ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵ੍ਯੋਰਿਦਮਨ੍ਤਰਂ ਹਿ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਃ । ਤਮੀਡ੍ਯਮੀਸ਼ਂ ਜਗਤਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤਿਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਂ ਤਂ ਪ੍ਰਣਤੋऽਸ੍ਮਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ।। ੫.

ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਮੂਲ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਸੁਰਾਸੁਰਾਣਾਂ ਚ ਜਯਾਜਯਾਯ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ ਯਃ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਮਾਦ੍ਯਮ੍ । ਸृਜਤ੍ਯਨਾਦਿਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੋ ਯ- ਸ੍ਤਂ ਯਜ੍ਞਮੂਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਣਤੋऽਸ੍ਮਿ ਨਾਥਮ੍ ।। ੫.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਜਾਂ ਹਾਰ ਲਈ, ਹਰ ਜੁਗ ਵਿਚ, ਜੋ ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਆਦਿ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਯਜਨ-ਸਰੂਪ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਦਧਾਰ ਮਾਯਾਮਯਮੁਗ੍ਰਤੇਜਾ ਜਯਾਯ ਚਕ੍ਰਂ ਤ੍ਵਮਲਾਂਸ਼ੁਸ਼ੁਭ੍ਰਮ੍ । ਗਦਾਸਿਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਾਦਿਚਤੁਰ੍ਭੁਜੋऽਯਂ ਤਂ ਯਜ੍ਞਮੂਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਣਤੋऽਸ੍ਮਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ।। ੫.

ਤੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ ਤੇ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਜਿੱਤ ਲਈ ਚੱਕਰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਗਦਾ, ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਯਜਨ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਿਰਸਾਂ ਦਧਾਰ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਮਹਾਪਰ੍ਵਤਤੁਲ੍ਯਕਾਯਮ੍ । ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਸ ਏਵ ਤ੍ਰਸਰੇਣੁਤੁਲ੍ਯੋ ਯਸ੍ਤਂ ਸਦਾ ਯਜ੍ਞਨਰਂ ਨਮਾਮਿ ।। ੫.

ਕਦੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਉਹ ਰੇਤ ਦੇ ਕਣ ਵਰਗਾ ਸੁੱਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਯਜਨ-ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਚਤੁਰ੍ਮੁਖੋ ਯਃ ਸृਜਤੇ ਸਮਗ੍ਰਂ ਰਥਾਙ੍ਗਪਾਣਿਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਨਾਯ । ਕ੍ਸ਼ਯਾਯ ਕਾਲਾਨਲਸਨ੍ਨਿਭੋ ਯ- ਸ੍ਤਂ ਯਜ੍ਞਮੂਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਣਤੋऽਸ੍ਮਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ।। ੫.

ਜੋ ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਥ ਦਾ ਪਹੀਆ ਰੱਖ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਸ ਲਈ ਕਾਲ-ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਸ ਯਜਨ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰਕ੍ਰਮਣਕ੍ਰਿਯਾਯੈ ਯ ਇਜ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਗਤਃ ਪੁਰਾਣਃ । ਯੋ ਯੋਗਿਭਿਰ੍ਧ੍ਯਾਯਤੇ ਚਾਪ੍ਰਮੇਯਸ੍ ਤਂ ਯਜ੍ਞਮੂਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਣਤੋऽਸ੍ਮਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ।। ੫.

ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੋਗੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਯਜਨ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਨਸ੍ਯਰ੍ਪਿਤਵਾਨਹਂ ਤੇ ਯਦਾ ਸੁਦृਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਵਤਨੌ ਨੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ । ਨ ਚਾਨ੍ਯਦਸ੍ਤੋਤਿ ਮਤਿਃ ਸ੍ਥਿਰਾ ਮੇ ਯਤਸ੍ਤਤੋ ਮਾਵਤੁ ਸ਼ੁਦ੍ਧਭਾਵਮ੍ ।। ੫.

ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਸਾਫ਼ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਦਾ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖੀਂ।

ਇਤੀਰਿਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਹੁਤਾਸ਼ਨਾਰ੍ਚਿਃ - ਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਤੁ ਤੇਜਃ ਪੁਰਤੋ ਬਭੂਵ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਲਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ਯਜ੍ਞਮੂਰ੍ਤੌ ।। ੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ, ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਵਰਗਾ ਤੇਜ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਵਿਚ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਯਜਨ-ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

ਧਰਣ੍ਯੁਵਾਚ । ਸ ਵਸੁਃ ਸਂਸ਼ਯਚ੍ਛੇਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰੈਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਤਮਃ । ਉਭੌ ਕਿਂ ਚਕ੍ਰਤੁਰ੍ਦੇਵ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚਾਙ੍ਗਿਰਸਂ ਵਚਃ ।। ੬.

ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਜਦੋਂ ਵਸੁ ਤੇ ਉੱਤਮ ਰੈਭਯ ਨੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ, ਆਂਗੀਰਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੀ ਕੀਤਾ?

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਸ ਵਸੁਃ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਜ੍ਞਃ ਸ੍ਵਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਯਨ੍ । ਅਯਜਦ੍ ਬਹੁਭਿਰ੍ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਮਹਦ੍ਭਿਰ੍ਭੂਰਿਦਕ੍ਸ਼ਿਣੈਃ ।। ੬.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਵਸੁ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਤੇ ਦਾਨ ਵਾਲੇ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

ਕਰ੍ਮਕਾਣ੍ਡੇਨ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਹਰਿਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ । ਤੋषਯਾਮਾਸ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਮਭੇਦੇਨ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ।। ੬.

ਰਾਜੇ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪ ਨਾਲ ਅਭੇਦ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕੀਤਾ।

ਤਤਃ ਕਾਲੇਨ ਮਹਤਾ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੋ ਮਤਿਃ ਕਿਲ । ਨਿਵृਤ੍ਤਰਾਜ੍ਯਭੋਗਸ੍ਯ ਦ੍ਨ੍ਦ੍ਵਸ੍ਯਾਨ੍ਤਮੁਪੇਯੁषੀ ।। ੬.

ਫਿਰ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਮਨ, ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਤਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਵਿਵਸ੍ਵਨ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਭ੍ਰਾਤृਸ਼ਤਸ੍ਯ ਹ । ਅਭਿषਿਚ੍ਯ ਸ੍ਵਕੇ ਰਾਜ੍ਯੇ ਤਪੋਵਨਮੁਪਾਗਮਤ੍ ।। ੬.

ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਸੌ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁੱਤਰ ਵਿਵਸਵਤ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਉਹ ਤਪੋਵਨ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਪੁष੍ਕਰਂ ਨਾਮ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰਂ ਯਤ੍ਰ ਕੇਸ਼ਵਃ । ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਨਾਮਾ ਤੁ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਪਰਾਯਣੈਃ ।। ੬.

ਉਥੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਭਗਤ ਉਸਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਸ ਰਾਜਰ੍षਿਃ ਕਾਸ਼੍ਮੀਰਾਧਿਪਤਿਰ੍ਵਸੁਃ । ਅਤਿਤੀਵ੍ਰੇਣ ਤਪਸਾ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਮਸ਼ੋषਯਤ੍ ।। ੬.

ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਸੁ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਗਿਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸੁਕਾ ਲਿਆ।

ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਪਾਰਂ ਤੁ ਸ੍ਤਵਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਪਨ੍ ਬੁਧਃ । ਆਰਿਰਾਧਯਿषੁਰ੍ਦੇਵਂ ਨਾਰਾਯਣਮਕਲ੍ਮषਮ੍ । ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਤਲ੍ਲਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸ ਰਾਜਾ ਰਾਜਸਤ੍ਤਮਃ ।। ੬.

ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸਤੋਤ੍ਰਾ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜਪ ਕੇ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਤੋਤ੍ਰਾ ਮੁਕ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

ਧਰਣ੍ਯੁਵਾਚ । ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਪਾਰਂ ਤੁ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਦੇਵ ਕਥਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਕੀਦृਸ਼ਂ ਤਨ੍ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ।। ੬.

ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਰ! ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸਤੋਤ੍ਰਾ ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ।

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਨਮਸ੍ਤੇ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ ਨਮਸ੍ਤੇ ਮਧੁਸੂਦਨ । ਨਮਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇਸ਼ ਨਮਸ੍ਤੇ ਤਿਗ੍ਮਚਕ੍ਰਿਣੇ ।। ੬.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾ੍ਹ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼! ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ! ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ! ਤੇਜੀਲੇ ਚੱਕਰ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!

ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤਿਂ ਮਹਾਬਾਹੁਂ ਵਰਦਂ ਸਰ੍ਵਤੇਜਸਮ੍ । ਨਮਾਮਿ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਯਾऽਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਵਿਭੁਮ੍ ।। ੬.

ਮੈਂ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।

ਆਦਿਦੇਵਂ ਮਹਾਦੇਵਂ ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਪਾਰਗਮ੍ । ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਨਮਾਮਿ ਮਧੁਸੂਦਨਮ੍ ।। ੬.

ਮੈਂ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਦੇਵਤਾ, ਵੱਡਾ ਪਰਮੇਸ਼ਰ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ।

ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤਿਂ ਮਹਾਮੂਰ੍ਤਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਮੂਰ੍ਤਿਂ ਤ੍ਰਿਮੂਰ੍ਤਿਕਮ੍ । ਕਵਚਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਨਮਸ੍ਯੇ ਵਾਰਿਜੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ।। ੬.

ਮੈਂ ਵਾਰਜ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਰੂਪ, ਵੱਡਾ ਰੂਪ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਰੂਪ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ੀਰ੍षਿਣਂ ਦੇਵਂ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਮਹਾਭੁਜਮ੍ । ਜਗਤ੍ਸਂਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਨਮਸ੍ਯੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।। ੬.

ਮੈਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਖੜਾ ਹੈ।

ਸ਼ਰਣ੍ਯਂ ਸ਼ਰਣਂ ਦੇਵਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਜਿष੍ਣੁਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਨੀਲਮੇਘਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਂ ਨਮਸ੍ਯੇ ਚਕ੍ਰਪਾਣਿਨਮ੍ ।। ੬.

ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਸਹਾਰਾ ਤੇ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੱਕਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਭਾਵਾਭਾਵਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਮਸ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵਗਂ ਹਰਿਮ੍ ।। ੬.

ਮੈਂ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਸਦਾ ਕਾਇਮ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ, ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਭਾਵ ਤੇ ਅਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਨਾਨ੍ਯਤ੍ ਕਿਂਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਯਾऽਚ੍ਯੁਤ । ਤ੍ਵਨ੍ਮਯਂ ਚ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਮੇਤਚ੍ਚਰਾਚਰਮ੍ ।। ੬.

ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਤੁ ਵਦਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਪੁਰੁषਃ ਕਿਲ । ਨਿਰ੍ਗਤ੍ਯ ਦੇਹਾਨ੍ਨੀਲਾਭੋ ਘਨਚਣ੍ਡੋ ਭਯਂਕਰਃ ।। ੬.

ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਰੂਪਧਾਰੀ ਪੁਰਖ ਨਿਕਲ ਆਇਆ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ।

ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ੋ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਾਯਸ੍ਤੁ ਦਗ੍ਧਸ੍ਥੂਣਾਸਮਪ੍ਰਭਃ । ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਨਰਾਧਿਪ ।। ੬.

ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ, ਸਰੀਰ ਛੋਟਾ ਤੇ ਚਮਕ ਜਿਵੇਂ ਸੜੀ ਹੋਈ ਲੱਕੜ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: 'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?'

ਰਾਜੋਵਾਚ । ਕੋऽਸਿ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਹ ਤੇ ਕਸ੍ਮਾਦਾਗਤਵਾਨਸਿ । ਏਤਨ੍ਮੇ ਕਥਯ ਵ੍ਯਾਧ ਏਤਦਿਚ੍ਛਾਮਿ ਵੇਦਿਤੁਮ੍ ।। ੬.

ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਕੀ ਕੰਮ ਹੈ? ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।'

ਵ੍ਯਾਧ ਉਵਾਚ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਲਿਯੁਗੇ ਰਾਜਨ੍ ਰਾਜਾ ਤ੍ਵਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਪਥੇ । ਪੂਰ੍ਣਧਰ੍ਮੋਦ੍ਭਵਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਞ੍ਜਨਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ ।। ੬.

ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਰਾਜਨ! ਪਹਿਲਾਂ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਦੱਖਣ ਦੇ ਪਾਸੇ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਪੂਰੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ, ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।'