ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਮਯਾ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪੁਰਾਣਃ ਪੁਰੁषਃ ਸ਼ਿਵਃ । ਆਰਾਧਿਤੋ ਮਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਪਂ ਨਾਰਾਯਣਾਤ੍ਮਕਮ੍ ।। ੩.

ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਸਦਾ ਤੋਂ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਾਰਮਯਂ ਰਾਜਨ੍ ਜਪਤਾ ਪਰਮਂ ਸ੍ਤਵਮ੍ । ਤਤੋ ਮੇ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤੁष੍ਟਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਂ ਜਗਾਮ ਹ ।। ੩.

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਦ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਵਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਸਤੋਤ੍ਰ ਜਪਿਆ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਿੱਧਾ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ।

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਉਵਾਚ । ਕੀਦृਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਾਰਂ ਤੁ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਸਤ੍ਤਮ । ਕਥਯਸ੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਦੇਵਰ੍षੇ ਸੁਪ੍ਰਸਨ੍ਨਧੀਃ ।। ੩.

ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉੱਚਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸੀ? ਮੈਂ ਉਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ! ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੀ ਸੁਚੱਜੀ ਮੱਤ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।'

ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ । ਪਰਂ ਪਰਾਣਾਮਮृਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਪਾਰਂ ਪਰਂ ਵਿष੍ਣੁਮਨਨ੍ਤਵੀਰ੍ਯਮ੍ । ਨਮਾਮਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁਰੁषਂ ਪੁਰਾਣਂ ਪਰਾਯਣਂ ਪਾਰਗਤਂ ਪਰਾਣਾਮ੍ ।। ੩.

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਸ ਪਰਮ, ਸਾਰੇ ਪਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਅਮਰਾਂ ਵਿਚ ਅਮਰ, ਪੁਰਾਣੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਰਖ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।'

ਪੁਰਾਤਨਂ ਤ੍ਵਪ੍ਰਤਿਮਂ ਪੁਰਾਣਂ ਪਰਾਪਰਂ ਪਾਰਗਮੁਗ੍ਰਤੇਜਸਮ੍ । ਗਮ੍ਭੀਰਗਮ੍ਭੀਰਧਿਯਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਨਤੋऽਸ੍ਮਿ ਦੇਵਂ ਹਰਿਮੀਸ਼ਿਤਾਰਮ੍ ।। ੩.

ਮੈਂ ਹਰੀ, ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਪੁਰਾਣੇ, ਅਦੁੱਤੀਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ, ਪਰਮ ਤੇ ਅਪਰਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਾਰ ਪਾ ਚੁੱਕੇ, ਤੀਖੀ ਜੋਤ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਦੇਵ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਪਰਾਤ੍ਪਰਂ ਚਾਪਰਮਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪਰਾਸ੍ਪਦਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਪਦਂ ਵਿਸ਼ਾਲਮ੍ । ਪਰਾਤ੍ਪਰੇਸ਼ਂ ਪੁਰੁषਂ ਪੁਰਾਣਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਸ੍ਤੌਮਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਭਾਵਃ ।। ੩.

ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਾਫ ਦਿਲੋਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਪਰਮ ਦੇ ਉੱਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਰਖ ਹੈ।

ਪੁਰਾ ਪੁਰਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮਿਦਂ ਸਸਰ੍ਜ੍ਜ ਤਦਾ ਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਧਾਨਃ । ਜਨੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ ਸ਼ਰਣਂ ਮਮਾਸ੍ਤੁ ਨਾਰਾਯਣੋ ਵੀਤਮਲਃ ਪੁਰਾਣਃ ।। ੩.

ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਖਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੁਰਖ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਰਾਇਣ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਬਣੇ।

ਪਾਰਂ ਪਰਂ ਵਿष੍ਣੁਮਪਾਰਰੂਪਂ ਪੁਰਾਤਨਂ ਨੀਤਿਮਤਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍ । ਧृਤਕ੍ਸ਼ਮਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਧਰਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤੀਸ਼ਂ ਸ਼ੁਭਂ ਸਦਾ ਸ੍ਤੌਮਿ ਮਹਾਨੁਭਾਵਮ੍ ।। ੩.

ਮੈਂ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਪਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਾਣਾ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਮੂਰ੍ਧਾਨਮਨਨ੍ਤਪਾਦ- ਮਨੇਕਬਾਹੁਂ ਸ਼ਸ਼ਿਸੂਰ੍ਯਨੇਤ੍ਰਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਸਮੁਦ੍ਰਨਿਦ੍ਰਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਸ੍ਤੌਮ੍ਯਮृਤਂ ਪਰੇਸ਼ਮ੍ ।। ੩.

ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਮਰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਨੰਤ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਨੇਕ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਨਾਸ, ਤੇ ਖੀਰ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਵੇਦਗਮ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਨਵੈਕਮੂਰ੍ਤਿਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੁਕ੍ਲਸਂਸ੍ਥਂ ਤ੍ਰਿਹੁਤਾਸ਼ਭੇਦਮ੍ । ਤ੍ਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਯੁਗਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਂ ਨਮਾਮਿ ਨਾਰਾਯਣਮਪ੍ਰਮੇਯਮ੍ ।। ੩.

ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਿੰਨ, ਨੌ ਤੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ, ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਲਕਸ਼, ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਪਾਰ ਹੈ।

ਕृਤੇ ਸਿਤਂ ਰਕ੍ਤਤਨੁਂ ਤਥਾ ਚ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਪੂਤਤਨੁਂ ਪੁਰਾਣਮ੍ । ਤਥਾ ਹਰਿਂ ਦ੍ਵਾਪਰਤਃ ਕਲੌ ਚ ਕृष੍ਣੀਕृਤਾਤ੍ਮਾਨਮਥੋ ਨਮਾਮਿ ।। ੩.

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿਚ ਉਹ ਚਿੱਟਾ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿਚ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਦੁਆਪਰ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ, ਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿਚ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਕਾਲਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਸਸਰ੍ਜ ਯੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਤ ਏਵ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ ਭੁਜਾਨ੍ਤਰੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਥੋਰੁਯੁਗ੍ਮੇ । ਵਿਸ਼ਃ ਪਦਾਗ੍ਰੇषੁ ਤਥੈਵ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਨ੍ ਨਮਾਮਿ ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਤਨੁਂ ਪੁਰਾਣਮ੍ ।। ੩.

ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਛੱਤਰੀ, ਜੰਘਾਂ ਤੋਂ ਵੈਸ਼ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਪਰਾਤ੍ਪਰਂ ਪਾਰਗਤਂ ਪ੍ਰਮੇਯਂ ਯੁਧਾਂਪਤਿਂ ਕਾਰ੍ਯਤ ਏਵ ਕृष੍ਣਮ੍। ਗਦਾਸਿਚਰ੍ਮਣ੍ਯਭृਤੋਤ੍ਥਪਾਣਿਂ ਨਮਾਮਿ ਨਾਰਾਯਣਮਪ੍ਰਮੇਯਮ੍ ।। ੩.

ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ, ਪਾਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਾਣਨ ਯੋਗ, ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਕੰਮ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਣਿਆ, ਗਦਾ ਤੇ ਢਾਲ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਹੱਥ ਉੱਠਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਅਪਾਰ ਹੈ।

ਇਤਿ ਸ੍ਤੁਤੋ ਦੇਵਵਰਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਜਗਾਦ ਮਾਂ ਨੀਰਦਤੁਲ੍ਯਘੋषਃ । ਵਰਂ ਵृਣੀष੍ਵੇਤ੍ਯਸਕृਤ੍ ਤਤੋऽਹਂ ਤਸ੍ਯੈਵ ਦੇਹੇ ਲਯਮਿष੍ਟਵਾਂਸ਼੍ਚ ।। ੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗਾ ਗੂੰਜਦਾ ਬੋਲਿਆ: 'ਵਰ ਮੰਗੋ।' ਫਿਰ ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਸਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚੋ ਮਹ੍ਯਂ ਦੇਵਦੇਵਃ ਸਨਾਤਨਃ । ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਵਿਪ੍ਰ ਸਂਸਰਸ੍ਵਾਕ੍ਸ਼ਯਾਮਿਮਾਮ੍ ।। ੩.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਸ ਅਖੁੱਟ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ।'

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਯੁਗਸਾਹਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਮੁਦ੍ਭਵਃ । ਭਵਿਤਾ ਤੇ ਤਥਾ ਨਾਮ ਦਾਸ੍ਯਤੇ ਸਂਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍ ।। ੩.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗਾ; ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਤੇ ਤੇਰਾ ਮਕਸਦ ਵੀ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਨਾਰਂ ਪਾਨੀਯਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਸਦਾ ਭਵਾਨ੍ । ਦਦਾਤਿ ਤੇਨ ਤੇ ਨਾਮ ਨਾਰਦੇਤਿ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੩.

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ 'ਨਾਰ' ਜਲ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਨਾਰਦ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਤੋ ਦੇਵਃ ਸਦ੍ਯੋऽਦਰ੍ਸ਼ਨਮੁਚ੍ਚਕੈਃ । ਅਹਂ ਕਲੇਵਰਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਲੇਨ ਤਪਸਾ ਤਦਾ ।। ੩.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਤੁਰ ਗਿਆ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਭੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਙ੍ਗੇ ਲਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤਦੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਦਿਵਸੇ ਤੁ ਪੁਨਃ ਸृष੍ਟੋ ਦਸ਼ਭਿਸ੍ਤਨਯੈਃ ਸਹ ।। ੩.

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਗ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਦੱਸ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਿਆ।

ਦਿਨਾਦਿਰ੍ਯੋ ਹਿ ਦੇਵਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ । ਸ ਸृष੍ਟ੍ਯਾਦਿਃ ਸਮਸ੍ਤਾਨਾਂ ਦੇਵਾਦੀਨਾਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੩.

ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਲੈਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਜਗਤਃ ਸृष੍ਟਿਰੇषੈਵ ਪ੍ਰਭੁਧਰ੍ਮਤਃ । ਏਤਨ੍ਮੇ ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਜਨ੍ਮ ਯਨ੍ਮਾਂ ਪृਚ੍ਛਸਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ ।। ੩.

ਇਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਿਹੜਾ ਜਨਮ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਕੁਦਰਤੀ ਜਨਮ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਰਾਯਣਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਸ੍ਮਿ ਪਰਤੋ ਨृਪ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਵਮਪਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਭਵ ਵਿष੍ਣੁਪਰਾਯਣਃ ।। ੩.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਤੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾ।

ਧਰਣ੍ਯੁਵਾਚ । ਯੋऽਸੌ ਨਾਰਾਯਣੋ ਦੇਵਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਸਨਾਤਨਃ । ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਨ ਉਤਾਹੋ ਨੇਤਿ ਸ਼ਂਸ ਮੇ ।। ੪.

ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਹੈ—ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਦੱਸੋ, ਕੀ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?

ਸ਼੍ਰੀਵਰਾਹ ਉਵਾਚ । ਮਤ੍ਸ੍ਯਃ ਕੂਰ੍ਮੋ ਵਰਾਹਸ਼੍ਚ ਨਰਸਿਂਹੋऽਥ ਵਾਮਨਃ । ਰਾਮੋ ਰਾਮਸ਼੍ਚ ਕृष੍ਣਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਃ ਕਲ੍ਕੀ ਚ ਤੇ ਦਸ਼ ।। ੪.

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੱਛ, ਕੱਛੂਆ, ਸੂਰ, ਨਰਸਿੰਘ, ਵਾਮਣ, ਰਾਮ, ਹੋਰ ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬੁੱਧ ਤੇ ਕਲਕੀ—ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੱਸ ਰੂਪ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤਾਃ ਕਥਿਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯੋ ਭੂਤਧਾਰਿਣਿ । ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛੂਨਾਂ ਸੋਪਾਨਾਨੀਵ ਸ਼ੋਭਤੇ ।। ੪.

ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ! ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਿੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

ਯਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਪਰਮਂ ਰੂਪਂ ਤਨ੍ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੇਵਤਾਃ । ਅਸ੍ਮਦਾਦਿਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਪੂਰਯਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਧृਤਿਮ੍ ।। ੪.

ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ; ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਆਪ ਨੂੰ ਭਰ ਕੇ ਹੀ ਹੌਸਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭਗਵਤੋ ਮੂਰ੍ਤ੍ਯਾ ਰਜਸਸ੍ਤਮਸਸ੍ਤਥਾ । ਯਾਭਿਃ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸ੍ਥਿਤੌ ਸਂਚਾਲ੍ਯਤੇ ਚ ਹ ।। ੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਤੇ ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਵਮੇਕਾ ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤਿਰਾਦ੍ਯਾ ਧਰਾਧਰੇ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਸਲਿਲਂ ਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਤृਤੀਯਾ ਤੈਜਸੀ ਸ੍ਮृਤਾ ।। ੪.

ਹੇ ਧਰਤੀ, ਤੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੂਪ ਹੈਂ; ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਅੱਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਵਾਯੁਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦਾਕਾਸ਼ਾਖ੍ਯਾ ਤੁ ਪਞ੍ਚਮੀ । ਏਤਾਸ੍ਤੁ ਮੂਰਤ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਤ੍ਵਂ ਹਿ ਮਦ੍ਧਿਯਾਮ੍ । ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਤ੍ਰਯਂ ਤਥਾ ਤਸ੍ਯ ਇਤ੍ਯੇਤਾਸ਼੍ਚਾष੍ਟਮੂਰ੍ਤਯਃ ।। ੪.

ਚੌਥਾ ਰੂਪ ਹਵਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਤੇ ਇਹ ਅੱਠ ਰੂਪ ਉਸ ਦੇ ਹਨ।