ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਸਤ੍ਯਵਿਰਤਂ ਪ੍ਰਾਤਃਸ੍ਨਾਯੀ ਤ੍ਰਿषਵਣੇ ਰਤਃ । ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਂਯਮਨਃ ਪੂਰ੍ਵਮੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਿਵਸੇ ਨਦੀਮ੍ । ਧਰ੍ਮਾਰਣ੍ਯੇ ਗਤਃ ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਧਨ੍ਯਾਂ ਭਾਗੀਰਥੀਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ ।। ੫.

ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਸਵੇਰੇ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਤੇ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਹਿਲਾਂ, ਸੰਯਮਨ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਧਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਧੰਨ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਦੀ ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਗਿਆ।

ਤਤ੍ਰਾਸੀਨਂ ਮਹਾਯੂਥਂ ਹਰਿਣਾਨਾਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਲੁਬ੍ਧੋ ਨਿष੍ਠੁਰਕੋ ਨਾਮ ਧਨੁਃਪਾਣਿਃ ਕृਤਾਨ੍ਤਵਤ੍ । ਆਯਯੌ ਤਂ ਜਿਘਾਂਸੁਃ ਸ ਧਨੁष੍ਯਾਯੋਜ੍ਯ ਸਾਯਕਮ੍ ।। ੫.

ਉਥੇ, ਹਿਰਨਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਠੁਰਕ ਨਾਂ ਦਾ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ, ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਆ ਗਿਆ।

ਤਤਃ ਸਂਯਮਨੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਮृਗਯਾਰਤਮ੍ । ਵਾਰਯਾਮਾਸ ਮਾ ਭਦ੍ਰ ਜੀਵਘਾਤਮਿਮਂ ਕੁਰੁ ।। ੫.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸੰਯਮਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰੋਕਿਆ, 'ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਇਹ ਜਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ।'

ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚੋ ਵ੍ਯਾਧਃ ਸ੍ਮਿਤਪੂਰ੍ਵਮਿਦਂ ਵਚਃ । ਉਵਾਚ ਨਾਹਂ ਹਿਂਸਾਮਿ ਪृਥਗ੍ਜੀਵਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ।। ੫.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ।'

ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਯਂ ਭੂਤੈਃ ਕ੍ਰੀਡਤੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਕृਤਾ ਮृਦਾ ਬਲੀਵਰ੍ਦ੍ਦਾਸ੍ਤਦ੍ਵਦੇਤਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੫.

'ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਬਲਦ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਬਣਾਈ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।'

ਅਹੇ ਭਾਵਃ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨਵਿਦ੍ਯੇਯਂ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਣਾਮ੍ । ਯਾਤ੍ਰਾਪ੍ਰਾਣਰਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਦੇਤਦ੍ ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਹਮਿਤਿ ਯਃ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ ਸਾਧੁਤ੍ਵਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ ।। ੫.

'ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ "ਮੈਂ" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕੋਈ ਵਧਿਆਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।'

ਇਤ੍ਯਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਸ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਦ੍ਵਿਜਃ ਸਂਯਮਨਸ੍ਤਦਾ । ਵਿਸ੍ਮਯੇਨਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਵਾਕ੍ਯਂ ਲੁਬ੍ਧਂ ਨਿष੍ਠੁਰਕਂ ਦ੍ਵਿਜਃ ।। ੫.

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਯਮਨ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਠੁਰਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

ਕਿਮੇਤਦੁਚ੍ਯਤੇ ਭਦ੍ਰ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਹੇਤੁਮਦ੍ਵਚਃ । ਤਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਨੇਰ੍ਵਿਪ੍ਰਂ ਲੁਬ੍ਧਕਃ ਪ੍ਰਾਹ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ । ਕੁਤ੍ਵਾ ਲੋਹਮਯਂ ਜਾਲਂ ਤਸ੍ਯਾਧੋ ਜ੍ਵਲਨਂ ਦਦੌ ।। ੫.

ਇਹ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀ? ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਤਰਕ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ, ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਲੋਹੇ ਦਾ ਜਾਲ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਅੱਗ ਕਿਉਂ ਰੱਖੀ?"

ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਹ੍ਨਿਂ ਦ੍ਵਿਜਂ ਪ੍ਰਾਹ ਜ੍ਵਾਲ੍ਯਤਾਂ ਕਾष੍ਠਸਚਯਃ । ਤਤੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਮੁਖੇਨਾਗ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਾਲ੍ਯ ਵਿਰਰਾਮ ਹ ।। ੫.

ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਢੇਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜੋ।" ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਅੱਗ ਜਗਾਈ ਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।

ਜ੍ਵਲਿਤੇ ਤੁ ਪੁਨਰ੍ਵਹ੍ਨੌ ਤਂ ਜਾਲਂ ਲੋਹਸਂਭਵਮ੍ । ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨਿਨ੍ਯੇऽਨ੍ਤਰ੍ਜਾਲਕੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜ । ਏਕਸ੍ਥਾਨਗਤਸ੍ਯਾਪਿ ਵਹ੍ਨੇਰਾਯਸਜਾਲਕੈਃ ।। ੫.

ਜਦ ਅੱਗ ਫਿਰ ਭੜਕ ਉਠੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਲਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਗ ਇੱਕ ਹੀ ਥਾਂ ਸੀ, ਪਰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ।

ਤਤੋ ਲੁਬ੍ਧੋऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਿਪ੍ਰਮੇਕਾਂ ਜ੍ਵਾਲਾਂ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਗृਹਾਣ ਯੇਨ ਸ਼ੇषਾਣਾਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮੀਹ ਨਾਸ਼ਨਮ੍ ।। ੫.

ਫਿਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇੱਕ ਜਵਾਲਾ ਲੈ ਲੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ।"

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਹੁਤਾਸ਼ੇ ਤੁ ਤੋਯਪੂਰ੍ਣਂ ਘਟਂ ਦ੍ਰੁਤਮ੍ । ਚਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਸਹਸਾ ਵਹ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਾਮਾਸ਼ੁ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ।। ੫.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਅੱਗ ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਬੁਝ ਗਈ।

ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਲ੍ਲੁਬ੍ਧਕਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਤਂ ਤਪੋਧਨਮ੍ । ਭਗਵਨ੍ ਯਾ ਤ੍ਵਯਾ ਜ੍ਵਾਲਾ ਗृਹੋਤਾਸੀਦ੍ਧੁਤਾਸ਼ਨਾਤ੍ । ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਯੇਨ ਮਾਰ੍ਗਾਣਿ ਮਾਂਸਾਨ੍ਯਾਨਾਯ੍ਯ ਭਕ੍ਸ਼ਯੇ ।। ੫.

ਫਿਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਜਵਾਲਾ ਤੁਸੀਂ ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਲੈ ਲਈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮਾਸ ਪਕਾ ਸਕਾਂ।"

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਵਿਪ੍ਰੋ ਯਾਵਦਾਯਸਜਾਲਕਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯੇਵ ਨ ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਰ੍ਮੂਲਨਾਸ਼ੇ ਗਤਃ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ।। ੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਕਾਰਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਉਥੇ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਉਹ ਮੂਲ ਤੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।

ਤਤੋ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਭਾਵੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸ਼ਂਸਿਤਵ੍ਰਤਃ । ਤੂष੍ਣੀਂਭੂਤਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਾਵਲ੍ਲੁਬ੍ਧਕੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੫.

ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ 'ਚ ਟਿਕਾ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਚੁੱਪ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਜਦ ਤਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।

ਏਤਸ੍ਮਿਞ੍ਜ੍ਵਲਿਤੋ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਬਹੁਸ਼ਾਖਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਤਮ । ਮੂਲਨਾਸ਼ੇ ਭਵੇਨ੍ਨਾਸ਼ਸ੍ਤਦ੍ਵਦੇਤਦਪਿ ਦ੍ਵਿਜ ।। ੫.

ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਭਲੇ ਜੀ, ਕਈ ਟਾਹਣੀਆਂ ਭੜਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਜਦ ਮੂਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਵੀ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਚ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ।

ਆਤ੍ਮਾ ਸ ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸਂਸ਼੍ਰਯੋ ਭਵੇਤ੍ । ਭੂਯ ਏषਾ ਜਗਤ੍ਸृष੍ਟਿਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਜਗਤੋ ਭਵੇਤ੍ ।। ੫.

ਆਤਮਾ, ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਰਚਨਾ ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਪਿਣ੍ਡਗ੍ਰਹਣਧਰ੍ਮੇਣ ਯਦਸ੍ਯ ਵਿਹਿਤਂ ਵ੍ਰਤਮ੍ । ਤਤ੍ਤਦਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਨਾਵਸੀਦਤਿ ।। ੫.

ਭੀਖਾ ਲੈਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ, ਜੋ ਵ੍ਰਤ ਉਸ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਜਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਦੇ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਵ੍ਯਾਧੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਰਾਜਸਤ੍ਤਮ । ਪੁष੍ਪਵृष੍ਟਿਰਥਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਪਪਾਤ ਹ ।। ੫.

ਜਦ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਸ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।

ਵਿਮਾਨਾਨਿ ਚ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਕਾਮਗਾਨਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਬਹੁਰਤ੍ਨਾਨਿ ਮੁਖ੍ਯਾਨਿ ਦਦृਸ਼ੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤ੍ਤਮਃ ।। ੫.

ਉਸ ਨੇ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਕਈ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਦਿਵਯ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

ਤੇषੁ ਨਿष੍ਠੁਰਕਂ ਲੁਬ੍ਧਂ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਸਮਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਦਦृਸ਼ੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਾਮਰੂਪਿਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੫.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਕਠੋਰ ਤੇ ਲਾਲਚੀ ਨੂੰ ਸਭ ਵਿਚ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਜੀਵ ਵੇਖਿਆ।

ਅਦ੍ਵੈਤਵਾਸਨਾਸਿਦ੍ਧਂ ਯੋਗਾਦ੍ ਬਹੁਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰੋ ਮੁਦਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਯਯੌ ਨਿਜਮਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ।। ੫.

ਅਦਵੈਤ ਵਿਚ ਪੂਰਨ, ਯੋਗ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਨਵਤਃ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਤੋऽਪਿ ਸ੍ਵਜਾਤਿਕਮ੍ । ਭਵੇਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਰੈਭ੍ਯ ਰਾਜਨ੍ ਵਸੋ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ।। ੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੈਭਿਆ ਜੀ, ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਤੌ ਸਂਸ਼ਯਚ੍ਛੇਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਰੈਭ੍ਯਵਸੂ ਨृਪ । ਬृਹਸ੍ਪਤੇਸ੍ਤਤੋ ਧਿष੍ਣ੍ਯਾਜ੍ਜਗ੍ਮਤੁਰ੍ਨਿਜਮਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ।। ੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੈਭਿਆ ਤੇ ਵਸੂ ਨੇ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚਲੇ ਗਏ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਮਪਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਦੇਵਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ । ਅਭੇਦੇਨ ਸ੍ਵਦੇਹਸ੍ਥਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਾਰਾਧਯ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ ।। ੫.

ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਅਦਵੈਤ ਰੂਪ ਦੇ ਨਾਰਾਇਣ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ।

ਕਪਿਲਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਰਾਜਾऽਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰਾ ਵਿਭੁਃ । ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਸਮਾਹੂਯ ਧਨ੍ਯਂ ਸ੍ਥੂਲਸ਼ਿਰਾਹ੍ਵਯਮ੍ । ਅਭਿषਿਚ੍ਯ ਨਿਜੇ ਰਾਜ੍ਯੇ ਸ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਯਯੌ ਵਨਮ੍ ।। ੫.

ਕਪਿਲ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਧੰਨ ਸਥੂਲਸ਼ਿਰਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਉਸਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਗਿਆ।

ਨੈਮਿषਾਖ੍ਯਂ ਵਰਾਰੋਹੇ ਤਤ੍ਰ ਯਜ੍ਞਤਨੁਂ ਗੁਰੁਮ੍ । ਤਪਸਾਰਾਧਯਾਮਾਸ ਯਜ੍ਞਮੂਰ੍ਤਿਂ ਸ੍ਤਵੇਨ ਚ ।। ੫.

ਉਥੇ, ਸੋਹਣੀਏ, ਨੈਮੀਸ਼ ਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ, ਯਜਨ ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।

ਧਰਣ੍ਯੁਵਾਚ । ਕਥਂ ਯਜ੍ਞਤਨੋਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਰਾਜ੍ਞਾ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਹ । ਸ੍ਤੁਤਿਃ ਕृਤਾ ਮਹਾਭਾਗ ਪੁਨਰੇਤਚ੍ਚ ਸ਼ਂਸ ਮੇ ।। ੫.

ਧਰਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਯਜਨ-ਸਰੂਪ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ? ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਸਤਿ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਦੱਸ।

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਨਮਾਮਿ ਯਾਜ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਧਿਪਸ੍ਯ ਭਵਸ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਹੁਤਾਸ਼ਨਸ੍ਯ । ਸੋਮਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੋ ਮਰੁਤਾਮਨੇਕ- ਰੂਪਂ ਹਰਿਂ ਯਜ੍ਞਨਰਂ ਨਮਸ੍ਯੇ ।। ੫.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਯਜਨ ਵਿਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਭਵ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਸੋਮ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜੋ ਹਰਿ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਯਜਨ-ਪੁਰਖ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।