ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਉਵਾਚ । ਅਹਂਕਾਰਾਤ੍ ਕਥਂ ਜਜ੍ਞੇ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇਯੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਏਤਨ੍ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਪृਚ੍ਛਤੋ ਵੈ ਮਹਾਮੁਨੇ ।। ੨੫.

ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ? ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ।

ਮਹਾਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਯਃ ਪਰਃ ਪੁਰੁषਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਸ੍ਮਾਦਵ੍ਯਕ੍ਤਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਤੁ ਤਤ੍ ।। ੨੫.

ਮਹਾਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਅਪ੍ਰਗਟ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।

ਪੁਰੁषਾਵ੍ਯਕ੍ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮਪਦ੍ਯਤ । ਸ ਚਾਹਂਕਾਰ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਯੋ ਮਹਾਨ੍ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ ।। ੨੫.

ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪੁਰੁषੋ ਵਿष੍ਣੁਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ਿਵੋ ਵਾ ਨਾਮਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤੁ ਉਮਾ ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਵਾ ਪਦ੍ਮਨਿਭੇਕ੍ਸ਼ਣਾ ।। ੨੫.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ, ਉਹ ਉਮਾ ਦੇਵੀ ਹੈ ਜਾਂ ਪਦਮ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੀ ਹੈ।

ਤਤ੍ਸਂਯੋਗਾਦਹਂਕਾਰਃ ਸ ਚ ਸੇਨਾਪਤਿਰ੍ਗੁਹਃ । ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਰਾਜਨ੍ ਮਹਾਮਤੇ ।। ੨੫.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਹਾ ਨਾਮਕ ਸੈਨਾ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ ਰਾਜਨ, ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ।

ਆਦ੍ਯੋ ਨਾਰਾਯਣੋ ਦੇਵਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਤੋऽਭਵਤ੍ । ਅਤਃ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਮਰੀਚ੍ਯਾਦ੍ਯਾਰ੍ਕਸਂਭਵਾਃ ।। ੨੫.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵਤਾ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ, ਸਵਯੰਭੂ ਅਤੇ ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਜੰਮੇ।

ਤੇष੍ਵਾਰਭ੍ਯ ਸੁਰਾ ਦੈਤ੍ਯਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਮਾਨੁषਾਃ ਖਗਾਃ । ਪਸ਼ਵਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਸृष੍ਟਿਰੇषਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ।। ੨੫.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਮਨੁੱਖ, ਪੰਛੀ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ—ਇਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸृष੍ਟ੍ਯਾਂ ਵਿਸ੍ਤਾਰਿਤਾਯਾਂ ਤੁ ਦੇਵਦੈਤ੍ਯਾ ਮਹਾਬਲਾਃ । ਸਾਪਤ੍ਨ੍ਯਂ ਭਾਵਮਾਸ੍ਥਾਯ ਯੁਯੁਧੁਰ੍ਵਿਜਿਗੀषਵਃ ।। ੨੫.

ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਫੈਲੀ, ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ, ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵ ਰੱਖ ਕੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜੇ, ਹਰ ਕੋਈ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ।

ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਬਲਿਨਃ ਸਨ੍ਤਿ ਨਾਯਕਾ ਯੁਦ੍ਧਦੁਰ੍ਮਦਾਃ । ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ੋ ਮਹਾਬਲਃ । ਵਿਪ੍ਰਚਿਤ੍ਤਿਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਭੀਮਾਕ੍ਸ਼ਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚ ਏਵ ਚ ।। ੨੫.

ਦੈਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੁਖੀ ਹਨ, ਜੋ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ: ਪਹਿਲਾਂ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੁ, ਫਿਰ ਮਹਾਬਲੀ ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼, ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤਿ, ਵਿਚਿੱਤਿ, ਭੀਮਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਵੀ।

ਏਤੇऽਤਿਬਲਿਨਃ ਸ਼ੂਰਾ ਦੇਵਸੈਨ੍ਯਂ ਮਹਾਮृਧੇ । ਅਨਾਰਤਂ ਸਿਤੈਰ੍ਬਾਣੈਰ੍ਜਯਨ੍ਤੇऽਨੁਦਿਨਂ ਮृਧੇ ।। ੨੫.

ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯੋਧੇ ਵੱਡੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ, ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਪਰਾਜਯਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੇਵਾਨਾਂ ਤੁ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ । ਉਵਾਚ ਹੀਨਂ ਵਃ ਸੈਨ੍ਯਂ ਨਾਯਕੇਨ ਵਿਨਾ ਸੁਰਾਃ ।। ੨੫.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੁਹਾਡੀ ਫੌਜ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਦੇਵੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਮੁਖੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।'

ਏਕੇਨੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਦਿਵ੍ਯਂ ਤੁ ਸੈਨ੍ਯਂ ਪਾਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ । ਅਤਃ ਸੇਨਾਪਤਿਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਨ੍ਵੇषਯਤ ਮਾਚਿਰਮ੍ ।। ੨੫.

'ਇੰਦਰ ਇਕੱਲਾ ਇਸ ਦਿਵਿਆ ਫੌਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਜਲਦੀ ਕੋਈ ਸੈਨਾ ਦਾ ਮੁਖੀ ਲੱਭੋ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤੋ ਦੇਵਾ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਮ੍ । ਸੇਨਾਪਤਿਂ ਚ ਨੋ ਦੇਹਿ ਵਾਕ੍ਯਮੂਚੁਃ ਸਸਂਭ੍ਰਮਮ੍ ।। ੨੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, 'ਸਾਨੂੰ ਸੈਨਾ ਦਾ ਮੁਖੀ ਦਿਓ।'

ਤਤੋ ਦਧ੍ਯੌ ਚਤੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਃ ਕਿਮੇषਾਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਮਯਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾऽਥ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਰੁਦ੍ਰਂ ਪ੍ਰਤਿ ਮਨੋਗਤਮ੍ ।। ੨੫.

ਫਿਰ ਚਾਰ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?' ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ।

ਤਤੋ ਦੇਵਾਃ ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ऋषਯਃ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਾਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਪੁਰਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਜਗ੍ਮੁਃ ਕੈਲਾਸਪਰ੍ਵਤਮ੍ ।। ੨੫.

ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੇ।

ਤਤ੍ਰ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਾਦੇਵਂ ਸ਼ਿਵਂ ਪਸ਼ੁਪਤਿਂ ਵਿਭੁਮ੍ । ਤੁष੍ਟਵੁਰ੍ਵਿਵਿਧੈਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਃ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵੌਕਸਃ ।। ੨੫.

ਉਥੇ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਸ਼ਿਵ, ਪਸ਼ੂਪਤੀ, ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।

ਦੇਵਾ ਊਚੁਃ । ਨਮਾਮ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ਰਣਾਰ੍ਥਿਨੋ ਵਯਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਂ ਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ਬਕਭੂਤਭਾਵਨਮ੍ । ਉਮਾਪਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਪਤੇ ਮਰੁਤ੍ਪਤੇ ਜਗਤ੍ਪਤੇ ਸ਼ਂਕਰ ਪਾਹਿ ਨਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨੫.

ਦੇਵਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: 'ਅਸੀਂ ਸਭ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਆਏ ਹਾਂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤਿੰਨ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸ਼ੰਕਰ, ਸਾਨੂੰ ਆਪ ਰੱਖਿਆ ਦਿਓ।'

ਜਟਾਕਲਾਪਾਗ੍ਰਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਦੀਧਿਤਿ- ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਾਸ਼ੇषਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਾਮਲ । ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਪਾਣੇ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਾਚ੍ਯੁਤ ਪ੍ਰਪਾਹਿ ਦੈਤ੍ਯਾਚ੍ਚ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੋਦਰੇ ।। ੨੫.

'ਜਟਾ ਦੇ ਉਪਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ, ਕਦੇ ਨਾ ਹਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੈਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਓ।'

ਤ੍ਵਮਾਦਿਦੇਵਃ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮੋ ਹਰਿ- ਰ੍ਭਵੋ ਮਹੇਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕੋ ਵਿਭੁਃ । ਭਗਾਕ੍ਸ਼ਿਹਾ ਦੈਤ੍ਯਰਿਪੁਃ ਪੁਰਾਤਨੋ ਵृषਧ੍ਵਜਃ ਪਾਹਿ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮ ।। ੨੫.

'ਤੁਸੀਂ ਆਦਿ ਦੇਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ, ਹਰੀ, ਭਵ, ਮਹੇਸ਼, ਤਿੰਨ ਪੁਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਮਹਾਨ, ਭਾਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਸਣ ਵਾਲੇ, ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵੈਰੀ, ਵੱਛ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ—ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ, ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦਿਓ।'

ਗਿਰੀਸ਼ਜਾਨਾਥ ਗਿਰਿਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਭੋ ਸਮਸ੍ਤਾਮਰਲੋਕਪੂਜਿਤ । ਗਣੇਸ਼ ਭੂਤੇਸ਼ ਸ਼ਿਵਾਕ੍ਸ਼ਯਾਵ੍ਯਯ ਪ੍ਰਪਾਹਿ ਨੋ ਦੈਤ੍ਯਵਰਾਨ੍ਤਕਾਚ੍ਯੁਤ ।। ੨੫.

'ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਮਾਲਕ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਨਾਸ-ਰਹਿਤ ਸ਼ਿਵ—ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦਿਓ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਕਦੇ ਨਾ ਹਾਰਣ ਵਾਲੇ।'

ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਦਿਤਤ੍ਤ੍ਵੇषੁ ਭਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤੋ ਧ੍ਵਨਿਸ੍ਵਰੂਪੋ ਗਗਨੇ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਵਾਯੌ ਦ੍ਵਿਧਾ ਤੇਜਸਿ ਚ ਤ੍ਰਿਧਾ ਜਲੇ ਚਤੁਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਪਞ੍ਚਗੁਣਃ ਪ੍ਰਪਾਹਿ ਨਃ ।। ੨੫.

'ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹੋ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰੂਪ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ, ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ—ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦਿਓ।'

ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਵਰੂਪੋऽਸਿ ਤਰੌ ਤਥੋਪਲੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਵਰੂਪੋऽਸਿ ਤਥਾ ਜਲੇष੍ਵਪਿ । ਤੇਜਃਸ੍ਵਰੂਪੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਪਾਹਿ ਨੋ ਦੈਤ੍ਯਗਣਾਰ੍ਦਿਤਾਨ੍ ਹਰ ।। ੨੫.

ਤੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ, ਜਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਤੂੰ ਸਤਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈਂ। ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਹੇ ਹਰਾ, ਸਾਨੂੰ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਏ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ।

ਨਾਸੀਦ੍ਯਦਾऽਕਾਣ੍ਡਮਿਦਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਪ੍ਰਭਾਕਰੇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਰਵਿਣਾਧਿਪਾਃ ਕੁਤਃ । ਤਦਾ ਭਵਾਨੇਵ ਵਿਰੁਦ੍ਧਲੋਚਨ ਪ੍ਰਮਾਣਬਾਧਾਦਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੨੫.

ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਜਾਂ ਧਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ? ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਵਿਰੋਧੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਕੇਵਲ ਤੂੰ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਜਾਂ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਕਪਾਲਮਾਲਿਨ੍ ਸ਼ਸ਼ਿਖਣ੍ਡਸ਼ੇਖਰ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਵਾਸਿਨ੍ ਸਿਤਭਸ੍ਮਗੁਣ੍ਠਿਤ । ਫਣੀਨ੍ਦ੍ਰਸਂਵੀਤਤਨੋऽਨ੍ਤਕਾਪਹ ਪ੍ਰਪਾਹਿ ਨੋ ਦਕ੍ਸ਼ਧਿਯਾ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰ ।। ੨੫.

ਹੇ ਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਮਸਤਕ ਤੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਸਮਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਚਿੱਟੀ ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਢੱਕਣ ਵਾਲੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁਧੀ ਨਾਲ ਰੱਖ।

ਭਵਾਨ੍ ਪੁਮਾਨ੍ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਿਯਂ ਗਿਰੇਃ ਸੁਤਾ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਰੂਪਾ ਭਗਵਂਸ੍ਤਥਾ ਤ੍ਵਯਿ । ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਰੂਪੇਣ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਕਰੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੇषੁ ਮਖਾਗ੍ਨਯਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ।। ੨੫.

ਤੂੰ ਸਰਵੋਚ ਪੁਰਖ ਹੈਂ, ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਹੈ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਯਜਨ ਅੱਗ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਜਟਾਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਸਮਸ੍ਤਸਾਗਰਾਃ ਕੁਲਾਚਲਾਃ ਸਿਨ੍ਧੁਵਹਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਸ਼ਸ਼ੀ ਪਰਂ ਜ੍ਞਾਨਮਿਦਂ ਤਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਨ ਦੇਵ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਕੁਦृष੍ਟਯੋ ਜਨਾਃ ।। ੨੫.

ਤੇਰੀ ਜਟਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਚੰਦ ਤੇ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਖਰਾਬ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।

ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤ੍ਵਂ ਜਗਤਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭਵ- ਸ੍ਤਥਾ ਭਵਃ ਸੈਵ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖੋ ਭਵਾਨ੍ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਭੇਦੇਨ ਤਥਾਗ੍ਨਿਭੇਦਤੋ ਯੁਗਾਦਿਭੇਦੇਨ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ।। ੨੫.

ਤੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਤੂੰ ਭਵ ਹੈਂ, ਤੇ ਚਤੁਰਮੁਖੀ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਸਤਤਾ, ਅੱਗ ਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ।

ਭਵਨ੍ਤਮੇਤੇ ਸੁਰਨਾਯਕਾਃ ਪ੍ਰਭੋ ਭਵਾਰ੍ਥਿਨੋऽਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤੋषਯਨ੍ । ਯਤਸ੍ਤਤੋ ਨੋ ਭਵ ਭੂਤਿਭੂषਣ ਪ੍ਰਪਾਹਿ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਨਮਃ ।। ੨੫.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਤੇਰੀ ਹੀ ਸਤਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸਾਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ।

ਮਹਾਤਪਾ ਉਵਾਚ । ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤਸ੍ਤਦਾ ਦੇਵੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪਸ਼ੁਪਤਿਃ ਸੁਰੈਃ । ਉਵਾਚ ਦੇਵਾਨਵ੍ਯਗ੍ਰਃ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਬ੍ਰੂਤ ਮਾ ਚਿਰਮ੍ ।। ੨੫.

ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿ ਹੋਣ ਤੇ, ਰੁਦ੍ਰ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ, ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ?'