ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

दंष्ट्राग्रेणोद्धृता गौरुदधिपरिवृता पर्वतैर्निम्नगाभिः साकं मृत्पिण्डवत् प्राग्बृहदुरुवपुषाऽनन्तरूपेण येन। सोऽयं कंसासुरारिर्मुरनरकदशास्यान्तकृत्सर्वसंस्थः कृष्णो विष्णुः सुरेशो नुदतु मम रिपूनादिदेवो वराहः।। १.

ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੰਦ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਗੋਲੇ ਵਾਂਗ ਉੱਠਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਗਰੁੜ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਬੇਅੰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਂਸ, ਮੁਰ, ਨਰਕਾਸੁਰ ਅਤੇ ਦਸ ਸੀਸ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਰਾਹ ਹੈ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇ।

सूत उवाच। यस्मिन् काले क्षितिः पूर्वं वराहवपुषा तु सा। उद्धृता विष्णुना भक्त्या पप्रच्छ परमेश्वरम् ।। १.

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾਇਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

धरण्युवाच। कल्पे कल्पे भवानेव मां समुद्धरते विभो। न चाहं वेद ते मूर्तिं नादिसर्गं च केशव।। १.

ਧਰਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹੋ; ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਆਏ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ।

वेदेषु चैव नष्टेषु मत्स्यो भूत्वा रसातलम्। प्रविश्य तानपाकृष्य ब्रह्मणे दत्तवानसि ।। १.

ਜਦੋਂ ਵੇਦ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ, ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਮੱਛੀ ਬਣ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਆਏ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ।

अन्यत् सुरासुरमयं त्वं समुद्रस्य मन्थने। धृतवानसि कौर्म्येण मन्दरं मधुसूदन ।। १.

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਚੁੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਕੱਛੂਆ ਬਣ ਕੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਥਾਮਿਆ।

पुनर्वाराहरूपेण मां गच्छन्तीं रसातलम् । उज्जहारैकदंष्ट्रेण भगवान् वै महार्णवात्।। १.

ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ, ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਜਦ ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਇਕ ਦੰਦ ਨਾਲ ਉੱਠਾ ਲਿਆ।

अन्यद्धिरण्यकशिपुर्वरदानेन दर्पितः। आबाधमानः पृथिवीं स त्वया विनिपातितः । बलिस्तु बद्धो भगवंस्त्वया वामनरूपिणा ।। १.

ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਾਰੀ, ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ, ਜੋ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ।

पुनर्निःक्षत्रिया देव त्वया चापि पुरा कृता । जामदग्न्येन रामेण त्वया भूत्वाऽसकृत्प्रभो ।। १.

ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵ, ਤੁਸੀਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਜਾਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਬਣ ਕੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ।

पुनश्च रावणो रक्षः क्षपितं क्षात्रतेजसा । न च जानाम्यहं देव तव किञ्चिद्विचेष्टितम् ।। १.

ਫਿਰ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਕਸ਼ਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਪਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ।

उद्धृत्य मां कथं सृष्टिं सृजसे किं च सा त्वया। सकृद् ध्रियेत कृत्वा च पाल्यते चापि केन च ।। १.

ਮੈਨੂੰ ਉੱਠਾ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋ? ਅਤੇ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ?

केन वा सुलभो देव जायसे सततं विभो । कथं च सृष्टेरादिः स्यादवसानं कथं भवेत् ।। १.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੋ? ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?

कथं युगस्य गणना संख्याऽस्यानुचतुर्युगम् । के वा विशेषास्तेष्वस्मिन् का वाऽवस्था महेश्वर ।। १.

ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਚਤੁਰਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਯੁਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵ?

यज्वानः के च राजानः के च सिद्धिं परां गताः । एतत्सर्वं समासेन कथयस्व प्रसीद मे ।। १.

ਕੌਣ-ਕੌਣ ਯਜਮਾਨ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਰਾਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।

इत्युक्तः क्रोडरूपेण जहास परमेश्वरः । हसतस्तस्य कुक्षौ तु जगद्धात्री ददर्श ह १.

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਸੂਰ (ਵਰਾਹ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੱਸਿਆ; ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਹੱਸੇ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

सचन्द्रसूर्यग्रहसप्तलोका- नन्तः स्थितांस्तावदुपात्तधर्मान् । इतीदृशं पश्यति सा समस्तं यावत्क्षितिर्वेपितसर्वगात्रा ।। १.

ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਿ, ਸੱਤੋਂ ਲੋਕ, ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ।

उन्मीलितास्यस्तु यदा महात्मा दृष्टो धरण्याऽमलसर्वगात्र्या । तावत्स्वरूपेण चतुर्भुजेन महोदधौ सुप्तमथोऽन्वपश्यत् ।। १.

ਜਦ ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਵੇਖਿਆ।

शेषपर्यङ्कशयने सुप्तं देवं जनार्दनम् । दृष्ट्वा तन्नाभिपङ्कस्थमन्तःस्थं च चतुर्मुखम्। कृताञ्जलिपुटा देवी स्तुतिं धात्री जगाद ह ।। १.

ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਦੇ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਿਚ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਧਾਤਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

धरण्युवाच। नमः कमलपत्राक्ष नमस्ते पीतवाससे। नमः सुरारिविध्वंसकारिणे परमात्मने ।। १.

ਧਰਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਨਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਆਤਮਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

शेषपर्यङ्कशपने धृतवक्षस्थलश्रिये । नमस्ते सर्वदेवेश नमस्ते मोक्षकारिणे ।। १.

ਹੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾਈ ਹੋਈ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

नमः शार्ङ्गासिचक्राय जन्ममृत्युविवर्जिते। नमो नाभ्युत्थितमहत्कमलासनजन्मने ।। १.

ਹੇ ਧਨੁ, ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਚੱਕਰ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਮੌਤ ਨਹੀਂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਆਪਣੀ ਨਾਭੀ ਵਿਚੋਂ ਉੱਗੇ ਵੱਡੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

नमो विद्रुमरक्तास्यपाणिपल्लवशोभिने । शरणं त्वां प्रसन्नाऽस्मि त्राहि नारीमनागसम् ।। १.

ਹੇ ਲਾਲ ਮੋਹਰੇ ਵਰਗੇ ਹੋਠਾਂ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਟਹਿਣੀਆਂ ਵਰਗੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਓਟ ਆਈ ਹਾਂ, ਮਿਹਰ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਤੋਂ ਬਚਾ।

पूर्णनीलाञ्जनाकारं वाराहं ते जनार्दन। दृष्ट्वा भीताऽस्मि भूयोऽपि जगत् त्वद्देहगोचरम्। इदानीं कुरु मे नाथ दयां त्राहि महाभयात्।। १.

ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੇਰਾ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਪੂਰੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਰਗਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਡਰ ਗਈ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾ।

केशवः पातु मे पादौ जङ्घे नारायणो मम । माधवो मे कटिं पातु गोविन्दो गुह्यमेव च ।। १.

ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੇਸ਼ਵ ਕਰੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਨਾਰਾਇਣ ਕਰੇ। ਮੇਰੀ ਕਮਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਮਾਧਵ ਕਰੇ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਗੋਵਿੰਦ ਕਰੇ।

नाभिं विष्णुस्तु मे पातु उदरं मधुसूदनः । ऊरुं त्रिविक्रमः पातु हृदयं पातु वामनः ।। १.

ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਕਰੇ, ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਦੀ ਰਾਖੀ ਮਧੁਸੂਦਨ ਕਰੇ। ਮੇਰੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਕਰੇ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵਾਮਨ ਕਰੇ।

श्रीधरः पातु मे कण्ठं हृषीकेशो मुखं मम । पद्मनाभस्तु नयने शिरो दामोदरो मम ।। १.

ਮੇਰੇ ਗਲੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਕਰੇ, ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਰਾਖੀ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਕਰੇ। ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਪਦਮਨਾਭ ਕਰੇ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦਾਮੋਦਰ ਕਰੇ।

एवं न्यस्य हरेर्न्यासमामानि जगती तदा । नमस्ते भगवन् विष्णो इत्युक्त्वा विरराम ह ।। १.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ,' ਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ।

सूत उवाच । ततस्तुष्टो हरिर्भक्त्या धरण्यात्मशरीरगाम् । मायां प्रकाश्य तेनैव स्थितो वाराहमूर्त्तिना ।। २.

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫਿਰ ਹਰੀ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਵਿਖਾ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।

जगाद किं ते सुश्रोणि प्रश्नमेनं सुदुर्लभम् । कथयामि पुराणस्य विषयं सर्वशास्त्रतः ।। २.

ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਦੱਸਾਂਗਾ।