ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਦੇਵੋ ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕੋ ਨੀਲਲੋਹਿਤਃ । ਸੋऽਪਿ ਰੌਦ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ੍ਥਾਨੇ ਬਭੂਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੭੦.

ਉਹ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਵਿਰੂਪਾਖ, ਰੌਦਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।

ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨਾਗਤਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵਾਨृषਿਮਹੋਰਗਾਨ੍ । ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰੋ ਭਗਵਾਨਾਜਗਾਮਾਬ੍ਜਸਂਭਵਃ ।। ੭੦.

ਸਾਰੇ ਆਏ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਭਗਵਾਨ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ।

ਤ੍ਰਸਰੇਣੁਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਵਿਮਾਨੇ ਸੂਰ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭੇ । ਅਵਸ੍ਥਿਤੋ ਮਹਾਯੋਗੀ ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਿष੍ਯਵਿਤ੍ ।। ੭੦.

ਉਹ ਮਹਾਂਯੋਗੀ, ਜੋ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿਚ ਖੜਾ ਸੀ।

ਆਗਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਰੁਦ੍ਰਂ ਸ ਵਵਨ੍ਦੇ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । ਮਯਾ ਪ੍ਰਣਮਿਤਸ੍ਤਸ੍ਥੌ ਸਮੀਪੇ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਨਃ ।। ੭੦.

ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਂਮੁਨੀ ਨੇ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਓਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਾਨਹਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ਦੇਵਾਨ੍ ਨਾਰਦਾਦੀਨृषੀਂਸ੍ਤਥਾ । ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਰੁਦ੍ਰੌ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੇ ਮਨਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।। ੭੦.

ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਤੇ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਉਠਿਆ।

ਕ ਏषਾਂ ਭਵਤੇ ਯਾਜ੍ਯੋ ਵਰਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਕੇਨ ਤੁष੍ਟੇਨ ਤੁष੍ਟਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵ ਏਤੇ ਸਰੁਦ੍ਰਕਾਃ ।। ੭੦.

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੌਣ ਤੇਰੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ? ਕਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਰੇ, ਰੁਦਰ ਸਮੇਤ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ?

ਏਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਾਜਨ੍ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪृष੍ਟੋ ਮਯਾऽਨਘ । ਏਵਮਰ੍ਥਂ ਕ ਇਜ੍ਯੋऽਤ੍ਰ ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੭੦.

ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਉੱਤਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?'

ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਤਦੋਵਾਚ ਰੁਦ੍ਰੋ ਮਾਂ ਸੁਰਸਨ੍ਨਿਧੌ ।। ੭੦.

ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਦ ਰੁਦਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਨ੍ਤੁ ਬਿਬੁਧਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਥਾ ਦੇਵਰ੍षਯੋऽਮਲਾਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯਸ਼੍ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਨ੍ਤੁ ਮੇ ਵਚਃ । ਤ੍ਵਂ ਚਾਗਸ੍ਤ੍ਯ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਮੇ ਗਦਤੋ ਵਚਃ ।। ੭੦.

ਰੁਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਅਗਸਤ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।

ਯੋ ਯਜ੍ਞੈਰੀਡ੍ਯਤੇ ਦੇਵੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍ । ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਯਸ੍ਮਿਂਲ੍ਲੀਨਂ ਭਵਤਿ ਸਾਮਰਮ੍ ।। ੭੦.

ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਸਮੇਤ ਸਦਾ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—

ਨਾਰਾਯਣਃ ਪਰੋ ਦੇਵਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰੂਪੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਤ੍ਰਿਧਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਸਸਰ੍ਜ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੭੦.

ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਜਨਾਰਦਨ ਜੋ ਸਤ੍ਵ ਰੂਪ ਹੈ—ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਰਚਦਾ ਹੈ।

ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤੋऽਭੂਦ੍ ਰਜਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਧਿਕਂ ਵਿਭੁਃ । ਸਸਰ੍ਜ ਨਾਭਿਕਮਲੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਕਮਲਾਸਨਮ੍ ।। ੭੦.

ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਰ ਰਜ ਗੁਣ ਸਤਵ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਾਭੀ ਵਿਚੋਂ ਉੱਗੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਕਮਲ-ਅਸਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ।

ਰਜਸਾ ਤਮਸਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸੋऽਪਿ ਮਾਂ ਤ੍ਵਸृਜਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਯਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ ਹਰਿਰ੍ਦੇਵੋ ਯੋ ਹਰਿਸ੍ਤਤ੍ਪਰਂ ਪਦਮ੍ ।। ੭੦.

ਉਹ ਵੀ, ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਰਚਿਆ; ਉਹ ਸਤਵ ਗੁਣ ਹੀ ਹਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਹੈ।

ਯੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜਸੀ ਸੋऽਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਮਲਸਂਭਵਃ । ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੈਵ ਦੇਵਸ੍ਤੁ ਯੋ ਦੇਵਃ ਸਃ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ । ਯਦ੍ਰਜਸ੍ਤਮਸੋਪੇਤਂ ਸੋऽਹਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭੦.

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਤਵ ਤੇ ਰਜ ਗੁਣ ਹਨ, ਉਹ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਹੈ; ਜੋ ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਤਯਂ ਚੈਤਦੁਚ੍ਯਤੇ । ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਾਰਾਯਣਾਤ੍ਮਕਮ੍ ।। ੭੦.

ਸਤਵ, ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਤਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਤਵ ਗੁਣ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਹੈ।

ਰਜਸਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਯੁਕ੍ਤੇਨ ਭਵੇਤ੍ ਸृष੍ਟੀ ਰਜੋऽਧਿਕਾ । ਤਚ੍ਚ ਪੈਤਾਮਹਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਪਠ੍ਯਤੇ ।। ੭੦.

ਰਜ ਗੁਣ, ਸਤਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜਦ ਰਜ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਦ੍ਵੇਦਬਾਹ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਸੇਵ੍ਯਤੇ । ਤਦ੍ਰੌਦ੍ਰਮਿਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਕਨਿष੍ਠਂ ਗਦਿਤਂ ਨृਣਾਮ੍ ।। ੭੦.

ਜੋ ਕਰਮ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੌਦ੍ਰ ਕਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਹੈ।

ਯਦ੍ਧੀਨਂ ਰਜਸਾ ਕਰ੍ਮ ਕੇਵਲਂ ਤਾਮਸਂ ਤੁ ਯਤ੍ । ਤਦ੍ ਦੁਰ੍ਗਤਿਪਰਂ ਨॄਣਾਮਿਹ ਲੋਕੇ ਪਰਤ੍ਰ ਚ ।। ੭੦.

ਜੋ ਕਰਮ ਰਜ ਗੁਣ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਾਰਾਯਣਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਨਾਰਾਯਣਸ਼੍ਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਯਜ੍ਞਰੂਪੀ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ ।। ੭੦.

ਸਤਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਤਵ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਹੈ; ਨਾਰਾਇਣ, ਭਗਵਾਨ, ਯਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕृਤੇ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮੂਰ੍ਤਿਰੁਪਾਸ੍ਯਤੇ । ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਯਜ੍ਞਰੂਪੇਣ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ।। ੭੦.

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਯਜਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਰਾਤਰ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ।

ਕਲੌ ਮਤ੍ਕृਤਮਾਰ੍ਗੇਣ ਬਹੁਰੂਪੇਣ ਤਾਮਸੈਃ । ਇਜ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵੇषਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ।। ੭੦.

ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਬਣਾਏ ਰਸਤੇ ਤੇ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਪਰ ਦਵੈਸ਼ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਨ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਤੋ ਦੇਵੋ ਭਵਿਤਾ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਯੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੋऽਹਮੇਵ ਚ ।। ੭੦.

ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।

ਵੇਦਤ੍ਰਯੇऽਪਿ ਯਜ੍ਞੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਾਜ੍ਯਂ ਵੇਦੇषੁ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਯੋ ਭੇਦਂ ਕੁਰੁਤੇऽਸ੍ਮਾਕਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ । ਸ ਪਾਪਕਾਰੀ ਦੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਦੁਰ੍ਗਤਿਂ ਗਤਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੭੦.

ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਯਜਨ ਦਾ ਭਾਗ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ; ਹੇ ਦੁਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਤਿੰਨ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ, ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

ਇਦਂ ਚ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਮੇऽਗਸ੍ਤ੍ਯ ਗਦਤਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਤਥਾ । ਯਥਾ ਕਲੌ ਹਰੇਰ੍ਭਕ੍ਤਿਂ ਨ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੀਹ ਮਾਨਵਾਃ ।। ੭੦.

ਹੇ ਅਗਸਤ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ, ਕਿ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਹਰੀ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਭੂਰ੍ਲੋਕਵਾਸਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪੁਰਾ ਯष੍ਟ੍ਵਾ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍ । ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾ ਅਪਿ ਕੇਸ਼ਵਮ੍ । ਆਰਾਧ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਿਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਚ ।। ੭੦.

ਭੂਲੋਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਭੁਵਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਮੁਕ੍ਤਿਪਦੇ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕੈਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਮੁਕ੍ਤਿਭਾਜਸ੍ਤਤੋ ਦੇਵਾਸ੍ਤਂ ਦਧ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਯਤਾ ਹਰਿਮ੍ ।। ੭੦.

ਜਦ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਦੇਵਤੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

ਸੋऽਪਿ ਸਰ੍ਵਗਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਃ ਸਨਾਤਨਃ । ਉਵਾਚ ਬ੍ਰੂਤ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਯੋਗਿਵਰਾਃ ਸੁਰਾਃ ।। ੭੦.

ਉਹ, ਜੋ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਤੇ ਸਭ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੋਗੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੱਸੋ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ?'

ਤੇ ਤਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ਮੂਚੁਸ਼੍ਚ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਦੇਵਦੇਵ ਜਨਃ ਸਰ੍ਵੋ ਮੁਕ੍ਤਿਮਾਰ੍ਗੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਕਥਂ ਸृष੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਭਵਿਤਾ ਨਰਕੇषੁ ਚ ਕੋ ਵਸੇਤ੍ ।। ੭੦.

ਉਹਨਾਂ ਨੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਾ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਵੱਸੇਗਾ?'

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤੋ ਦੇਵੈਸ੍ਤਾਨੁਵਾਚ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਯੁਗਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਬਹਵੋ ਮਾਮੁਪੇष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ ।। ੭੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਣਗੇ।'