ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਵ੍ਯਾਧ ਉਵਾਚ । ਵ੍ਯਾਧੋऽਸ੍ਮਿ ਪਾਪਕਰ੍ਮਾऽਸ੍ਮਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾऽਸ੍ਮਿ ਸਰਿਦ੍ਵਰੇ । ਤਥਾਪਿ ਸਂਸ੍ਮृਤਾ ਦੇਵਿ ਪਾਹਿ ਮਾਂ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਮ੍ ।। ੩੮.

ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹਾਂ, ਪਾਪੀ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ; ਫਿਰ ਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹੈ।"

ਦੇਵਤਾਂ ਨੈਵ ਜਾਨਾਮਿ ਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਤਥਾਰ੍ਚਨਮ੍ । ਗੁਰੁਪਾਦੌ ਪਰਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਤਤਂ ਸ਼ੁਭੇ ।। ੩੮.

ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਨਾ ਹੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ।

ਏਵਂ ਵਿਧਸ੍ਯ ਮੇ ਦੇਵਿ ਦਯਾਂ ਕੁਰੁ ਸਰਿਦ੍ਵਰੇ । ऋषੇਃ ਕ੍ਸ਼ਾਲਾਰ੍ਥਸਲਿਲਂ ਸਮੀਪਂ ਕੁਰੁ ਮਾਚਿਰਮ੍ ।। ੩੮.

ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਦਇਆ ਕਰ; ਸਾਧੂ ਲਈ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਜਲਦੀ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਦੇ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾऽਥ ਵ੍ਯਾਧੇਨ ਦੇਵਿਕਾ ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀ । ਆਜਗਾਮ ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਥੌ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਃ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਃ ।। ੩੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵਿਕਾ ਉਸ ਥਾਂ ਆ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਦੁਰਵਾਸਾ, ਜੋ ਵਚਨਬੱਧ ਸੀ, ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਤਸ੍ਯ ਪਾਦੌ ਸ੍ਵਯਂ ਦੇਵੀ ਕ੍ਸ਼ਾਲਯਨ੍ਤੀ ਸਰਿਦ੍ਵਰਾ । ਜਗਾਮ ਹ੍ਰਾਦਿਨੀ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਧਾਸ਼੍ਰਮਸਮੀਪਤਃ ।। ੩੮.

ਸਰਵੋਤਮ ਨਦੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਖੁਦ ਹੀ ਸਾਧੂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਬਣ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਲੀ ਗਈ।

ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਦੁਰ੍ਵਸਾ ਵਿਸ੍ਮਯਂ ਯਯੌ । ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯ ਹਸ੍ਤੌ ਪਾਦੌ ਚ ਤਦਨ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਬੁਭੁਜੇ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਸ੍ਤਥਾਚਮ੍ਯ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ ।। ੩੮.

ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਾਣ ਲੱਗਾ, ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ।

ਤਮਸ੍ਥਿਸ਼ੇषਂ ਵ੍ਯਾਧਂ ਤੁ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਦੁਰ੍ਬਲਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਉਵਾਚ ਵੇਦਾਧ੍ਯਯਨਂ ਸਰ੍ਵੇ ਵੇਦਾਃ ਸਸਂਗ੍ਰਹਾਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੩੮.

ਉਸ ਹੱਡੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਭੁੱਖ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ, ਸਿੱਧਾ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਣ।'

ਏਵਂ ਪ੍ਰਾਦਾਦ੍ ਵਰਂ ਤਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਨਾਮ ਚਾਕਰੋਤ੍ । ਭਵਾਨ੍ ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਨਾਮ ऋषਿਰਾਦ੍ਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੩੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਨਾਮ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ, ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।'

ਏਵਂ ਦਤ੍ਤਵਰੋ ਵ੍ਯਾਧਸ੍ਤਮਾਹ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ । ਵ੍ਯਾਧੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵੇਦਾਨਧ੍ਯਾਪਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।। ੩੮.

ਵਰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਮੈਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ?'

ऋषਿਰੁਵਾਚ । ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰੀਰਂ ਗਤਂ ਤੇऽਦ੍ਯ ਨਿਰਾਹਾਰਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤਮ । ਤਪੋਮਯਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੇ ਪृਥਗ੍ਭੂਤਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੩੮.

ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਅੱਜ, ਹੇ ਉੱਚੇ, ਤੇਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਖਾਣ ਦੇ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਚਲਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤਪ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੱਖਰਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।'

ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਗਤਂ ਨਾਸ਼ਮਿਦਾਨੀਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ । ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਕਾਯੋऽਸਿ ਤਥਾऽਨ੍ਯਤ੍ ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ । ਤੇਨ ਵੇਦਾਃ ਸਮਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਮੁਨੇ ।। ੩੮.

ਤੇਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਗਿਆਨ ਹੁਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵੇਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਉਣਗੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ।

ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਭਗਵਨ੍ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਤੁ ਇਤਿ ਯਤ੍ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍ । ਤਨ੍ਮੇ ਕਥਯ ਭੇਦਂ ਵੈ ਕੇ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰ ।। ੩੯.

ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫਰਕ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।'

ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਉਵਾਚ । ਨ ਦ੍ਵੇ ਤ੍ਰੀਣਿ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਵਾਚ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਕਮ੍ । ਵਿਭੋਗਾਯਤਨਂ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮ੍ ।। ੩੯.

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਦੋ ਨਹੀਂ, ਤਿੰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਹੋਰ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ।'

ਪ੍ਰਾਗਵਸ੍ਥਮਧਰ੍ਮਾਖ੍ਯਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਪਰਂ ਸਵ੍ਰਤਂ ਤਦ੍ਧਿ ਜ੍ਞੇਯਮਤ੍ਯਨ੍ਤਧਾਰ੍ਮਿਕਮ੍ ।। ੩੯.

ਪਹਿਲਾ ਸਰੀਰ ਅਧਰਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਦੂਜਾ, ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮੋਪਭੋਗਾਯ ਯਤ੍ ਤृਤੀਯਮਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ । ਤਤ੍ਤ੍ਰਿਭੇਦਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣੈਃ । ਯਾਤਨਾ ਧਰ੍ਮਭੋਗਸ਼੍ਚ ਭੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤ੍ਰਿਭੇਦਕਮ੍ ।। ੩੯.

ਤੀਜਾ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵੰਡ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸੀ ਹੈ: ਯਾਤਨਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਭੋਗ, ਤੇ ਆਮ ਭੋਗ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।

ਯਸ੍ਤੁ ਭਾਵਃ ਪੁਰਾ ਹ੍ਯਾਸੀਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਨਿਘ੍ਨਤਃ ਸ ਵੈ । ਤਤ੍ਪਾਪਾਖ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੇ ਪਾਪਸਂਜ੍ਞਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੩੯.

ਜੋ ਹਾਲਤ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਜਦ ਜੀਵ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਪਾਪੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਾਪ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਦਾਨੀਂ ਸ਼ੁਭਵृਤ੍ਤਿਂ ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਤਸ੍ਤਪ ਆਰ੍ਜਵਮ੍ । ਅਪਰਂ ਧਰ੍ਮਰੂਪਂ ਤੁ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤੇਨ ਵੇਦਪੁਰਾਣਾਨਿ ਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਸ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍ ।। ੩੯.

ਹੁਣ, ਚੰਗੇ ਕੰਮ, ਤਪ ਤੇ ਸਚਾਈ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਦ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।

ਯਦਾष੍ਟਾਕਂ ਸਂਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਪੁਮਾਂ- ਸ੍ਤਦਾ ਤ੍ਰ੍ਯਵਸ੍ਥਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਤੁ ਵੈ । ਗਤਾष੍ਟਵਰ੍ਗਸ੍ਤ੍ਰਿਗਤਃ ਸਦਾ ਸ਼ੁਭਃ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵੇਦਾਤ੍ਮਨਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ।। ੩੯.

ਜਦੋਂ ਅਠ-ਭਾਗੀ ਸਮੂਹ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਠ-ਭਾਗੀ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗਾ, ਉਹ ਆਤਮ ਵਿਚ ਢਿੱਕਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਦਾ ਪਞ੍ਚ ਪੁਨਃ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਾਪਿ ਸਂਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਏਕਮਾਰ੍ਗਸ੍ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਲਭਤੇ ਨਰਃ ।। ੩੯.

ਜਦੋਂ ਪੰਜ, ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਹੋਰ ਪੰਜ ਛੱਡ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪੰਜ ਵੀ, ਤਾ ਇੱਕ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਭਗਵਨ੍ ਯਦਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਨੋਪਜਾਯਤੇ । ਤਦਾ ਕੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਪਲਭ੍ਯਤੇ ।। ੩੯.

ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜੇ ਗਿਆਨ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਉਵਾਚ । ਕਰ੍ਮਕਾਣ੍ਡਂ ਜ੍ਞਾਨਮੂਲਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਕਰ੍ਮਾਦਿਕਂ ਤਥਾ । ਏਤਯੋਰਨ੍ਤਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਥਾऽਸ਼੍ਮਮृਦਯੋਰ੍ਮੁਨੇ ।। ੩੯.

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਵੀ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਮੁਨੀ।

ਕਰ੍ਮਕਾਣ੍ਡਂ ਚਤੁਰ੍ਭੇਦਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਿषੁ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਵੇਦੋਕ੍ਤਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤ੍ਰਯਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । ਤ੍ਰਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਮਥੈਕਸ੍ਤੁ ਏषਾ ਵੇਦੋਦਿਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ।। ੩੯.

ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿਕ ਵਿਚ ਵਰਣੇ ਗਏ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿੱਤ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚੌਥਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਦੱਸੀ ਹੋਈ ਕਰਿਆ ਹੈ।

ਏਤਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਾਨਵਸ੍ਥਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋਪਾਸ੍ਤਿਂ ਰੋਚਤੇ । ਤਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵੇਨ੍ਨੂਨਂ ਵੇਦਵਾਦਰਤਸ੍ਯ ਚ ।। ੩੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਯਦੇਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਤਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਯੋਗਿਨੋऽਪਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੩੯.

ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਤੁਸੀਂ ਵਰਣਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

ਅਨਾਮਮਸਗੋਤ੍ਰਂ ਚ ਅਮੂਰ੍ਤ੍ਤਂ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਕਥਂ ਸ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਂਜ੍ਞਾਨਾਮਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਤਸ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਕਥਯ ਮੇ ਵੇਦਮਾਰ੍ਗਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ ।। ੩੯.

ਉਹ ਨਾਂ-ਰਹਿਤ, ਗੋਤ-ਰਹਿਤ, ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਨਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂਵ ਦੱਸੋ।

ਦੁਰ੍ਵਾਸਾ ਉਵਾਚ । ਯਦੇਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸੇषੁ ਪਠ੍ਯਤੇ । ਸ ਦੇਵਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਵਯਂ ਨਾਰਾਯਣਃ ਪਰਃ ।। ੩੯.

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ, ਪਰਮ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ।

ਸ ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰਿष੍ਟੈਰ੍ਦਾਨੈਰ੍ਦਤ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਤਮ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪਰਮੋ ਦੇਵਃ ਸ੍ਵਯਂ ਨਾਰਾਯਣੋ ਹਰਿਃ ।। ੩੯.

ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨਾਂ, ਭੇਟਾਂ ਤੇ ਦਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ।

ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਭਗਵਨ੍ ਬਹੁਵਿਤ੍ਤੇਨ ऋਤ੍ਵਿਗ੍ਭਿਰ੍ਵੇਦਪਾਰਗੈਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪੁਣ੍ਯਕृਦ੍ਭਿਰ੍ਹਿ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਯਜ੍ਞਃ ਕਥਂਚਨ । ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਨ ਭਗਵਾਨ੍ ਲਭ੍ਯਤੇ ਦੁਃਖਤੋ ਹਰਿਃ ।। ੩੯.

ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਯਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।

ਵਿਤ੍ਤੇਨ ਚ ਵਿਨਾ ਦਾਨਂ ਦਾਤੁਂ ਵਿਪ੍ਰ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ । ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇऽਪਿ ਨ ਮਤਿਃ ਕੁਟੁਮ੍ਬਾਸਕ੍ਤਚੇਤਸਃ । ਤਸ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸਰ੍ਵਥਾ ਦੁਰ੍ਲਭੋ ਹਰਿਃ ।। ੩੯.

ਦੌਲਤ ਦੇ ਬਿਨਾ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਤੇ ਦੌਲਤ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਐਸਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹਰੀ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।