ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਰਣ੍ਯੁਵਾਚ । ਨਾਰਦੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਤਦਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤਃ । ਕृਤਵਾਨ੍ ਕਿਂ ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ।। ੪.

ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਜਦ ਨਾਰਦ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ, ਤਦ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਭਵਤੀਂ ਸਪ੍ਤਧਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਦਾਯ ਸਃ । ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤਸ੍ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਨਾਰਦਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤਵਿਸ੍ਮਯਃ ।। ੪.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੈਨੂੰ ਸੱਤ ਭਾਗ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

ਨਾਰਾਯਣਾਤ੍ਮਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਃ । ਤਤਸ੍ਤੁष੍ਟਮਨਾਃ ਪਾਰਂ ਪਰਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ।। ੪.

ਨਾਰਾਇਣ-ਸਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਕੇ, ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ।

ਸ਼੍ਰृਣੁ ਚਾਨ੍ਯਦ੍ ਵਰਾਰੋਹੇ ਯਦ੍ ਵृਤ੍ਤਂ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ । ਆਰਾਧਨਾਯ ਯਤਤਃ ਪੁਰਾਕਾਲੇ ਨृਪਸ੍ਯ ਹ ।। ੪.

ਸੁੰਦਰੋ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਣ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਆਸੀਦਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰਾ ਨਾਮ ਰਾਜਾ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕਃ । ਸੋऽਸ਼੍ਵਮੇਧੇਨ ਯਜ੍ਞੇਨ ਯष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਬਹੁਦਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ।। ੪.

ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਰਮੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।

ਸ੍ਨਾਤਸ਼੍ਚਾਵਭृਥੇ ਸੋऽਥ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ । ਯਾਵਦਾਸ੍ਤੇ ਸ ਰਾਜਰ੍षਿਸ੍ਤਾਵਦ੍ ਯੋਗਿਵਰੋ ਮੁਨਿਃ । ਆਯਯੌ ਕਪਿਲਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਜੈਗੀषਵ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯੋਗਿਰਾਟ੍ ।। ੪.

ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਯੱਗ ਮੁਕਾ ਕੇ ਨ੍ਹਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯਾ ਆ ਗਏ।

ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤਮੁਤ੍ਥਾਯ ਸ ਰਾਜਾ ਸ੍ਵਾਗਤਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਚਕਾਰ ਪਰਯਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਮੁਦਾ ਰਾਜਸਤ੍ਤਮਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਤਾਵਰ੍ਚ੍ਚਿਤਾਵਾਸਨਗੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਮਹਾਬਲਃ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਤੌ ਤਿਗ੍ਮਧਿਯੌ ਯੋਗਜ੍ਞੌ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾਗਤੌ ।। ੪.

ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਤੇਜ਼-ਅਕਲ ਵਾਲੇ, ਯੋਗ ਵਿਦਿਆ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਏ ਸਨ।

ਭਵਨ੍ਤੌ ਸਂਸ਼ਯਂ ਵਿਪ੍ਰੌ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮੌ । ਕਥਮਾਰਾਧਯੇਦ੍ ਦੇਵਂ ਹਰਿਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਪਰਮ੍ ।। ੪.

ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ: ਪਰਮ ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?

ਵਿਪ੍ਰਾਵੂਚਤੁਃ । ਕ ਏष ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਰਾਜਂਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਨਾਰਾਯਣੋ ਗੁਰੁਃ । ਆਵਾਂ ਨਾਰਾਯਣੌ ਦ੍ਵੌ ਤੁ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਗਤੌ ਨृਪ ।। ੪.

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਤੂੰ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਹਾਂ।

ਅਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰਾ ਉਵਾਚ । ਭਵਨ੍ਤੌ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੌ ਸਿਦ੍ਧੌ ਤਪਸਾ ਦਗ੍ਧਕਿਲ੍ਬਿषੌ । ਕਥਂ ਨਾਰਾਯਣਾਵਾਵਾਮਿਤਿ ਵਾਕ੍ਯਮਥੇਰਿਤਮ੍ ।। ੪.

ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਵੇਂ ਆਖਦੇ ਹੋ? ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਜੀਬ ਹੈ।

ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਪਾਣਿਃ ਪੀਤਵਾਸਾ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਗਰੁਡਸ੍ਥੋ ਮਹਾਦੇਵਃ ਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਦृਸ਼ੋ ਭੁਵਿ ।। ੪.

ਜੋ ਜਨਾਰਦਨ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਂਦੇਵ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੌ ਵਿਪ੍ਰੌ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤੌ । ਜਹਸਤੁਃ ਪਸ਼੍ਯ ਵਿष੍ਣੁਂ ਰਾਜਨ੍ਨਿਤਿ ਜਜਲ੍ਪਤੁਃ ।। ੪.

ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਹੱਸ ਪਏ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: 'ਰਾਜਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵੇਖ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਕਪਿਲਃ ਸ੍ਵਯਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਬਭੂਵ ਹ । ਜੈਗੀषਵ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗਰੁਡਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ਸਮਜਾਯਤ ।। ੪.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਪਿਲ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯਾ ਤੁਰੰਤ ਗਰੁੜ ਬਣ ਗਿਆ।

ਤਤੋ ਹਾਹਾਕृਤਂ ਤ੍ਵਾਸੀਤ੍ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਰਾਜਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਾਰਾਯਣਂ ਦੇਵਂ ਗਰੁਡਸ੍ਥਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ ।। ੪.

ਫਿਰ, ਉਥੇ ਹੀ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨਾਤਨ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਉਵਾਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਾਂ ਵਿਪ੍ਰੌ ਨਾਯਂ ਵਿष੍ਣੁਰਥੇਦृਸ਼ਃ ।। ੪.

ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: 'ਮੁਨਿਓ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਓ। ਇਹ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'

ਯਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨਾਭਿਪਙ੍ਕਜਮਧ੍ਯਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਸ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੪.

ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਰੁਦਰ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਹੈ।

ਇਤਿ ਰਾਜਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਤੌ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵੌ । ਚਕ੍ਰਤੁਃ ਪਰਮਾਂ ਮਾਯਾਂ ਯੋਗਮਾਯਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।। ੪.

ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਵੱਖਰੀ ਯੋਗ ਮਾਇਆ ਰਚਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਕਪਿਲਃ ਪਦ੍ਮਨਾਭਸ੍ਤੁ ਜੈਗੀषਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਕਮਲਸ੍ਥੋ ਬਭੌ ਹ੍ਰਸ੍ਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਙ੍ਕੇ ਕੁਮਾਰਕਃ ।। ੪.

ਕਪਿਲ ਪਦਮਨਾਭ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੈਗੀਸ਼ਵਯਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮੁੰਡਾ ਸੀ।

ਦਦਰ੍ਸ਼ ਰਾਜਾ ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਂ ਕਾਲਾਨਲਸਮਦ੍ਯੁਤਿਮ੍ । ਨੇਤ੍ਥਂ ਭਵਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ੋ ਮਾਯੈषਾ ਯੋਗਿਨਾਂ ਸਦਾ । ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪੀ ਹਰਿਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਿਤਿ ਰਾਜਾ ਜਗਾਦ ਹ ।। ੪.

ਰਾਜੇ ਨੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਾਲ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੰਝ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ।

ਤਤੋ ਵਾਕ੍ਯਾਵਸਾਨੇ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੋ ਹਿ ਸਂਸਦਿ । ਮਸ਼ਕਾ ਮਤ੍ਕੁਣਾ ਯੂਕਾ ਭ੍ਰਮਰਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੋਰਗਾਃ ।। ੪.

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਮੁਕੀ, ਉਸ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੱਛਰ, ਖਟਮਲ, ਜੂੰ, ਭੰਨੇ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਸੱਪ ਆ ਗਏ।

ਅਸ਼੍ਵਾ ਗਾਵੋ ਦ੍ਵਿਪਾਃ ਸਿਂਹਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾ ਗੋਮਾਯਵੋ ਮृਗਾਃ । ਅਨ੍ਯੇऽਪਿ ਪਸ਼ਵਃ ਕੀਟਾ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਰਾਜਭਵਨੇ ਕੋਟਿਸ਼ੋ ਭੂਤਧਾਰਿਣਿ ।। ੪.

ਘੋੜੇ, ਗਾਂਵਾਂ, ਹਾਥੀ, ਸਿੰਘ, ਬਾਘ, ਗਿੱਦੜ, ਹਿਰਣ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾਲ ਘਰ ਦੇ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਹਨ।

ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭੂਤਸਂਘਾਤਂ ਰਾਜਾ ਵਿਸ੍ਮਿਤਮਾਨਸਃ । ਯਾਵਚ੍ਚਿਨ੍ਤਯਤੇ ਕਿਂ ਸ੍ਯਾਦੇਤਦਿਤ੍ਯਵਗਮ੍ਯ ਚ । ਜੈਗੀषਵ੍ਯਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਕਪਿਲਸ੍ਯ ਚ ਧੀਮਤਃ ।। ੪.

ਉਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਕਪਿਲ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਮਝ ਆ ਗਈ।

ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ ਰਾਜਾऽਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰਾਸ੍ਤਦਾ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਤਾਵृषੀ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਿਮਿਦਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮੌ ।। ੪.

ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਉੱਚ ਜਨਮ ਵਾਲੇ?'

ਦ੍ਵਿਜਾਵੂਚਤੁਃ । ਆਵਾਂ ਪृष੍ਟੌ ਤ੍ਵਯਾ ਰਾਜਨ੍ ਕਥਂ ਵਿष੍ਣੁਰਿਹੇਜ੍ਯਤੇ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਵਾ ਮਹਾਰਾਜ ਤੇਨੇਦਂ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਤਵ ।। ੪.

ਉਹ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: 'ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਰਾਜਨ, ਕਿ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ ਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਰਾਜਨ।'

ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਸ੍ਯ ਗੁਣਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਯੇ ਰਾਜਂਸ੍ਤਵ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ । ਸ ਚ ਨਾਰਾਯਣੋ ਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਕਾਮਰੂਪਵਾਨ੍ ।। ੪.

ਰਾਜਨ! ਇਹ ਉਹ ਗੁਣ ਹਨ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਵਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸੌਮ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਕ੍ਵਾਪਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਮਨੁਜੈਃ ਕਿਲ । ਆਰਾਧਨੇਨ ਚੈਤਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਮਰ੍ਥਵਦਿष੍ਯਤੇ ।। ੪.

ਉਹ ਸੁਭਾਵਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸਦਾ ਅਰਥਪੂਰਨ ਹਨ।

ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ । ਸ੍ਵਦੇਹੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨੈਕਸ੍ਥਾਨਗਤਸ੍ਤੁ ਸਃ ।। ੪.

ਪਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਹਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ।

ਅਤੋऽਰ੍ਥਂ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਰੂਪਂ ਦੇਵਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਆਵਯੋਸ੍ਤਵ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪ੍ਰਤੀਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਯਥਾ ਤਵ । ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਗਤੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਵ ਦੇਹੇ ਜਨੇਸ਼੍ਵਰ ।। ੪.

ਇਸ ਲਈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਣੇ। ਐਸੇ ਹੀ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ।