ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰਾ ਉਵਾਚ । ਭਵਨ੍ਤੌ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੌ ਸਿਦ੍ਧੌ ਤਪਸਾ ਦਗ੍ਧਕਿਲ੍ਬਿषੌ । ਕਥਂ ਨਾਰਾਯਣਾਵਾਵਾਮਿਤਿ ਵਾਕ੍ਯਮਥੇਰਿਤਮ੍ ।। ੪.

ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਵੇਂ ਆਖਦੇ ਹੋ? ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਜੀਬ ਹੈ।

ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਪਾਣਿਃ ਪੀਤਵਾਸਾ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਗਰੁਡਸ੍ਥੋ ਮਹਾਦੇਵਃ ਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਦृਸ਼ੋ ਭੁਵਿ ।। ੪.

ਜੋ ਜਨਾਰਦਨ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਂਦੇਵ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੌ ਵਿਪ੍ਰੌ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤੌ । ਜਹਸਤੁਃ ਪਸ਼੍ਯ ਵਿष੍ਣੁਂ ਰਾਜਨ੍ਨਿਤਿ ਜਜਲ੍ਪਤੁਃ ।। ੪.

ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਹੱਸ ਪਏ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: 'ਰਾਜਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵੇਖ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਕਪਿਲਃ ਸ੍ਵਯਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਬਭੂਵ ਹ । ਜੈਗੀषਵ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗਰੁਡਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਸਮਜਾਯਤ ।। ੪.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਪਿਲ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯਾ ਤੁਰੰਤ ਗਰੁੜ ਬਣ ਗਿਆ।

ਤਤੋ ਹਾਹਾਕृਤਂ ਤ੍ਵਾਸੀਤ੍ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਰਾਜਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਾਰਾਯਣਂ ਦੇਵਂ ਗਰੁਡਸ੍ਥਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ ।। ੪.

ਫਿਰ, ਉਥੇ ਹੀ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨਾਤਨ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਉਵਾਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਂ ਵਿਪ੍ਰੌ ਨਾਯਂ ਵਿष੍ਣੁਰਥੇਦृਸ਼ਃ ।। ੪.

ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: 'ਮੁਨਿਓ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਓ। ਇਹ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'

ਯਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨਾਭਿਪਙ੍ਕਜਮਧ੍ਯਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੪.

ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਰੁਦਰ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਹੈ।

ਇਤਿ ਰਾਜਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਤੌ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵੌ । ਚਕ੍ਰਤੁਃ ਪਰਮਾਂ ਮਾਯਾਂ ਯੋਗਮਾਯਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।। ੪.

ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਵੱਖਰੀ ਯੋਗ ਮਾਇਆ ਰਚਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਕਪਿਲਃ ਪਦ੍ਮਨਾਭਸ੍ਤੁ ਜੈਗੀषਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਕਮਲਸ੍ਥੋ ਬਭੌ ਹ੍ਰਸ੍ਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਙ੍ਕੇ ਕੁਮਾਰਕਃ ।। ੪.

ਕਪਿਲ ਪਦਮਨਾਭ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੈਗੀਸ਼ਵਯਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮੁੰਡਾ ਸੀ।

ਦਦਰ੍ਸ਼ ਰਾਜਾ ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਂ ਕਾਲਾਨਲਸਮਦ੍ਯੁਤਿਮ੍ । ਨੇਤ੍ਥਂ ਭਵਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ੋ ਮਾਯੈषਾ ਯੋਗਿਨਾਂ ਸਦਾ । ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪੀ ਹਰਿਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਿਤਿ ਰਾਜਾ ਜਗਾਦ ਹ ।। ੪.

ਰਾਜੇ ਨੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਾਲ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੰਝ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ।

ਤਤੋ ਵਾਕ੍ਯਾਵਸਾਨੇ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੋ ਹਿ ਸਂਸਦਿ । ਮਸ਼ਕਾ ਮਤ੍ਕੁਣਾ ਯੂਕਾ ਭ੍ਰਮਰਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੋਰਗਾਃ ।। ੪.

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਮੁਕੀ, ਉਸ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੱਛਰ, ਖਟਮਲ, ਜੂੰ, ਭੰਨੇ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਸੱਪ ਆ ਗਏ।

ਅਸ਼੍ਵਾ ਗਾਵੋ ਦ੍ਵਿਪਾਃ ਸਿਂਹਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾ ਗੋਮਾਯਵੋ ਮृਗਾਃ । ਅਨ੍ਯੇऽਪਿ ਪਸ਼ਵਃ ਕੀਟਾ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਰਾਜਭਵਨੇ ਕੋਟਿਸ਼ੋ ਭੂਤਧਾਰਿਣਿ ।। ੪.

ਘੋੜੇ, ਗਾਂਵਾਂ, ਹਾਥੀ, ਸਿੰਘ, ਬਾਘ, ਗਿੱਦੜ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾਲ ਘਰ ਦੇ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਹਨ।

ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭੂਤਸਂਘਾਤਂ ਰਾਜਾ ਵਿਸ੍ਮਿਤਮਾਨਸਃ । ਯਾਵਚ੍ਚਿਨ੍ਤਯਤੇ ਕਿਂ ਸ੍ਯਾਦੇਤਦਿਤ੍ਯਵਗਮ੍ਯ ਚ । ਜੈਗੀषਵ੍ਯਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਕਪਿਲਸ੍ਯ ਚ ਧੀਮਤਃ ।। ੪.

ਉਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਕਪਿਲ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਮਝ ਆ ਗਈ।

ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ ਰਾਜਾऽਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰਾਸ੍ਤਦਾ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਤਾਵृषੀ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਿਮਿਦਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮੌ ।। ੪.

ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਉੱਚ ਜਨਮ ਵਾਲੇ?'

ਦ੍ਵਿਜਾਵੂਚਤੁਃ । ਆਵਾਂ ਪृष੍ਟੌ ਤ੍ਵਯਾ ਰਾਜਨ੍ ਕਥਂ ਵਿष੍ਣੁਰਿਹੇਜ੍ਯਤੇ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਵਾ ਮਹਾਰਾਜ ਤੇਨੇਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਤਵ ।। ੪.

ਉਹ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: 'ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਰਾਜਨ, ਕਿ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ ਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਰਾਜਨ।'

ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਸ੍ਯ ਗੁਣਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਯੇ ਰਾਜਂਸ੍ਤਵ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ । ਸ ਚ ਨਾਰਾਯਣੋ ਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਕਾਮਰੂਪਵਾਨ੍ ।। ੪.

ਰਾਜਨ! ਇਹ ਉਹ ਗੁਣ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਵਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸੌਮ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਕ੍ਵਾਪਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਮਨੁਜੈਃ ਕਿਲ । ਆਰਾਧਨੇਨ ਚੈਤਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਮਰ੍ਥਵਦਿष੍ਯਤੇ ।। ੪.

ਉਹ ਸੁਭਾਵਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸਦਾ ਅਰਥਪੂਰਨ ਹਨ।

ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ । ਸ੍ਵਦੇਹੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨੈਕਸ੍ਥਾਨਗਤਸ੍ਤੁ ਸਃ ।। ੪.

ਪਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਹਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ।

ਅਤੋऽਰ੍ਥਂ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਰੂਪਂ ਦੇਵਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਆਵਯੋਸ੍ਤਵ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪ੍ਰਤੀਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਯਥਾ ਤਵ । ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਵ ਦੇਹੇ ਜਨੇਸ਼੍ਵਰ ।। ੪.

ਇਸ ਲਈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਣੇ। ਐਸੇ ਹੀ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ।

ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਾਂ ਭृਤ੍ਯਸਙ੍ਘਸ੍ਯ ਸੁਰਾਦ੍ਯਾ ਯੇ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ । ਪਸ਼ਵਃ ਕੀਟਸਙ੍ਘਾਸ਼੍ਚ ਤੇऽਪਿ ਵਿष੍ਣੁਮਯਾ ਨृਪ ।। ੪.

ਜੋ ਮੰਤਰੀ, ਨੌਕਰਾਂ ਦੇ ਟੋਲੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਵਿਖਾਏ ਗਏ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਵੀ, ਰਾਜਨ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।

ਭਾਵਨਾਂ ਤੁ ਦृਢਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਯਥਾ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਹਰਿਃ । ਨਾਨ੍ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਸਦृਸ਼ਂ ਭੂਤਮਿਤਿ ਭਾਵੇਨ ਸੇਵ੍ਯਤੇ ।। ੪.

ਇਹ ਪੱਕਾ ਭਾਵ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੀ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਏष ਤੇ ਜ੍ਞਾਨਸਦ੍ਭਾਵਸ੍ਤਵ ਰਾਜਨ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਪਰਿਪੂਰ੍ਣੇਨ ਭਾਵੇਨ ਸ੍ਮਰਨ੍ ਨਾਰਾਯਣਂ ਹਰਿਮ੍ ।। ੪.

ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਰਾਜਨ: ਪੂਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ।

ਪਰਿਪੂਰ੍ਣੇਨ ਬਾਵੇਨ ਸ੍ਮਰ ਨਾਰਾਯਣਂ ਗੁਰੁਮ੍ । ਪੁष੍ਪੋਪਹਾਰੈਰ੍ਧੂਪੈਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਚ ਤਰ੍ਪਣੈਃ । ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਸੁਸ੍ਥਿਤੇਨਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੪.

ਪੂਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ। ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਪੱਕੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਲਦੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰਾ ਉਵਾਚ । ਭਵਨ੍ਤੌ ਮਮ ਸਂਦੇਹਮੇਕਂ ਛੇਤ੍ਤੁਮਿਹਾਰ੍ਹਤਃ । ਯੇਨ ਛਿਨ੍ਨੇਨ ਜਾਯੇਤ ਮਮ ਸਂਸਾਰਵਿਚ੍ਯੁਤਿਃ ।। ੫.

ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਇੱਥੇ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਜਿਸਦੇ ਦੂਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਨृਪਤਿਨਾ ਤਦਾ ਯੋਗਿਵਰੋ ਮੁਨਿਃ । ਕਪਿਲਃ ਪ੍ਰਾਹ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਰਾਜਾਨਂ ਯਜਤਾਂ ਵਰਮ੍ ।। ੫.

ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਤਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਯਜਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਕਪਿਲ ਉਵਾਚ । ਕਸ੍ਤੇ ਮਨਸਿ ਸਂਦੇਹੋ ਰਾਜਨ੍ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕ । ਛਿਨ੍ਦਾਮਿ ਯੇਨ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰੂਹਿ ਯਤ੍ਤੇऽਭਿਵਾਞ੍ਛਿਤਮ੍ ।। ੫.

ਕਪਿਲ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਦੱਸ। ਮੈਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ।'

ਰਾਜੋਵਾਚ । ਕਰ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਉਤਾਹੋ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾ ਮੁਨੇ । ਏਤਨ੍ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਯਦਿ ਮੇऽਨੁਗ੍ਰਹਃ ਕृਤਃ ।। ੫.

ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੁਕਤੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਮੁਨੀ? ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।'

ਕਪਿਲ ਉਵਾਚ । ਇਮਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਮਹਾਰਾਜ ਪੁਰਾ ਪृष੍ਟੋ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ । ਰੈਭ੍ਯੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰੇਣ ਰਾਜ੍ਞਾ ਚ ਵਸੁਨਾ ਪੁਰਾ । ਵਸੁਰਾਸੀਨ੍ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਦਾਨਪਤਿਃ ਪੁਰਾ ।। ੫.

ਕਪਿਲ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ, ਵੱਡੇ ਰਾਜਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਰੈਭਯ ਨੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵਸੂ ਨੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਵਸੂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਦਾਨੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ।'

ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯ ਮਨੋਃ ਕਾਲੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਨ੍ਵਯਵਰ੍ਦ੍ਧਨਃ । ਵਸੁਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਦ੍ਮ ਗਤਵਾਂਸ੍ਤਦ੍ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ਯਾ ।। ੫.

ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਸੂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਿਆ।