ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਤੇਨ ਨਿਦ੍ਰਾਮੀਲਿਤਲੋਚਨਃ । ਪਤਿਤੋऽਹਂ ਧਰਾਪृष੍ਠੇ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਪੁਨਰੁਤ੍ਥਿਤਃ ।। ੬੯.

ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਫੇਰ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

ਯਾਵਤ੍ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਰਾਜਨ੍ ਤਮृषਿਂ ਤਚ੍ਚ ਵੈ ਪੁਰਮ੍ । ਤਾਵਨ੍ਮੇਰੁਗਿਰੇਰ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾ ।। ੬੯.

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਉਹ ਨਗਰੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੇਖਿਆ।

ਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ ਸਪ੍ਤ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਥੈਵ ਕੁਲਪਰ੍ਵਤਾਨ੍ । ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਵਤੀਂ ਪृਥ੍ਵੀਂ ਦृष੍ਟਵਾਨਸ੍ਮਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ।। ੬੯.

ਮੈਂ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ, ਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਤੇ ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਵੇਖੀ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।

ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਤਂ ਲੋਕਵਰਂ ਧ੍ਯਾਯਂਸ੍ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਕਦਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯੇऽਥ ਤਂ ਲੋਕਮਿਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਪਰੋऽਭਵਮ੍ ।। ੬੯.

ਹੇ ਸੁਚਰਿਤਰ ਵਾਲੇ, ਅੱਜ ਵੀ ਮੈਂ ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹਾਂ। 'ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਉਹ ਲੋਕ ਪਾਵਾਂਗਾ?' — ਇਹ ਸੋਚ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰਚੀ ਰਹੀ।

ਏਵਂ ਤੇ ਕੌਤੁਕਂ ਰਾਜਨ੍ ਕਥਿਤਂ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ । ਯਦ੍ ਵृਤ੍ਤਂ ਮਮ ਦੇਹੇ ਤੁ ਕਿਮਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ।। ੬੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਆਪਣੀ ਅਨੋਖੀ ਗੱਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?

ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵ ਉਵਾਚ । ਭਗਵਨ੍ ਕਿਂ ਕृਤਂ ਲੋਕਂ ਤ੍ਵਯਾ ਤਮਨੁਪਸ਼੍ਯਤਾ । ਵ੍ਰਤਂ ਤਪੋ ਵਾ ਧਰ੍ਮੋ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਮੁਨੇ ।। ੭੦.

ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜਦ ਤੂੰ ਉਹ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਤਦ ਤੂੰ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਕੀ ਕੋਈ ਵਰਤ, ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਂ ਧਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ?

ਅਨਾਰਾਧ੍ਯ ਹਰਿਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕੋ ਲੋਕਾਨ੍ ਕਾਮਯੇਦ੍ ਬੁਧਃ । ਆਰਾਧਿਤੇ ਹਰੌ ਲੋਕਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਰਤਲੇऽਭਵਨ੍ ।। ੭੦.

ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾ ਕਰਕੇ ਕੌਣ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇਗਾ? ਜਦ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੱਥ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਸਂਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਮਯਾ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਨਾਤਨਃ । ਆਰਾਧਿਤੋ ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਕ੍ਰਤੁਭਿਰ੍ਭੂਰਿਦਕ੍ਸ਼ਿਣੈਃ ।। ੭੦.

ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਸਦੀਵੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਵਾਲੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।

ਤਤਃ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਬਹੁਨਾ ਕਾਲੇਨ ਨृਪਨਨ੍ਦਨ । ਯਜਤੋ ਮਮ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਯਜ੍ਞਮੂਰ੍ਤਿਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍ । ਆਹੂਤਾ ਆਗਤਾ ਦੇਵਾਃ ਸਮਮੇਵ ਸਵਾਸਵਾਃ ।। ੭੦.

ਫਿਰ, ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਯਜਨ-ਸਰੂਪ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਆ ਗਏ।

ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਆਸਨ੍ ਯਾਵਦ੍ ਦੇਵਾਃ ਸਵਾਸਵਾਃ । ਤਾਵਤ੍ ਤਤ੍ਰੈਵ ਭਗਵਾਨਾਗਤੋ ਵृषਭਧ੍ਵਜਃ ।। ੭੦.

ਜਦ ਤੱਕ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਓਦੋਂ ਹੀ ਉੱਥੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਵਜ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

ਮਹਾਦੇਵੋ ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕੋ ਨੀਲਲੋਹਿਤਃ । ਸੋऽਪਿ ਰੌਦ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ੍ਥਾਨੇ ਬਭੂਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੭੦.

ਉਹ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਵਿਰੂਪਾਖ, ਰੌਦਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।

ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨਾਗਤਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵਾਨृषਿਮਹੋਰਗਾਨ੍ । ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰੋ ਭਗਵਾਨਾਜਗਾਮਾਬ੍ਜਸਂਭਵਃ ।। ੭੦.

ਸਾਰੇ ਆਏ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਭਗਵਾਨ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ।

ਤ੍ਰਸਰੇਣੁਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਵਿਮਾਨੇ ਸੂਰ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭੇ । ਅਵਸ੍ਥਿਤੋ ਮਹਾਯੋਗੀ ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਿष੍ਯਵਿਤ੍ ।। ੭੦.

ਉਹ ਮਹਾਂਯੋਗੀ, ਜੋ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿਚ ਖੜਾ ਸੀ।

ਆਗਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਰੁਦ੍ਰਂ ਸ ਵਵਨ੍ਦੇ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । ਮਯਾ ਪ੍ਰਣਮਿਤਸ੍ਤਸ੍ਥੌ ਸਮੀਪੇ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਨਃ ।। ੭੦.

ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਂਮੁਨੀ ਨੇ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਓਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਾਨਹਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ ਦੇਵਾਨ੍ ਨਾਰਦਾਦੀਨृषੀਂਸ੍ਤਥਾ । ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਰੁਦ੍ਰੌ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੇ ਮਨਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।। ੭੦.

ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਤੇ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਉਠਿਆ।

ਕ ਏषਾਂ ਭਵਤੇ ਯਾਜ੍ਯੋ ਵਰਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ । ਕੇਨ ਤੁष੍ਟੇਨ ਤੁष੍ਟਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵ ਏਤੇ ਸਰੁਦ੍ਰਕਾਃ ।। ੭੦.

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੌਣ ਤੇਰੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਪੂਜਣਯੋਗ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ? ਕਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਰੇ, ਰੁਦਰ ਸਮੇਤ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ?

ਏਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਾਜਨ੍ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪृष੍ਟੋ ਮਯਾऽਨਘ । ਏਵਮਰ੍ਥਂ ਕ ਇਜ੍ਯੋऽਤ੍ਰ ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੭੦.

ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਉੱਤਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?'

ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਤਦੋਵਾਚ ਰੁਦ੍ਰੋ ਮਾਂ ਸੁਰਸਨ੍ਨਿਧੌ ।। ੭੦.

ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਦ ਰੁਦਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਨ੍ਤੁ ਬਿਬੁਧਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਥਾ ਦੇਵਰ੍षਯੋऽਮਲਾਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯਸ਼੍ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਨ੍ਤੁ ਮੇ ਵਚਃ । ਤ੍ਵਂ ਚਾਗਸ੍ਤ੍ਯ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਮੇ ਗਦਤੋ ਵਚਃ ।। ੭੦.

ਰੁਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਅਗਸਤ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।

ਯੋ ਯਜ੍ਞੈਰੀਡ੍ਯਤੇ ਦੇਵੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍ । ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਯਸ੍ਮਿਂਲ੍ਲੀਨਂ ਭਵਤਿ ਸਾਮਰਮ੍ ।। ੭੦.

ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਸਮੇਤ ਸਦਾ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—

ਨਾਰਾਯਣਃ ਪਰੋ ਦੇਵਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰੂਪੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਤ੍ਰਿਧਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਸਸਰ੍ਜ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੭੦.

ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਜਨਾਰਦਨ ਜੋ ਸਤ੍ਵ ਰੂਪ ਹੈ—ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਰਚਦਾ ਹੈ।

ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤੋऽਭੂਦ੍ ਰਜਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਧਿਕਂ ਵਿਭੁਃ । ਸਸਰ੍ਜ ਨਾਭਿਕਮਲੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਕਮਲਾਸਨਮ੍ ।। ੭੦.

ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਰ ਰਜ ਗੁਣ ਸਤਵ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਾਭੀ ਵਿਚੋਂ ਉੱਗੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਕਮਲ-ਅਸਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ।

ਰਜਸਾ ਤਮਸਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸੋऽਪਿ ਮਾਂ ਤ੍ਵਸृਜਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਯਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ ਹਰਿਰ੍ਦੇਵੋ ਯੋ ਹਰਿਸ੍ਤਤ੍ਪਰਂ ਪਦਮ੍ ।। ੭੦.

ਉਹ ਵੀ, ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਰਚਿਆ; ਉਹ ਸਤਵ ਗੁਣ ਹੀ ਹਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਹੈ।

ਯੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜਸੀ ਸੋऽਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਮਲਸਂਭਵਃ । ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੈਵ ਦੇਵਸ੍ਤੁ ਯੋ ਦੇਵਃ ਸਃ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ । ਯਦ੍ਰਜਸ੍ਤਮਸੋਪੇਤਂ ਸੋऽਹਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੭੦.

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਤਵ ਤੇ ਰਜ ਗੁਣ ਹਨ, ਉਹ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਹੈ; ਜੋ ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮਸ਼੍ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਤਯਂ ਚੈਤਦੁਚ੍ਯਤੇ । ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਾਰਾਯਣਾਤ੍ਮਕਮ੍ ।। ੭੦.

ਸਤਵ, ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਤਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਤਵ ਗੁਣ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਹੈ।

ਰਜਸਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਯੁਕ੍ਤੇਨ ਭਵੇਤ੍ ਸृष੍ਟੀ ਰਜੋऽਧਿਕਾ । ਤਚ੍ਚ ਪੈਤਾਮਹਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਪਠ੍ਯਤੇ ।। ੭੦.

ਰਜ ਗੁਣ, ਸਤਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜਦ ਰਜ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਦ੍ਵੇਦਬਾਹ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਸੇਵ੍ਯਤੇ । ਤਦ੍ਰੌਦ੍ਰਮਿਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਕਨਿष੍ਠਂ ਗਦਿਤਂ ਨृਣਾਮ੍ ।। ੭੦.

ਜੋ ਕਰਮ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੌਦ੍ਰ ਕਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਹੈ।

ਯਦ੍ਧੀਨਂ ਰਜਸਾ ਕਰ੍ਮ ਕੇਵਲਂ ਤਾਮਸਂ ਤੁ ਯਤ੍ । ਤਦ੍ ਦੁਰ੍ਗਤਿਪਰਂ ਨॄਣਾਮਿਹ ਲੋਕੇ ਪਰਤ੍ਰ ਚ ।। ੭੦.

ਜੋ ਕਰਮ ਰਜ ਗੁਣ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਾਰਾਯਣਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਨਾਰਾਯਣਸ਼੍ਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਯਜ੍ਞਰੂਪੀ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ ।। ੭੦.

ਸਤਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਤਵ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਹੈ; ਨਾਰਾਇਣ, ਭਗਵਾਨ, ਯਜਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।