ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਾਵਨਾਂ ਤੁ ਦृਢਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਹਰਿਃ । ਨਾਨ੍ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਸਦृਸ਼ਂ ਭੂਤਮਿਤਿ ਭਾਵੇਨ ਸੇਵ੍ਯਤੇ ।। ੪.

ਇਹ ਪੱਕਾ ਭਾਵ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੀ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਏष ਤੇ ਜ੍ਞਾਨਸਦ੍ਭਾਵਸ੍ਤਵ ਰਾਜਨ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਪਰਿਪੂਰ੍ਣੇਨ ਭਾਵੇਨ ਸ੍ਮਰਨ੍ ਨਾਰਾਯਣਂ ਹਰਿਮ੍ ।। ੪.

ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਰਾਜਨ: ਪੂਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ।

ਪਰਿਪੂਰ੍ਣੇਨ ਬਾਵੇਨ ਸ੍ਮਰ ਨਾਰਾਯਣਂ ਗੁਰੁਮ੍ । ਪੁष੍ਪੋਪਹਾਰੈਰ੍ਧੂਪੈਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਚ ਤਰ੍ਪਣੈਃ । ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਸੁਸ੍ਥਿਤੇਨਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੪.

ਪੂਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ। ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਪੱਕੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਲਦੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰਾ ਉਵਾਚ । ਭਵਨ੍ਤੌ ਮਮ ਸਂਦੇਹਮੇਕਂ ਛੇਤ੍ਤੁਮਿਹਾਰ੍ਹਤਃ । ਯੇਨ ਛਿਨ੍ਨੇਨ ਜਾਯੇਤ ਮਮ ਸਂਸਾਰਵਿਚ੍ਯੁਤਿਃ ।। ੫.

ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਇੱਥੇ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਜਿਸਦੇ ਦੂਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਨृਪਤਿਨਾ ਤਦਾ ਯੋਗਿਵਰੋ ਮੁਨਿਃ । ਕਪਿਲਃ ਪ੍ਰਾਹ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਰਾਜਾਨਂ ਯਜਤਾਂ ਵਰਮ੍ ।। ੫.

ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਤਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਯਜਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਕਪਿਲ ਉਵਾਚ । ਕਸ੍ਤੇ ਮਨਸਿ ਸਂਦੇਹੋ ਰਾਜਨ੍ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕ । ਛਿਨ੍ਦਾਮਿ ਯੇਨ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰੂਹਿ ਯਤ੍ਤੇऽਭਿਵਾਞ੍ਛਿਤਮ੍ ।। ੫.

ਕਪਿਲ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਦੱਸ। ਮੈਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ।'

ਰਾਜੋਵਾਚ । ਕਰ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਉਤਾਹੋ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾ ਮੁਨੇ । ਏਤਨ੍ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਯਦਿ ਮੇऽਨੁਗ੍ਰਹਃ ਕृਤਃ ।। ੫.

ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੁਕਤੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਮੁਨੀ? ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।'

ਕਪਿਲ ਉਵਾਚ । ਇਮਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਮਹਾਰਾਜ ਪੁਰਾ ਪृष੍ਟੋ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ । ਰੈਭ੍ਯੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰੇਣ ਰਾਜ੍ਞਾ ਚ ਵਸੁਨਾ ਪੁਰਾ । ਵਸੁਰਾਸੀਨ੍ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਦਾਨਪਤਿਃ ਪੁਰਾ ।। ੫.

ਕਪਿਲ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਵੱਡੇ ਰਾਜਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਰੈਭਯ ਨੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵਸੂ ਨੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਵਸੂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਦਾਨੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ।'

ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯ ਮਨੋਃ ਕਾਲੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਨ੍ਵਯਵਰ੍ਦ੍ਧਨਃ । ਵਸੁਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਦ੍ਮ ਗਤਵਾਂਸ੍ਤਦ੍ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ਯਾ ।। ੫.

ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਸੂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਿਆ।

ਪਥਿ ਚੈਤ੍ਰਰਥਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਵਰਂ ਨृਪ । ਅਪृਚ੍ਛਚ੍ਚ ਵਸੁਃ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਵਸਰਂ ਪ੍ਰਭੋ ।। ੫.

ਰਾਜਨ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਸੁ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਦੋਂ ਮਿਲੇਗਾ।

ਸੋऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਦੇਵਸਮਿਤਿਰ੍ਵਰ੍ਤਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਗृਹੇ । ਏਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਸੁਸ੍ਤਸ੍ਥੌ ਦ੍ਵਾਰਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੌਕਸਸ੍ਤਦਾ । ਤਾਵਤ੍ ਤਤ੍ਰੈਵ ਰੈਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਆਜਗਾਮ ਮਹਾਤਪਾਃ ।। ੫.

ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਸੁ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਧਰ, ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ ਰੈਭਯਾ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

ਸ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰੀਤਮਨਸਾ ਵਸੁਃ ਸਂਪੂਰ੍ਣਮਾਨਸਃ । ਉਵਾਚ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾਗ੍ਰੇ ਕ੍ਵ ਪ੍ਰਯਾਤੋऽਸਿ ਵੈ ਮੁਨੇ ।। ੫.

ਉਹ ਰਾਜਾ ਵਸੁ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਮੁਨਿ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਰਹੇ ਹੋ?'

ਰੈਭ੍ਯ ਉਵਾਚ । ਅਹਂ ਬृਹਸ੍ਪਤੇਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਆਗਤੋऽਸ੍ਮਿ ਮਹਾਨृਪ । ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮਹਂ ਦੇਵਪੁਰੋਹਿਤਮ੍ ।। ੫.

ਰੈਭਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਕੋਲੋਂ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣਾ ਸੀ।'

ਏਵਂ ਵਦਤਿ ਰੈਭ੍ਯੇ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤਨ੍ਮਹਤ੍ਸਦਃ । ਉਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਸ੍ਵਾਨਿ ਧਿष੍ਣ੍ਯਾਨਿ ਗਤਾ ਦੇਵਗਣਾਃ ਪ੍ਰਭੋ ।। ੫.

ਜਦੋਂ ਰੈਭਯਾ ਇਹ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਭਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ।

ਤਾਵਦ੍ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਰੈਭ੍ਯੇਣ ਸਹ ਸਂਵਿਦਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਧਿष੍ਣ੍ਯਮਗਮਦ੍ ਵਸੁਨਾ ਚ ਸੁਪੂਜਿਤਃ ।। ੫.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਜੀ ਨੇ ਰੈਭਯਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਵਸੁ ਵਲੋਂ ਪੂਰਾ ਆਦਰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਜਾ ਬੈਠੇ।

ਰੈਭ੍ਯ ਆਙ੍ਗਿਰਸੋ ਰਾਜਾ ਵਸੁਸ਼੍ਚੋਪਵਿਵੇਸ਼ ਹ । ਉਪਵਿष੍ਟੇषੁ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤੇषੁ ਤੇष੍ਵਪਿ ਸੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੫.

ਅੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ੀ ਰੈਭਯਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵਸੁ ਵੀ ਬੈਠ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ।

ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰ੍ਦੇਵਗੁਰੂ ਰੈਭ੍ਯਂ ਵਚਨਮਨ੍ਤਿਕੇ । ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਮਹਾਭਾਗ ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਪਾਰਗ ।। ੫.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਰੈਭਯਾ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?'

ਰੈਭ੍ਯ ਉਵਾਚ । ਬृਹਸ੍ਪਤੇ ਕਰ੍ਮਣਾ ਕਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾऽਥਵਾ । ਮੋਕ੍ਸ਼ ਏਤਨ੍ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਪृਚ੍ਛਤਃ ਸਂਸ਼ਯਂ ਪ੍ਰਭੋ ।। ੫.

ਰੈਭਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਜੀ, ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।'

ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰੁਵਾਚ । ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਤ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਕਰ੍ਮ ਪੁਰੁषਃ ਸਾਧ੍ਵਸਾਧੁ ਵਾ । ਸਰ੍ਵਂ ਨਾਰਾਯਣੇ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਨੈਵ ਚ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ।। ੫.

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਨਸਾਨ ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਜੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।'

ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਚ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਂਵਾਦੋ ਵਿਪ੍ਰਲੁਬ੍ਧਯੋਃ । ਆਤ੍ਰੇਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਸਰਤੋ ਮੁਨਿਃ ।। ੫.

'ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਆਤ੍ਰੇਯ ਨਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।'

ਵਸਤ੍ਯਵਿਰਤਂ ਪ੍ਰਾਤਃਸ੍ਨਾਯੀ ਤ੍ਰਿषਵਣੇ ਰਤਃ । ਨਾਮ੍ਨਾ ਸਂਯਮਨਃ ਪੂਰ੍ਵਮੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਿਵਸੇ ਨਦੀਮ੍ । ਧਰ੍ਮਾਰਣ੍ਯੇ ਗਤਃ ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਧਨ੍ਯਾਂ ਭਾਗੀਰਥੀਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ ।। ੫.

ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਸਵੇਰੇ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਤੇ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਹਿਲਾਂ, ਸੰਯਮਨ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਧਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਧੰਨ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਦੀ ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਗਿਆ।

ਤਤ੍ਰਾਸੀਨਂ ਮਹਾਯੂਥਂ ਹਰਿਣਾਨਾਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਲੁਬ੍ਧੋ ਨਿष੍ਠੁਰਕੋ ਨਾਮ ਧਨੁਃਪਾਣਿਃ ਕृਤਾਨ੍ਤਵਤ੍ । ਆਯਯੌ ਤਂ ਜਿਘਾਂਸੁਃ ਸ ਧਨੁष੍ਯਾਯੋਜ੍ਯ ਸਾਯਕਮ੍ ।। ੫.

ਉਥੇ, ਹਿਰਨਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਠੁਰਕ ਨਾਂ ਦਾ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ, ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਆ ਗਿਆ।

ਤਤਃ ਸਂਯਮਨੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਮृਗਯਾਰਤਮ੍ । ਵਾਰਯਾਮਾਸ ਮਾ ਭਦ੍ਰ ਜੀਵਘਾਤਮਿਮਂ ਕੁਰੁ ।। ੫.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸੰਯਮਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰੋਕਿਆ, 'ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਇਹ ਜਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ।'

ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚੋ ਵ੍ਯਾਧਃ ਸ੍ਮਿਤਪੂਰ੍ਵਮਿਦਂ ਵਚਃ । ਉਵਾਚ ਨਾਹਂ ਹਿਂਸਾਮਿ ਪृਥਗ੍ਜੀਵਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ।। ੫.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, 'ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ।'

ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਯਂ ਭੂਤੈਃ ਕ੍ਰੀਡਤੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਕृਤਾ ਮृਦਾ ਬਲੀਵਰ੍ਦ੍ਦਾਸ੍ਤਦ੍ਵਦੇਤਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੫.

'ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਬਲਦ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਬਣਾਈ ਹੈ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।'

ਅਹੇ ਭਾਵਃ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨਵਿਦ੍ਯੇਯਂ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਣਾਮ੍ । ਯਾਤ੍ਰਾਪ੍ਰਾਣਰਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਦੇਤਦ੍ ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਹਮਿਤਿ ਯਃ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ ਸਾਧੁਤ੍ਵਂ ਨ ਗਚ੍ਛਤਿ ।। ੫.

'ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ "ਮੈਂ" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕੋਈ ਵਧਿਆਈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।'

ਇਤ੍ਯਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਸ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਦ੍ਵਿਜਃ ਸਂਯਮਨਸ੍ਤਦਾ । ਵਿਸ੍ਮਯੇਨਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਵਾਕ੍ਯਂ ਲੁਬ੍ਧਂ ਨਿष੍ਠੁਰਕਂ ਦ੍ਵਿਜਃ ।। ੫.

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਯਮਨ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਠੁਰਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

ਕਿਮੇਤਦੁਚ੍ਯਤੇ ਭਦ੍ਰ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਹੇਤੁਮਦ੍ਵਚਃ । ਤਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਨੇਰ੍ਵਿਪ੍ਰਂ ਲੁਬ੍ਧਕਃ ਪ੍ਰਾਹ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ । ਕੁਤ੍ਵਾ ਲੋਹਮਯਂ ਜਾਲਂ ਤਸ੍ਯਾਧੋ ਜ੍ਵਲਨਂ ਦਦੌ ।। ੫.

ਇਹ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀ? ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਤਰਕ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ, ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਲੋਹੇ ਦਾ ਜਾਲ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਅੱਗ ਕਿਉਂ ਰੱਖੀ?"

ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਹ੍ਨਿਂ ਦ੍ਵਿਜਂ ਪ੍ਰਾਹ ਜ੍ਵਾਲ੍ਯਤਾਂ ਕਾष੍ਠਸਚਯਃ । ਤਤੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਮੁਖੇਨਾਗ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਾਲ੍ਯ ਵਿਰਰਾਮ ਹ ।। ੫.

ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਢੇਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜੋ।" ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਅੱਗ ਜਗਾਈ ਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।