ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਤਤ੍ਤ੍ਵੇषੁ ਭਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤੋ ਧ੍ਵਨਿਸ੍ਵਰੂਪੋ ਗਗਨੇ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਵਾਯੌ ਦ੍ਵਿਧਾ ਤੇਜਸਿ ਚ ਤ੍ਰਿਧਾ ਜਲੇ ਚਤੁਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਪਞ੍ਚਗੁਣਃ ਪ੍ਰਪਾਹਿ ਨਃ ।। ੨੫.

'ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹੋ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰੂਪ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ, ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ—ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦਿਓ।'

ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਵਰੂਪੋऽਸਿ ਤਰੌ ਤਥੋਪਲੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਵਰੂਪੋऽਸਿ ਤਥਾ ਜਲੇष੍ਵਪਿ । ਤੇਜਃਸ੍ਵਰੂਪੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਪਾਹਿ ਨੋ ਦੈਤ੍ਯਗਣਾਰ੍ਦਿਤਾਨ੍ ਹਰ ।। ੨੫.

ਤੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ, ਜਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਤੂੰ ਸਤਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈਂ। ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਹੇ ਹਰਾ, ਸਾਨੂੰ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਏ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ।

ਨਾਸੀਦ੍ਯਦਾऽਕਾਣ੍ਡਮਿਦਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਪ੍ਰਭਾਕਰੇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਰਵਿਣਾਧਿਪਾਃ ਕੁਤਃ । ਤਦਾ ਭਵਾਨੇਵ ਵਿਰੁਦ੍ਧਲੋਚਨ ਪ੍ਰਮਾਣਬਾਧਾਦਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੨੫.

ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਜਾਂ ਧਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ? ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਵਿਰੋਧੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਕੇਵਲ ਤੂੰ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਜਾਂ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਕਪਾਲਮਾਲਿਨ੍ ਸ਼ਸ਼ਿਖਣ੍ਡਸ਼ੇਖਰ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਵਾਸਿਨ੍ ਸਿਤਭਸ੍ਮਗੁਣ੍ਠਿਤ । ਫਣੀਨ੍ਦ੍ਰਸਂਵੀਤਤਨੋऽਨ੍ਤਕਾਪਹ ਪ੍ਰਪਾਹਿ ਨੋ ਦਕ੍ਸ਼ਧਿਯਾ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰ ।। ੨੫.

ਹੇ ਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਮਸਤਕ ਤੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਸਮਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਚਿੱਟੀ ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਢੱਕਣ ਵਾਲੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਰੱਖ।

ਭਵਾਨ੍ ਪੁਮਾਨ੍ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਿਯਂ ਗਿਰੇਃ ਸੁਤਾ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਰੂਪਾ ਭਗਵਂਸ੍ਤਥਾ ਤ੍ਵਯਿ । ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਰੂਪੇਣ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਕਰੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੇषੁ ਮਖਾਗ੍ਨਯਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ।। ੨੫.

ਤੂੰ ਸਰਵੋਚ ਪੁਰਖ ਹੈਂ, ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਹੈ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਯਜਨ ਅੱਗ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਜਟਾਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਸਮਸ੍ਤਸਾਗਰਾਃ ਕੁਲਾਚਲਾਃ ਸਿਨ੍ਧੁਵਹਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਸ਼ਸ਼ੀ ਪਰਂ ਜ੍ਞਾਨਮਿਦਂ ਤਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਨ ਦੇਵ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕੁਦृष੍ਟਯੋ ਜਨਾਃ ।। ੨੫.

ਤੇਰੀ ਜਟਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਚੰਦ ਤੇ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਖਰਾਬ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।

ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤ੍ਵਂ ਜਗਤਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭਵ- ਸ੍ਤਥਾ ਭਵਃ ਸੈਵ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖੋ ਭਵਾਨ੍ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਭੇਦੇਨ ਤਥਾਗ੍ਨਿਭੇਦਤੋ ਯੁਗਾਦਿਭੇਦੇਨ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ।। ੨੫.

ਤੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਤੂੰ ਭਵ ਹੈਂ, ਤੇ ਚਤੁਰਮੁਖੀ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਸਤਤਾ, ਅੱਗ ਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ।

ਭਵਨ੍ਤਮੇਤੇ ਸੁਰਨਾਯਕਾਃ ਪ੍ਰਭੋ ਭਵਾਰ੍ਥਿਨੋऽਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤੋषਯਨ੍ । ਯਤਸ੍ਤਤੋ ਨੋ ਭਵ ਭੂਤਿਭੂषਣ ਪ੍ਰਪਾਹਿ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਨਮਃ ।। ੨੫.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਤੇਰੀ ਹੀ ਸਤਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ।

ਮਹਾਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤਸ੍ਤਦਾ ਦੇਵੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪਸ਼ੁਪਤਿਃ ਸੁਰੈਃ । ਉਵਾਚ ਦੇਵਾਨਵ੍ਯਗ੍ਰਃ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਬ੍ਰੂਤ ਮਾ ਚਿਰਮ੍ ।। ੨੫.

ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿ ਹੋਣ ਤੇ, ਰੁਦ੍ਰ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ, ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ?'

ਦੇਵਾ ਊਚੁਃ । ਸੇਨਾਪਤਿਂ ਨੋ ਦੇਵੇਸ਼ ਦੇਹਿ ਦੈਤ੍ਯਵਧਾਯ ਵੈ । ਦੇਵਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮੁਖ੍ਯਾਨਾਮੇਤਦੇਵ ਹਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੫.

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਾਨੂੰ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੇ। ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਦਦਾਮਿ ਸੇਨਾਨਾਥਂ ਵੋ ਦੇਵਾ ਭਵਤ ਵਿਜ੍ਵਰਾਃ । ਭਵਿष੍ਯਮਸ੍ਤਿ ਪੌਰਾਣਂ ਯੋਗਾਦੀਨਾਮਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ।। ੨੫.

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਓ। ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋਗੀਆਂ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਜੋ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਵੇਗਾ, ਆਵੇਗਾ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਹਰੋ ਦੇਵਾਨ੍ ਵਿਸृਜ੍ਯ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਸਂਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ । ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ੋਭਯਾਮਾਸ ਪੁਤ੍ਰਹੇਤੋਃ ਪਰਂਤਪ ।। ੨੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਰਾ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ خاطر ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।

ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਤਃ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਜ੍ਵਲਨਾਰ੍ਕਸਮਪ੍ਰਭਃ । ਕੁਮਾਰਃ ਸਹਜਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਬਿਭ੍ਰਜ੍ਜ੍ਞਾਨੈਕਸ਼ਾਲਿਨੀਮ੍ ।। ੨੫.

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਜਨਮਜਾਤ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।

ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਬਹੁਰੂਪਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ । ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵਨੇਕੇषੁ ਦੇਵਸੇਨਾਪਤਿਃ ਕਿਲ ।। ੨੫.

ਉਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਹੋਈ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਨਵਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਸਦਾ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਰਹੇ।

ਯੋऽਸੌ ਸ਼ਰੀਰਗੋ ਦੇਵਃ ਅਹਂਕਾਰੇਤਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ । ਪ੍ਰਯੋਜਨਵਸ਼ਾਦ੍ ਦੇਵਃ ਸੈਵ ਸੇਨਾਪਤਿਰ੍ਵਿਭੋ ।। ੨੫.

ਉਹ ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, 'ਅਹੰਕਾਰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਰੂਰਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹੀ ਦੇਵਤਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਾਤੇ ਸ੍ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਦੈਵੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਸ਼ਿਵਂ ਪਸ਼ੁਪਤਿਂ ਤਦਾ ।। ੨੫.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਨਮਿਆ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸ਼ਿਵ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਦੇਵੈ ऋषਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧੈਃ ਸੇਨਾਪਤਿਰ੍ਵਰਦਾਨੇਨ ਤੇਨ । ਆਪ੍ਯਾਯਿਤਃ ਸੋऽਪਿ ਸੁਰਾਨੁਵਾਚ ਸਖਾਯਾਰ੍ਥਂ ਕ੍ਰਡਨੇ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ।। ੨੫.

ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸਿਧਾਂ ਨੇ, ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਸੰਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਦੀ ਖੇਡ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ੍ ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ ਮਹਾਦੇਵੋ ਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਜਗਾਦ । ਦਦਾਮਿ ਤੇ ਕ੍ਰੀਡਨਕਂ ਤੁ ਕੁਕ੍ਕੁਟਂ ਤਥਾਨੁਗੌ ਸ਼ਾਖਵਿਸ਼ਾਖਸਂਜ੍ਞੌ । ਕੁਮਾਰ ਭੂਤਗ੍ਰਹਨਾਯਕੋ ਭਵਾਨ੍ ਭਵਸ੍ਵ ਦੇਵੇਸ਼੍ਵਰ ਸੇਨਯਾਪਤਿਃ ।। ੨੫.

ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖੇਡ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁੱਕੜ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਦੋ ਸਾਥੀ ਸ਼ਾਖਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਨਾਮ ਦੇ ਵੀ। ਹੇ ਕੁਮਾਰ, ਤੂੰ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਤੁष੍ਟੁਵੁਰ੍ਵਾਗ੍ਭਿਰਿष੍ਟਾਭਿਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦਂ ਸੇਨਾਪਤਿਂ ਤਦਾ ।। ੨੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸਕੰਦ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿ ਕੀਤੀ।

ਦੇਵਾ ਊਚੁਃ । ਭਵਸ੍ਵ ਦੇਵਸੇਨਾਨੀਰ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸੁਤ ਪ੍ਰਭੋ । षਣ੍ਮੁਖ ਸ੍ਕਨ੍ਦ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ ਕੁਕ੍ਕੁਟਧ੍ਵਜ ਪਾਵਕੇ ।। ੨੫.

ਦੇਵਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਡੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਬਣੋ। ਹੇ ਛੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਸਕੰਦ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਹੇ ਮੁਰਗਾ ਝੰਡਾ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਅੱਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ!

ਕਮ੍ਪਿਤਾਰੇ ਕੁਮਾਰੇਸ਼ ਸ੍ਕਨ੍ਦ ਬਾਲਗ੍ਰਹਾਨੁਗ । ਜਿਤਾਰੇ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਵਿਧ੍ਵਂਸ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਸੁਤ ਮਾਤृਜ ।। ੨੫.

ਹੇ ਕੰਪਨ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਹੇ ਸਕੰਦ, ਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਦੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ!

ਭੂਤਗ੍ਰਹਪਤਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਪਾਵਕਿ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨ । ਮਹਾਭੂਤਪਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੨੫.

ਹੇ ਭੂਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮਾਲਕ, ਹੇ ਅੱਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਮਹਾਂਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ!

ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤਸ੍ਤਦਾ ਦੇਵੈਰ੍ਵਵਰ੍ਧ ਭਵਨਨ੍ਦਨਃ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਸਂਕਾਸ਼ੋ ਬਭੂਵਾਦ੍ਭੁਤਦਰ੍ਸ਼ਨਃ । ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮਪਿ ਤਤ੍ਤੇਜਸ੍ਤਾਪਯਾਮਾਸ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ।। ੨੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ, ਭਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਧ ਗਿਆ; ਉਹ ਬਾਰ੍ਹ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਜੋਕੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ!

ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਉਵਾਚ । ਕਥਂ ਤਂ ਕृਤ੍ਰਿਕਾਪੁਤ੍ਰਮੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤਃ ਸੁਰਂ ਗੁਰੁਮ੍ । ਕਥਂ ਚ ਪਾਵਕਿਰਸੌ ਕਥਂ ਵਾ ਮਾਤृਨਨ੍ਦਨਃ ।। ੨੫.

ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਗੁਰੂ, ਅੱਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਖਿਆ?

ਮਹਾਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਆਦਿਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਦੇਵ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਯਾ ਮਯੋਦਿਤਾ । ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਰ੍ਦੇਵੈਰੇਵਮੇਵ ਸ੍ਤੁਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੨੫.

ਮਹਾਤਪਾ ਆਖਦਾ ਹੈ: ਪਹਿਲੇ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੱਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰੋਖ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਭੀ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਕृਤ੍ਤਿਕਾ ਪਾਵਕਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਮਾਤਰੋ ਗਿਰਿਜਾ ਤਥਾ । ਦ੍ਵਿਜੀਯਜਨ੍ਮਨਿ ਗੁਹਸ੍ਯੈਤੇ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤਵਃ ।। ੨੫.

ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ, ਅੱਗ, ਹੋਰ ਮਾਵਾਂ, ਤੇ ਗਿਰਿਜਾ — ਇਹ ਗੁਹਾ ਦੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣੇ।

ਏਵਮੇਤਤ੍ ਤਵਾਖ੍ਯਾਤਂ ਪृਚ੍ਛਤਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵੋਤ੍ਤਮ । ਆਤ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾऽਮृਤਂ ਗੁਹ੍ਯਮਹਂਕਾਰਸ੍ਯ ਸਂਭਵਃ ।। ੨੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰਾਜ, ਅਮ੍ਰਿਤ, ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।

ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਕਨ੍ਦੋ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਃ । ਤਸ੍ਯ षष੍ਠੀਂ ਤਿਥਿਂ ਪ੍ਰਾਦਾਦਭਿषੇਕੇ ਪਿਤਾਮਹਃ ।। ੨੫.

ਸਕੰਦ ਆਪ ਹੀ ਮਹਾਂਦੇਵ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾਮਾ ਨੇ ਛੇਵੀਂ ਤਿਥੀ ਉਸ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਮੇਂ ਦਿੱਤੀ।

ਏਤਾਂ ਫਲਾਸ਼ਨੋ ਯਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਯੇਨ੍ਨਿਯਤਮਾਨਸਃ । ਅਪੁਤ੍ਰੋऽਪਿ ਲਭੇਤ੍ ਪੁਤ੍ਰਾਨਧਨੋऽਪਿ ਧਨਂ ਲਭੇਤ੍ । ਯਂ ਯਮਿਚ੍ਛੇਤ ਮਨਸਾ ਤਂ ਤਂ ਲਭਤਿ ਮਾਨਵਃ ।। ੨੫.

ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਇਸ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਿਯਮਤ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਗਰੀਬ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਧਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।