ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਉਵਾਚ । ਅਯਂ ਮੇ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪੀਡਿਤਃ ਸ਼ਸ਼ਿਨਾ ਭृਸ਼ਮ੍ । ਪਤ੍ਨੀਂ ਜਿਘृਕ੍ਸ਼ਤਾ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਦ੍ਧਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ ।। ੩੨.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਮ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਹਥਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ।

ਇਦਾਨੀਂ ਤੋषਯਧ੍ਵਂ ਵੈ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਸੁਰਾਸੁਰਾਃ । ਯੇਨ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਵੋ ਭਵਤਿ ਸਮਂ ਦੇਵਾਸੁਰਾ ਇਤਿ ।। ੩੨.

ਹੁਣ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਲਤ ਸਮਾਨ ਰਹੇ, ਹੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ।

ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਤੁਤਿਂ ਚਕ੍ਰੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਹਰ੍षਿਤਾਃ । ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਾਕ੍ਯਾਤ੍ ਸਂਪੂਰ੍ਣਸ਼ਸ਼ਿਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।। ੩੨.

ਫਿਰ ਸਾਰੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੈ।

ਦੇਵਾ ਊਚੁਃ । ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਸ਼ਸ਼ਿਸਙ੍ਕਾਸ਼ ਨਮਸ੍ਤੇ ਜਗਤਃ ਪਤੇ । ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਦੇਵਰੂਪਾਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਕ । ਕਰ੍ਮਮਾਰ੍ਗਸ੍ਵਰੂਪਾਯ ਸਰ੍ਵਗਾਯ ਨਮੋ ਨਮਃ ।। ੩੨.

ਦੇਵਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਸਤਿ ਹੋਵੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ, ਸਤਿ ਹੋਵੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਤਿ ਹੋਵੇ ਦੇਵ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸਦੇ ਹੋ, ਕਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ—ਸਤਿ ਹੋਵੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ!

ਤ੍ਵਯੇਯਂ ਪਾਲ੍ਯਤੇ ਪृਥ੍ਵੀ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਚ ਤ੍ਵਯੈਵ ਹਿ । ਜਨਸ੍ਤਪਸ੍ਤਥਾ ਸਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾ ਸਰ੍ਵਂ ਤੁ ਪਾਲ੍ਯਤੇ ।। ੩੨.

ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਨ ਲੋਕ, ਤਪ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸਤ ਲੋਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਤ੍ਵਯਾ ਰਹਿਤਂ ਕਿਂਚਿਜ੍ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਹੀਨਂ ਤੁ ਸਦ੍ਯੋ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਵੈ ਜਗਤ੍ ।। ੩੨.

ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਜਗਤ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਸਤਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਵਰੂਪਵਾਨ੍ । ਰਾਜਸਾਨਾਂ ਰਜਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਤਾਮਸਾਨਾਂ ਤਮ ਏਵ ਚ ।। ੩੨.

ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸਤਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈਂ; ਰਾਜਸੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਜਸ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤਾਮਸੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤਮਸ ਹੈਂ।

ਚਤੁष੍ਪਾਦੋ ਭਵਾਨ੍ ਦੇਵ ਚਤੁਸ਼੍ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ । ਸਪ੍ਤਹਸ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਿਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਵृषਰੂਪ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੩੨.

ਤੂੰ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੱਤ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਢ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈਂ—ਸਤਿ ਹੋਵੇ ਤੈਨੂੰ!

ਤ੍ਵਯਾ ਹੀਨਾ ਵਯਂ ਦੇਵ ਸਰ੍ਵ ਉਨ੍ਮਾਰ੍ਗਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਃ । ਤਨ੍ਮਾਰ੍ਗਂ ਯਚ੍ਛ ਮੂਢਾਨਾਂ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਨਃ ਪਰਮਾ ਗਤਿਃ ।। ੩੨.

ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਗਲਤ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲ ਪੈਂਦੇ ਹਾਂ; ਇਹ ਮੂੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰਾਹ ਤੇ ਲੈ ਚੱਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਜਿਲ ਹੈਂ।

ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤਸ੍ਤਦਾ ਦੇਵੈਰ੍ਵृषਰੂਪੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਤੁष੍ਟਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮਨਸਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਚਕ੍ਸ਼ੁਰਪਸ਼੍ਯਤ ।। ੩੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜੋ ਵੱਝ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਤੇ ਨਰਮ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

ਦृष੍ਟਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਵਯਂ ਧਰ੍ਮੇਣ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ । ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਗਤਸਂਮੋਹਾਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਦ੍ਧਰ੍ਮਸਂਹਿਤਾਃ ।। ੩੨.

ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਹੋ ਗਏ।

ਅਸੁਰਾ ਅਪਿ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਉਵਾਚ ਤਮ੍ । ਅਦ੍ਯਪ੍ਰਭृਤਿ ਤੇ ਧਰ੍ਮ ਤਿਥਿਰਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ।। ੩੨.

ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੁਰ ਵੀ ਹੋਏ; ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਤੇਰਵੀਂ ਤਿਥੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ।'

ਯਸ੍ਤਾਮੁਪੋष੍ਯ ਪੁਰੁषੋ ਭਵਨ੍ਤਂ ਸਮੁਪਾਰ੍ਜਯੇਤ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਪਾਪਸਮਾਹਾਰਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੁਞ੍ਚਤਿ ਮਾਨਵਃ ।। ੩੨.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਤੂੰ ਮੁਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ।

ਯਚ੍ਚਾਰਣ੍ਯਮਿਦਂ ਧਰ੍ਮ੍ਮ ਤ੍ਵਯਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਚਿਰਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਤਤੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਭਵਿष੍ਯੇ ਤਦ੍ਧਰ੍ਮਾਰਣ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਭੋ ।। ੩੨.

ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਜੰਗਲ, ਪ੍ਰਭੂ, ਕਈ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਨਾਮ ਧਰਮ-ਅਰਣਿਆ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।

ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਪਾਦ੍ ਦ੍ਵ੍ਯੇਕਪਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਭੋ ਤ੍ਵਂ ਕृਤਾਦਿਭਿਰ੍ਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਯੇਨ ਲੋਕੈਃ । ਤਥਾ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮਭੂਮੌ ਨਭਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਯੋਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਗृਹਂ ਪਾਹਿ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ।। ੩੨.

ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਕਲਿਜੁਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕ੍ਰਿਤ-ਯੁਗ ਤਕ, ਚਾਰ, ਤਿੰਨ, ਦੋ ਜਾਂ ਇੱਕ ਪੈਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਮ-ਭੂਮੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹੋऽਧੁਨਾ ਸੁਰਾਸੁਰਾਣਾਮਥ ਪਸ਼੍ਯਤਾਂ ਨृਪ । ਅਦृਸ਼੍ਯਤਾਮਗਮਤ੍ ਸ੍ਵਾਲਯਾਂਸ਼੍ਚ ਜਗ੍ਮੁਃ ਸੁਰਾਃ ਸਵृषਾ ਵੀਤਸ਼ੋਕਾਃ ।। ੩੨.

ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਹੋਈ, ਪਿਤਾਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਵੱਝ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ।

ਧਰ੍ਮੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਯ ਇਮਾਂ ਸ਼੍ਰਾਵਯੀਤ ਤਦਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਤਰ੍ਪਯੇਤ ਪਿਤॄਂਸ਼੍ਚ । ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼੍ਯਾਂ ਪਾਯਸੇਨ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ ਸ੍ਵਰ੍ਗਗਾਮੀ ਤੁ ਸੁਰਾਨੁਪੇਯਾਤ੍ ।। ੩੨.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਉਪਪੱਤੀ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਸਮੇਂ ਸੁਣਾਏ, ਤੇ ਤੇਰਵੀਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਖੀਰ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੁਗਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਅਥਾਪਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰਸਂਭੂਤਿਮਾਦ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰृਣੁष੍ਵ ਰਾਜਨ੍ਨਿਤਿ ਸੋऽਭ੍ਯੁਵਾਚ । ਮਹਾਤਪਾਃ ਪ੍ਰੀਤਿਤੋ ਧਰ੍ਮ੍ਮਦਕ੍ਸ਼ਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾਸ੍ਤ੍ਰਧਾਰੀ ऋषਿਰੁਗ੍ਰਤੇਜਾਃ ।। ੩੩.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ, ਰਾਜਾ, ਰੁਦਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ, ਧਰਮਵਾਨ, ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਉਗਰ ਤਜ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ।

ਜਾਤਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਿਰੁਗ੍ਰਤੇਜਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪਰਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਭਾਵਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ । ਸृष੍ਟਿਂ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਃ ਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤੋऽਤਿਕੋਪਾਦ ਵृਦ੍ਧਿਕਾਲੇ ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਕਾਮਮ੍ ।। ੩੩.

ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤੀ, ਉਗਰ ਤਜ ਵਾਲਾ, ਸਰਵੋਤਮ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਜਨਮਿਆ; ਜਗਤ ਦੀ ਵਾਧੂ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।

ਤਪਸ੍ਯਤੋऽਤਃ ਸ੍ਥਿਰਕੀਰ੍ਤਿਃ ਪੁਰਾਣੋ ਰਜਸ੍ਤਮੋਧ੍ਵਸ੍ਤਗਤਿਰ੍ਬਭੂਵ । ਵਰੋ ਵਰੇਣ੍ਯੋ ਵਰਦਃ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਕृष੍ਣਾਰੁਣਃ ਪੁਰੁषਃ ਪਿਙ੍ਗਨੇਤ੍ਰਃ ।। ੩੩.

ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਪੁਰਾਣਾ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਵਡਿਆਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਵਡਿਆਈ ਯੋਗ, ਦਾਤਾ, ਤਜ ਵਾਲਾ, ਕਾਲਾ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ, ਤੇ ਪਿੰਗੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਹੋ ਗਿਆ।

ਰੁਦਨ੍ਨੁਕ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਮਾ ਰੁਦ ਤ੍ਵਂ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤਤੋऽਸਾਵਭਵਤ੍ ਪੁਰਾਣਃ । ਨਯਸ੍ਵ ਸृष੍ਟਿਂ ਵਿਤਤਸ੍ਵਰੂਪਾਂ ਭਵਾਨ੍ ਸਮਰ੍ਥੋऽਸਿ ਮਹਾਨੁਭਾਵ ।। ੩੩.

ਰੋਦਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਤੂੰ ਨਾ ਰੋ, ਤੂੰ ਰੁਦਰ ਹੈਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ। 'ਤੂੰ ਰਚਨਾ ਕਰ, ਜੋ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਮਰਥ ਹੈਂ, ਵੱਡਾ ਹੈਂ।'

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਃ ਸਲਿਲੇ ਮਮਜ੍ਜਮਗ੍ਨੇ ਸਸਰ੍ਜਾਤ੍ਮਭਵਾਯ ਦਕ੍ਸ਼ਃ । ਕਸ੍ਥੇ ਤਦਾ ਦੇਵਵਰੇ ਵਿਤੇਨੁਃ ਸृष੍ਟਿਂ ਤੁ ਤੇ ਮਾਨਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾਤਾਃ ।। ੩੩.

ਇਹ ਸੁਣਦੇ ਹੀ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ; ਦਕਸ਼, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਨੇ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਚੰਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਫੈਲਾਈ।

ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਤਾਯਾਂ ਤੁ ਸੁਰਾਧਿਪੇ ਤੁ ਪੈਤਾਮਹਂ ਯਜ੍ਞਵਰਂ ਪ੍ਰਕਾਮਮ੍ । ਮਗ੍ਨਃ ਪੁਰਾ ਯਤ੍ਸਲਿਲੇ ਸ ਰੁਦ੍ਰਃ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਤੁ ਸੁਰਾਨ੍ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਃ ।। ੩੩.

ਉਸ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪਿਤਾਮਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਯਜਨ ਹੋਇਆ; ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਰੁਦਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।

ਸੁਸ੍ਤ੍ਰਾਵ ਯਜ੍ਞਂ ਸੁਰਸਿਦ੍ਧਯਕ੍ਸ਼ਾਨੁਪਾਗਤਾਨ੍ ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਂ ਜਗਾਮ । ਮਨ੍ਯੁਂ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਂ ਪਰਿਭਾਵ੍ਯ ਕੇਨ ਸृष੍ਟਂ ਜਗਨ੍ਮਾਂ ਵ੍ਯਤਿਰਿਚ੍ਯ ਮੋਹਾਤ੍ ।। ੩੩.

ਉਸ ਨੇ ਯਜਨ ਕੀਤਾ; ਦੇਵ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਯਕਸ਼ ਆਏ, ਪਰ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਭੜਕਦੀ ਰੋਹ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: 'ਕਿਸ ਨੇ, ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਜਗਤ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਿਆ?'

ਹਾ ਹੇਤਿ ਚੋਕ੍ਤੇ ਜ੍ਵਲਨਾਰ੍ਚਿषਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਰਾਭਵਨ੍ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਪਿਸ਼ਾਚਸਙ੍ਘਾ ਵੇਤਾਲਭੂਤਾਨਿ ਚ ਯੋਗਿਸਙ੍ਘਾਃ ।। ੩੩.

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ 'ਹਾ! ਹੇ!' ਆਖਿਆ, ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟਾਂ ਉਠੀਆਂ, ਤੇ ਛੋਟੇ ਪਿਸਾਚ, ਵੇਤਾਲ, ਭੂਤ ਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ।

ਘਨਂ ਯਦਾ ਤੈਰ੍ਵਿਤਤਂ ਵਿਯਚ੍ਚ ਭੂਮਿਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚ ਲੋਕਾਃ । ਤਦਾ ਸ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਤਯਾ ਚਕਾਰ ਧਨੁਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਹਸ੍ਤਮਾਤ੍ਰਮ੍ ।। ੩੩.

ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ, ਚੌਵੀ ਹੱਥ ਲੰਬਾ ਧਨੁ ਬਣਾਇਆ।

ਗੁਣਂ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ਤਂ ਚ ਚਕਾਰ ਰੋषਾਦਾਦਤ੍ਤ ਦਿਵ੍ਯੇ ਚ ਧਨੁਰ੍ਗੁਣਂ ਚ । ਤਤਸ਼੍ਚ ਪੂष੍ਣੋ ਦਸ਼ਨਾਨਵਿਧ੍ਯਦ੍ ਭਗਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰੇ ਵृषਣੌ ਕ੍ਰਤੋਸ਼੍ਚ ।। ੩੩.

ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਵੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨੁ ਦਾ ਤੰਨ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਧਨੁ ਤੇ ਤੰਨ ਚੁੱਕਿਆ; ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਸ਼ਣ ਦੇ ਦੰਦ, ਭਗਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰਤੁ ਦੇ ਵਜਨ ਵੱਜ ਦਿੱਤੇ।

ਸ ਵਿਦ੍ਧਬੀਜੋ ਵ੍ਯਪਯਾਤ੍ਕ੍ਰਤੁਸ਼੍ਚ ਮਾਰ੍ਗਂ ਵਾਯੁਰ੍ਧਾਰਧਨ੍ ਯਜ੍ਞਵਾਟਾਤ੍ । ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਪਸ਼ੁਪਤਿਮੁਪੇਯੁਰ੍ਜਗ੍ਮੁਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਣਤਿਂ ਭਵਸ੍ਯ ।। ੩੩.

ਉਹ ਯਜਨ ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਬੀਜ ਵਿੱਧ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਜੀਵਨ ਦੀ ਧਾਰ ਲੈ ਕੇ ਯਜਨ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਭਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ।

ਆਗਮ੍ਯ ਤਤ੍ਰੈਵ ਪਿਤਾਮਹਸ੍ਤੁ ਭਵਂ ਪ੍ਰਤੀਤਃ ਸਂਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਦੇਵਾਨ੍ । ਭਕ੍ਤ੍ਯੋਪੇਤਾਨ੍ ਵੀਕ੍ਸ਼ਯਦ੍ ਦੇਵਦੇਵਾਨ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਨ੍ਤਃ ਕੁਰੁ ਵੀਰਬਾਹੋ ।। ੩੩.

ਉਥੇ ਆ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਭਵ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਵਿਰੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਮਝੋ।'