ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਕਾਗ੍ਰਮਨਸਾ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾ ਮਨਸਾ ਬਹਿਃ । ਕृਤ੍ਵਾ ਪਰਮਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ ਸਰ੍ਗੇਪ੍ਸੁਰੁਚ੍ਚਕੈਃ ।। ੩੪.

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਉੱਚੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਤਦਾ ਯੋਗਂ ਗਤਸ੍ਯ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ । ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾ ਨਿਰ੍ਯਯੁਰ੍ਦੇਹਾਦ੍ ਧੂਮਵਰ੍ਣਾਕृਤਿਤ੍ਵਿषਃ ।। ੩੪.

ਜਦੋਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਜੋੜ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਧੂੰਏਂ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਤੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਤੱਤ ਨਿਕਲ ਆਏ।

ਪਿਬਾਮ ਇਤਿ ਭਾषਨ੍ਤਃ ਸੁਰਾਨ੍ ਸੋਮ ਇਤਿ ਸ੍ਮ ਹ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਜਿਗਮਿषਨ੍ਤੋ ਵੈ ਵਿਯਤ੍ਸਂਸ੍ਥਾਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ ।। ੩੪.

ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, 'ਆਓ ਪੀਈਏ,' ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ 'ਸੋਮ' ਆਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

ਤਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਹਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸਂਸ੍ਥਾਨ ਉਨ੍ਮੁਖਾਨ੍ । ਭਵਨ੍ਤਃ ਪਿਤਰਃ ਸਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਗृਹਮੇਧਿਨਾਮ੍ ।। ੩੪.

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਆੜੇ ਪਏ ਹੋਏ ਤੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਕਰਕੇ ਪਏ ਸਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ ਹੋਵੋਗੇ।'

ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਕ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਨਾਨ੍ਦੀਮੁਖਸਂਜ੍ਞਿਤਾਃ । ਵृਦ੍ਧਿਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇषੁ ਸਤਤ ਪੂਜ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਵਿਧਾਨਤਃ ।। ੩੪.

ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਸਨ, ਉਹ ਨਾਂਦੀਮੁਖ ਪਿਤਰ ਕਹਾਏ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਧੇ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਵਿਚ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਗ੍ਨਿਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤੋ ਯੈਸ੍ਤੁ ਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾ ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਿਣਃ । ਨਿਤ੍ਯੈਰ੍ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੈਃ ਕਾਮ੍ਯੈਃ ਪਾਰ੍ਵਣੈਸ੍ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤੁ ਤਾਨ੍ ।। ੩੪.

ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਯਮਤ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਇੱਛਾ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪੱਖਵਾਰਿਕ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ।

ਬਹਿਃਪ੍ਰਵਰਣਾ ਯੇ ਚ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤੁ ਤਾਨ੍ । ਆਜ੍ਯਂ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਯੇ ਚਾਤ੍ਰ ਤਾਨਰ੍ਚਯਨ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ਃ ਸਦਾ ।। ੩੪.

ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀ ਬਾਹਰਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਥੇ ਘਿਉ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹਨ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਰਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ ਸ੍ਵਪਿਤृਨਾਮਤਃ । ਤਾਨੇਵਾਰ੍ਚਯਤਾਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਧਿਮਨ੍ਤ੍ਰਬਹਿष੍ਕृਤਾਃ ।। ੩੪.

ਸ਼ੂਦਰ, ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨ, ਪਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।

ਅਨਾਹਿਤਾਗ੍ਨਯੋ ਯੇ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਸ਼ੋ ਨਰਾਃ । ਸ੍ਵਕਾਲਿਨਸ੍ਤੇऽਰ੍ਚਯਨ੍ਤੁ ਲੋਕਾਗ੍ਨਿਪੁਰਤਃ ਸਦਾ ।। ੩੪.

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਜਗਾਉਂਦੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਾ ਕਰਨ।

ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਪੂਜਿਤਾ ਯੂਯਮਿष੍ਟਾਨ੍ ਕਾਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤ । ਆਯੁਃ ਕੀਰ੍ਤਿਂ ਧਨਂ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਮਭਿਜਨਂ ਸ੍ਮृਤਿਮ੍ ।। ੩੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਯੁ, ਇੱਜ਼ਤ, ਧਨ, ਪੁੱਤਰ, ਵਿਦਿਆ, ਚੰਗਾ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਯਾਦਸ਼ਕਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤੇषਾਂ ਪਨ੍ਥਾਨਮਾਕਰੋਤ੍ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਨਸਂਜ੍ਞਂ ਤੁ ਪਿਤॄਣਾਂ ਚ ਪਿਤਾਮਹਃ ।। ੩੪.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸਾ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ।

ਤੂष੍ਣੀਂ ਸਸਰ੍ਜ ਭੂਤਾਨਿ ਤਮੂਚੁਃ ਪਿਤਰਸ੍ਤਤਃ । ਵृਤ੍ਤਿਂ ਨੋ ਦੇਹਿ ਭਗਵਨ੍ ਯਯਾ ਵਿਨ੍ਦਾਮਹੇ ਸੁਖਮ੍ ।। ੩੪.

ਉਸ ਨੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਫਿਰ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਐਸਾ ਜੀਆਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸੁੱਖ ਪਾ ਸਕੀਏ।'

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਉਵਾਚ । ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾਦਿਨਂ ਵੋऽਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯਾਂ ਕੁਸ਼ਤਿਲੋਦਕੈਃ । ਤਰ੍ਪਿਤਾ ਮਾਨੁषੈਸ੍ਤृਪ੍ਤਿਂ ਪਰਾਂ ਗਚ੍ਛਥ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ।। ੩੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਵੇ; ਉਸ ਦਿਨ ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਤੁਸੀਂ ਕੁਸ਼ ਤੇ ਤਿਲ ਮਿਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।'

ਤਿਲਾ ਦੇਯਾਸ੍ਤਥੈਤਸ੍ਯਾਮੁਪੋष੍ਯ ਪਿਤृਭਕ੍ਤਿਤਃ । ਪਰਮਂ ਤਸ੍ਯ ਸਂਤੁष੍ਟਾ ਵਰਂ ਯਚ੍ਛਤ ਮਾ ਚਿਰਮ੍ ।। ੩੪.

ਇਸ ਦਿਨ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਲਦੀ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਮਹਾਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਾਨਸਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਅਤ੍ਰਿਰ੍ਨਾਮ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭਵਤ੍ਸੋਮੋ ਦਕ੍ਸ਼ਜਾਮਾਤृਤਾਂ ਗਤਃ ।। ੩੫.

ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤਰੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਦਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਜਵਾਈ ਬਣਿਆ।

ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿ ਯਾਃ ਕਨ੍ਯਾ ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣ੍ਯਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ । ਸੋਮਪਤ੍ਨ੍ਯੋऽਤਿਮਨ੍ਤਵ੍ਯਾਸ੍ਤਾਸਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਤੁ ਰੋਹਿਣਿ ।। ੩੫.

ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਸੱਤਾਈ ਕਨਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਮਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰੋਹਿਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਤਾਮੇਵ ਰਮਤੇ ਸੋਮੋ ਨੇਤਰਾ ਇਤਿ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਮਃ । ਇਤਰਾਃ ਪ੍ਰੋਚੁਰਾਗਤ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾਸਮਤਾਂ ਸ਼ਸ਼ੇਃ ।। ੩੫.

ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੋਮਾ ਸਿਰਫ ਰੋਹਿਣੀ ਵਿਚ ਹੀ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਕੋਲ ਗਈਆਂ ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ।

ਦਕ੍ਸ਼ੋऽਪ੍ਯਸਕृਦਾਗਤ੍ਯ ਤਮੁਵਾਚ ਸ ਨਾਕਰੋਤ੍ । ਸਮਤਾਂ ਸੋऽਪਿ ਤਂ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਸ਼ਸ਼ਾਪਾਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤੋ ਭਵ ।। ੩੫.

ਦਕ੍ਸ਼ ਵੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਇਆ ਤੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਪਰ ਸੋਮਾ ਨੇ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: 'ਤੂੰ ਲੁਕ ਜਾ।'

ਏਵਂ ਸ਼ਪ੍ਤਸ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ੇਣ ਸੋਮੋ ਦੇਹਂ ਤ੍ਯਜੇਦਥ । ਉਵਾਚ ਸੋਮੋ ਦਕ੍ਸ਼ਂ ਤੁ ਭਵਾਨੇਵਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਅਨੇਕਜੋ ਵਿਹਾਯੇਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਹਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ ।। ੩੫.

ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਸੋਮਾ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਲੱਗਾ। ਸੋਮਾ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ: ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਂਗਾ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਸੋਮ ਅਗਮਦ੍ ਦਕ੍ਸ਼ਸ਼ਾਪਤਃ । ਦੇਵਾ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਪਸ਼ਵੋ ਨष੍ਟੇ ਸੋਮੇ ਸਵੀਰੁਧਃ ।। ੩੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਸੋਮਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸੋਮਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਪੌਦੇ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।

ਕ੍ਸ਼ੀਣਾਭਵਂਸ੍ਤਦਾ ਸਰ੍ਵਾ ਓषਧ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਚ੍ਛਦ੍ਭਿਰਤ੍ਯਰ੍ਥਮੋषਧੀਭਿਃ ਸੁਰਰ੍षਭਾਃ ।। ੩੫.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ। ਜਦ ਪੌਦੇ ਸੁੱਕ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ।

ਮੂਲੇषੁ ਵੀਰੁਧਾਂ ਸੋਮਃ ਸ੍ਥਿਤ ਇਤ੍ਯੂਚੁਰਾਤੁਰਾਃ । ਤੇषਾਂ ਚਿਨ੍ਤਾऽਭਵਤ੍ ਤੀਵ੍ਰਾ ਵਿष੍ਣੁਂ ਚ ਸ਼ਰਣਂ ਯਯੁਃ ।। ੩੫.

ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਸੋਮਾ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਮੂਲਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਲੱਗੇ।

ਭਗਵਾਨਾਹ ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਬ੍ਰੂਤ ਕਿਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਮਯਾ । ਤੇ ਚੋਚੁਰ੍ਦੇਵ ਦਕ੍ਸ਼ੇਣ ਸ਼ਪ੍ਤਃ ਸੋਮੋ ਵਿਨਾਸ਼ਿਤਃ ।। ੩੫.

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸੋਮਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।'

ਤਾਨੁਵਾਚ ਤਦਾ ਦੇਵੋ ਮਥ੍ਯਤਾਂ ਕਲਸ਼ੋਦਧਿਃ । ਓषਧ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸੁਸਂਯਤੈਃ ।। ੩੫.

ਫਿਰ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਕਲਸ਼-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥੋ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇ ਜਲਦੀ ਹਰ ਪਾਸੋਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਪਾ ਦਿਓ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਦੇਵਾਨ੍ ਦਧ੍ਯੌ ਰੁਦ੍ਰਂ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਚ ਤਥਾ ਦਧ੍ਯੌ ਵਾਸੁਕਿਂ ਨੇਤ੍ਰਕਾਰਣਾਤ੍ ।। ੩੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਆਪ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਦਾ ਵੀ ਮਥਨ ਲਈ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਤਤ੍ਰ ਸਹਿਤਾ ਮਮਨ੍ਥੁਰ੍ਵਰੁਣਾਲਯਮ੍ । ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਮਥਿਤੇ ਜਾਤਃ ਪੁਨਃ ਸੋਮੋ ਮਹੀਪਤੇ ।। ੩੫.

ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਮਥਿਆ। ਜਦ ਮਥਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸੋਮਾ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਾ।

ਯੋऽਸੌ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਸਂਜ੍ਞੋ ਵੈ ਦੇਹੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਰੁषਃ ਪਰਃ । ਸ ਏਵ ਸੋਮੋ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯੋ ਦੇਹਿਨਾਂ ਜੀਵਸਂਜ੍ਞਿਤਃ । ਪਰੇਚ੍ਛਯਾ ਸ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਂ ਤੁ ਪृਥਕ੍ ਸੌਮ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਪੇਦਿਵਾਨ੍ ।। ੩੫.

ਜੋ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਖੇਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੋਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਖਰੀ, ਮਿੱਠੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।

ਤਮੇਵ ਦੇਵਮਨੁਜਾਃ षੋਡਸ਼ੇਮਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤਾਃ । ਉਪਜੀਵਨ੍ਤਿ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵੋषਧਯਃ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ ।। ੩੫.

ਮਨੁੱਖ, ਸੋਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭੂ ਮੰਨ ਕੇ ਜੀਵਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤਮੇਵ ਸਕਲਂ ਦਧਾਰ ਸ਼ਿਰਸਾ ਤਦਾ । ਤਦਾਤ੍ਮਿਕਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰ੍ਤਿਰਸੌ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੩੫.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਣੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।