਜਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਪ੍ਰੀਣਯਨ੍ਤਿ ਵੇਦੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੭੨.

ਜੋ ਚੰਗੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮ ਯਜ੍ਯ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵੇਦ ਨੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ਼ਿਵੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼ਂਕਰ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ । ਏਤੈਸ੍ਤੁ ਨਾਮਭਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਤਂ ਚ ਚਿਨ੍ਤਾਮਯਂ ਯੋਗਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ ।। ੭੨.

ਨਾਰਾਇਣ, ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ੰਕਰ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਚ ਦਾ ਜੋਗ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਸ਼ਮਨਂ ਯਜ੍ਞੇ ਹੋਮਕਰ੍ਮ ਚ ਯਦ੍ਭਵੇਤ੍ । ਤਦੋਮਿਤਿ ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਤਤ੍ਰਾਹਂ ਸਂਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੭੨.

ਯਜ੍ਯ ਵਿਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਹੋਮ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ, ਇਹ ਸਭ ‘ਓਮ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਮੈਂ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ।

ਕਰ੍ਮਵੇਦਯੁਜਾਂ ਵਿਪ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਵਯਂ ਤ੍ਰਯੋऽਪਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ।। ੭੨.

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਰਮ ਵੇਦ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਅਹਂ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਥਾ ਵੇਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚਾਪ੍ਯੁਤ । ਏਤਤ੍ ਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਵੇਕਮੇਵ ਨ ਪृਥਗ੍ ਭਾਵਯੇਤ੍ ਸੁਧੀਃ ।। ੭੨.

ਮੈਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਵੇਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਕਰਮ ਵੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਇਕੋ ਹੀ ਹਨ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

ਯੋऽਨ੍ਯਥਾ ਭਾਵਯੇਦੇਤਤ੍ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਸ ਯਾਤਿ ਨਰਕਂ ਘੋਰਂ ਰੌਰਵਂ ਪਾਪਪੂਰੁषਃ ।। ੭੨.

ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਡਰਾਉਣੇ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ऋਗ੍ਯਜੁਃ ਸਾਮ ਏਵ ਚ । ਨੈਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭੇਦਮਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ ।। ੭੨.

ਮੈਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।

ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਸ਼੍ਰृਣੁ ਚਾਨ੍ਯਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਕੌਤੂਹਲਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਅਪੂਰ੍ਵਭੂਤਂ ਸਲਿਲੇ ਮਗ੍ਨੇਨ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵ ।। ੭੩.

ਰੁਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਣ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਅਨੋਖਾ ਵਾਕਿਆ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਾऽਹਂ ਪੁਰਾ ਸृष੍ਟਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸृਜ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਅਵਿਜ੍ਞਾਨਸਮਰ੍ਥੋऽਹਂ ਨਿਮਗ੍ਨਃ ਸਲਿਲੇ ਦ੍ਵਿਜ ।। ੭੩.

ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰ।' ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੇ ਦੁਜਾ।

ਤਤ੍ਰ ਯਾਵਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚੈਕਂ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰਂ ਪੁਰੁषਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ ਪ੍ਰਯਤਮਾਨਸਃ ।। ੭੩.

ਉਥੇ, ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਧਿਆਨ ਜੋੜ ਕੇ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਕੇ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ।

ਤਾਵਜ੍ਜਲਾਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੁਃ ਪ੍ਰਲਯਾਗ੍ਨਿਸਮਪ੍ਰਭਾਃ । ਪੁਰੁषਾ ਦਸ਼ ਚੈਕਸ਼੍ਚ ਤਾਪਯਨ੍ਤੋਂਸ਼ੁਭਿਰ੍ਜਲਮ੍ ।। ੭੩.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਸ ਤੇ ਇਕ ਆਦਮੀ ਉਭਰੇ, ਜੋ ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

ਮਯਾ ਪृष੍ਟਾਃ ਕੇ ਭਵਨ੍ਤੋ ਜਲਾਦੁਤ੍ਤੀਰ੍ਯ ਤੇਜਸਾ । ਤਾਪਯਨ੍ਤੋ ਜਲਂ ਚੇਦਂ ਕ੍ਵ ਵਾ ਯਾਸ੍ਯਥ ਸਂਸ਼ਤ ।। ੭੩.

ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਨਿਕਲੇ ਹੋ, ਇਹ ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?'

ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਮਯਾ ਤੇ ਤੁ ਨੋਚੁਃ ਕਿਂਚਨ ਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਏਵਮੇਵ ਗਤਾਸ੍ਤੂष੍ਣੀਂ ਤੇ ਨਰਾ ਦ੍ਵਿਜਪੁਂਗਵ ।। ੭੩.

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਆਦਮੀ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲੇ; ਉਹ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ।

ਤਤਸ੍ਤੇषਾਮਨੁ ਮਹਾਪੁਰੁषੋऽਤੀਵਸ਼ੋਭਨਃ । ਸ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮੇਘਸਂਕਾਸ਼ਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਨਿਭੇਕ੍ਸ਼ਣਃ ।। ੭੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬੜੀ ਸੋਭਾ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਆਇਆ, ਜੋ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ।