ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਉਵਾਚ । ਕਰ੍ਮਕਾਣ੍ਡਂ ਜ੍ਞਾਨਮੂਲਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਕਰ੍ਮਾਦਿਕਂ ਤਥਾ । ਏਤਯੋਰਨ੍ਤਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਥਾऽਸ਼੍ਮਮृਦਯੋਰ੍ਮੁਨੇ ।। ੩੯.

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਵੀ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਮੁਨੀ।

ਕਰ੍ਮਕਾਣ੍ਡਂ ਚਤੁਰ੍ਭੇਦਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਿषੁ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਵੇਦੋਕ੍ਤਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤ੍ਰਯਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । ਤ੍ਰਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਮਥੈਕਸ੍ਤੁ ਏषਾ ਵੇਦੋਦਿਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ।। ੩੯.

ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿਕ ਵਿਚ ਵਰਣੇ ਗਏ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿੱਤ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚੌਥਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਦੱਸੀ ਹੋਈ ਕਰਿਆ ਹੈ।

ਏਤਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਾਨਵਸ੍ਥਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਪਾਸ੍ਤਿਂ ਰੋਚਤੇ । ਤਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵੇਨ੍ਨੂਨਂ ਵੇਦਵਾਦਰਤਸ੍ਯ ਚ ।। ੩੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਯਦੇਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਤਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਯੋਗਿਨੋऽਪਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੩੯.

ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਤੁਸੀਂ ਵਰਣਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

ਅਨਾਮਮਸਗੋਤ੍ਰਂ ਚ ਅਮੂਰ੍ਤ੍ਤਂ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਕਥਂ ਸ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਂਜ੍ਞਾਨਾਮਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਤਸ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਕਥਯ ਮੇ ਵੇਦਮਾਰ੍ਗਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ ।। ੩੯.

ਉਹ ਨਾਂ-ਰਹਿਤ, ਗੋਤ-ਰਹਿਤ, ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਨਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂਵ ਦੱਸੋ।

ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਉਵਾਚ । ਯਦੇਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸੇषੁ ਪਠ੍ਯਤੇ । ਸ ਦੇਵਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਵਯਂ ਨਾਰਾਯਣਃ ਪਰਃ ।। ੩੯.

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ, ਪਰਮ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ।

ਸ ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰਿष੍ਟੈਰ੍ਦਾਨੈਰ੍ਦਤ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਤਮ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪਰਮੋ ਦੇਵਃ ਸ੍ਵਯਂ ਨਾਰਾਯਣੋ ਹਰਿਃ ।। ੩੯.

ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨਾਂ, ਭੇਟਾਂ ਤੇ ਦਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ।

ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਭਗਵਨ੍ ਬਹੁਵਿਤ੍ਤੇਨ ऋਤ੍ਵਿਗ੍ਭਿਰ੍ਵੇਦਪਾਰਗੈਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪੁਣ੍ਯਕृਦ੍ਭਿਰ੍ਹਿ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਯਜ੍ਞਃ ਕਥਂਚਨ । ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਨ ਭਗਵਾਨ੍ ਲਭ੍ਯਤੇ ਦੁਃਖਤੋ ਹਰਿਃ ।। ੩੯.

ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਯਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।

ਵਿਤ੍ਤੇਨ ਚ ਵਿਨਾ ਦਾਨਂ ਦਾਤੁਂ ਵਿਪ੍ਰ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ । ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇऽਪਿ ਨ ਮਤਿਃ ਕੁਟੁਮ੍ਬਾਸਕ੍ਤਚੇਤਸਃ । ਤਸ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸਰ੍ਵਥਾ ਦੁਰ੍ਲਭੋ ਹਰਿਃ ।। ੩੯.

ਦੌਲਤ ਦੇ ਬਿਨਾ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਤੇ ਦੌਲਤ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਐਸਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹਰੀ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।

ਅਲ੍ਪਾਯਾਸੇਨ ਲਭ੍ਯੇਤ ਯੇਨ ਦੇਵਃ ਸਨਾਤਨਃ । ਤਨ੍ਮੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣੇषੁ ਯਦ੍ ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੯.

ਸਨਾਤਨ ਪ੍ਰਭੂ ਘੱਟ ਜਤਨ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦੱਸੋ।

ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਉਵਾਚ । ਕਥਯਾਮਿ ਪਰਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਰਹਸ੍ਯਂ ਦੇਵਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍ । ਧਰਣ੍ਯਾ ਯਤ੍ਕृਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਜ੍ਜਨ੍ਤ੍ਯਾ ਤੁ ਰਸਾਤਲੇ ।। ੩੯.

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਲ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਰਿਆ ਸੀ।

ਪृਥਿਵ੍ਯਾਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵੋ ਭਾਵਃ ਸਲਿਲੇ ਨਾਤਿਰੇਚਿਤਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਲਿਲਮਗ੍ਨੇ ਤੁ ਪृਥ੍ਵੀ ਪ੍ਰਾਯਾਦ੍ ਰਸਾਤਲਮ੍ ।। ੩੯.

ਧਰਤੀ ਦੀ ਧਰਤੀ-ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵਧੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ, ਉਹ ਰਸਾਤਲ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ।

ਸਾ ਭੂਤਧਾਰਿਣੀ ਦੇਵੀ ਰਸਾਤਲਗਤਾ ਸ਼ੁਭਾ । ਆਰਾਧਯਾਮਾਸ ਵਿਭੁਂ ਦੇਵਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਪਰਮ੍ । ਉਪਵਾਸਵ੍ਰਤੈਰ੍ਦੇਵੀ ਨਿਯਮੈਸ਼੍ਚ ਪृਥਗ੍ਵਿਧੈਃ ।। ੩੯.

ਉਹ ਸੁਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ, ਰਸਾਤਲ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਵਾਸ, ਵਰਤ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਪਰਮ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।

ਕਾਲੇਨ ਮਹਤਾ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਗਰੁਡਧ੍ਵਜਃ । ਉਜ੍ਜਹਾਰ ਸ੍ਥਿਤੌ ਚੇਮਾਂ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਸੋऽਵ੍ਯਯਃ ।। ੩੯.

ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਮੁਕਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ; ਉਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਨੇ ਇਹ ਕੀਤਾ।

ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਕੋऽਸੌ ਧਰਣ੍ਯਾ ਸਂਚੀਰ੍ਣ ਉਪਵਾਸੋ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਕਾਨਿ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਚ ਤਥਾ ਏਤਨ੍ਮੇ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੩੯.

ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਕਿਹੜੇ ਵਰਤ ਸਨ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਉਵਾਚ । ਯਦਾ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ਿਰੇ ਮਾਸਿ ਦਸ਼ਮ੍ਯਾਂ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਦੇਵਾਰ੍ਚਨਂ ਧੀਮਾਨਗ੍ਨਿਕਾਰ੍ਯਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ।। ੩੯.

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਕੋਈ ਨਿਯਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਦੀ ਰਸਮ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਰਦਾ ਹੈ—

ਸ਼ੁਚਿਵਾਸਾਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾ ਹਵ੍ਯਮਨ੍ਨਂ ਸੁਸਂਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਪਦਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਸ਼ੌਚਂ ਤੁ ਪਾਦਯੋਃ ।। ੩੯.

ਸਾਫ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹਵਨ-ਅੰਨ ਖਾ ਕੇ, ਪੰਜ ਕਦਮ ਚਲ ਕੇ, ਫਿਰ ਪੈਰ ਧੋ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕृਤ੍ਵਾऽष੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਕ੍ਸ਼ੀਰਵृਕ੍ਸ਼ਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ । ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਦ੍ ਦਨ੍ਤਕਾष੍ਠਂ ਤੁ ਤਤ ਆਚਮ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ ।। ੩੯.

ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਉਂਗਲਾਂ ਲੰਬੀ, ਲੈ ਕੇ ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੋ। ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ ਆਚਮਨ ਕਰੋ।

ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚਿਰਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍ । ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਪਾਣਿਂ ਕਿਰੀਟਿਂ ਪੀਤਵਾਸਸਮ੍ ।। ੩੯.

ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਛੂਹ ਕੇ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ — ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਮਕੁਟ ਪਹਿਨੇ, ਪੀਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨਂ ਦੇਵਂ ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਲਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਜਲਂ ਹਸ੍ਤੇ ਗृਹ੍ਯ ਭਾਨੁਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍ ।। ੩੯.

ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁਭ ਲਕੜਣ ਹਨ। ਫਿਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੋ।

ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾऽਰ੍ਧ੍ਯਂ ਦਾਪਯੇਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਕਰਤੋਯੇਨ ਮਾਨਵਃ । ਏਵਮੁਚ੍ਚਾਰਯੇਦ੍ ਵਾਚਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਮਹਾਮੁਨੇ ।। ੩੯.

ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅਰਘ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਵਾਕ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ।

ਏਕਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਨਿਰਾਹਾਰਃ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾऽਹਮਪਰੇऽਹਨਿ । ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ ਸ਼ਰਣਂ ਮੇ ਭਵਾਚ੍ਯੁਤ ।। ੩੯.

ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਖਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਕੰਵਲ-ਅੱਖ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਬਣ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਧੌ । ਜਪਨ੍ਨਾਰਾਯਣਾਯੇਤਿ ਸ੍ਵਪੇਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਵਿਧਾਨਤਃ ।। ੩੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, 'ਨਾਰਾਇਣਾਯ' ਜਪਦਿਆਂ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਥੇ ਹੀ ਸੋ ਜਾਵੇ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਵਿਮਲੇ ਨਦੀਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸਮੁਦ੍ਰਗਾਮ੍ । ਇਤਰਾਂ ਵਾ ਤਡਾਗਂ ਵਾ ਗृਹੇ ਵਾ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ।। ੩੯.

ਫਿਰ, ਸਵੇਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵੈਲੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਨਦੀ ਤੇ ਜਾਂ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਲਾਬ ਤੇ ਜਾਂ, ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ,

ਆਨੀਯ ਮृਤ੍ਤਿਕਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਮਾਨਵਃ । ਧਾਰਣਂ ਪੋषਣਂ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਭੂਤਾਨਾਂ ਦੇਵਿ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਤੇਨ ਸਤ੍ਯੇਨ ਮੇ ਪਾਪਂ ਯਾਵਨ੍ਮੋਚਯ ਸੁਵ੍ਰਤੇ ।। ੩੯.

ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁੱਧ ਮਿੱਟੀ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ: 'ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਤੇ ਪਾਲਣਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਮਾਫ ਕਰ।'

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੋਦਰਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਕਰੈਃ ਸ੍ਪृष੍ਟਾਨਿ ਦੇਵ ਤੇ । ਤੇਨੇਮਾਂ ਮृਤ੍ਤਿਕਾਂ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਾ ਲਭਾਮਿ ਤ੍ਵਯੋਦਿਤਾਮ੍ ।। ੩੯.

'ਹੇ ਦੇਵ, ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਤੀਰਥ ਤੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲੇ।'

ਤ੍ਵਯਿ ਸਰ੍ਵੇ ਰਸਾ ਨਿਤ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਵਰੁਣ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਤੇਨੇਮਾਂ ਮृਤ੍ਤਿਕਾਂ ਪ੍ਲਾਵ੍ਯ ਪੂਤਾਂ ਕੁਰੁ ਮਮਾਚਿਰਮ੍ ।। ੩੯.

'ਹੇ ਵਰੁਣ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜਲ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਧੋ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਲਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ।'

ਏਵਂ ਮृਦਂ ਤਥਾ ਤੋਯਂ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਲਭੇਤ੍ । ਤ੍ਰਿਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ੇषਮृਦਯਾ ਕੁਣ੍ਡਮਾਲਿਖ੍ਯ ਵੈ ਜਲੇ ।। ੩੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਇਹ ਕਰਕੇ, ਬਚੀ ਹੋਈ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਬਣਾਓ।

ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਰਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਯੁਪਚਾਰਤਃ । ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਚਾਵਸ਼੍ਯਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਦੇਵਗृਹਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ।। ੩੯.

ਫਿਰ, ਉਥੇ, ਚਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਜਰੂਰੀ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ, ਮੁੜ ਦੇਵ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਓ।