ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਭਯਾਨਕ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਪੂਸ਼ਨ, ਜਿਸਦੀ ਗਰਦਨ ‘ਪ੍ਰਲੰਬ’ ਨਾਗ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਹੇ ਅਚਯੁਤ, ਹੇ ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਹੇ ਦੱਖ ਦੇ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਾਗਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਯਜਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਾਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਖਪਰੀ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਸਾਡੀ ਹਰ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਵੇਦ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ; ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ। ਹੇ ਭਵ, ਸਰਵ, ਮਹਾਦੇਵ, ਧਨੁਧਾਰੀ, ਰੁਦ੍ਰ, ਹਰਾ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਭਾਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਮੁੜ ਠੀਕ ਹੋਵੇ, ਪੂਸ਼ਨ ਦੇ ਦੰਦ ਵੀ, ਦੱਖ ਦਾ ਯਜਨ ਮੁੜ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਆਈ ਪਸ਼ੁ-ਭਾਵਨਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਜੋ ਪਸ਼ੁ-ਭਾਵਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਆਈ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।” ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਸਦਾ-ਅਭੀਨashi, ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮੂਲ ਮਾਲਕ ਹਾਂ; ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਕਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ‘ਪਸ਼ੁਪਤੀ’ ਹੋਵੇਗਾ; ਜੋ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲਵੇਗਾ।” ਜਦ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿਆ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹਾਂ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਨਾਮ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨਗੇ।” ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੱਖ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।” ਦੱਖ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਗੌਰੀ — ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਦਵਿਤੀਯ ਸੀ — ਮਹਾ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੱਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਗੌਰੀ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕੈਲਾਸ ਪਰਵਤ — ਉਹਦਾ ਨਿਵਾਸ — ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਰੁਦ੍ਰ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਕੈਲਾਸ ਪਰ ਚਲੇ ਗਏ; ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲੌਟ ਗਏ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਦੱਖ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਰੁਦ੍ਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਮਾਲਕ, ਕੈਲਾਸ ਪਰਵਤ ਤੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੱਖ ਦੀ ਵੈਰ-ਭਾਵਨਾ ਯਾਦ ਆਈ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ: “ਦੱਖ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਨੇ ਯਜਨ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਧਾਰਣ ਕਰਾਂਗੀ। ਤਪ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗੀ; ਪਰ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੱਖ ਕੋਲ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਗੌਰੀ — ਭਵ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਧੀ — ਹਿਮਾਵਤ ਪਰਵਤ ਤੇ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਥੇ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਗਹਿਰੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਲਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਹ ਉਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ, ਤੇ ਹਿਮਾਵਤ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਗਾ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਤੀਬਰ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ (ਰੁਦ੍ਰ) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈ।” ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੀ। ਜਦ ਉਹ ਹਿਮਾਵਤ ਪਰਵਤ ਉੱਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਇਆ — ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਲੜਖੜਾਉਂਦਾ। ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਮੈਂ ਭੁੱਖਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਯੋਗ ਭੋਜਨ ਦੇ।” ਉਮਾ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਧੀ, ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫਲ-ਫਲਾਥ ਦੇਵਾਂਗੀ; ਜਲਦੀ ਨ੍ਹਾ ਲਵੋ, ਫਿਰ ਜੋ ਚਾਹੋ ਖਾਓ।” ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਵੱਡੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਰੁਦ੍ਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਭਯਾਨਕ, ਮਾਯਾਵੀ ਮਕਰ (ਜਲ-ਜੰਤੂ) ਬਣ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਕਰ ਦੁਆਰਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਮਾ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਤੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕੁਆਰੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ; ਜਲਦੀ ਦੌੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਜਦ ਤੱਕ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਤੇਰਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: “ਹਿਮਾਵਤ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਸ਼ੰਕਰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ; ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੂ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: “ਜੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਕਰ ਤੋਂ ਨਾਹ ਕੱਢਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਲੈ ਲਾਂਗੀ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦਹ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦਾ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਜਲਦੀ ਗਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜਿਆ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਰਾ (ਰੁਦ੍ਰ) ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਜਿਸ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਲਜਜਤ ਹੋ ਗਈ, ਪਿਛਲੇ ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ, ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲੀ। ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਖੜਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਹਲਕਾ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਭਾਵਤੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈਂ?” “ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਹੱਥ ਫੜਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਵਿਅਰਥ ਕਰ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵਿਆਹ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।