ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦ ਹਰਿ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਤੇ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੱਡਿਆਈ, ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਣ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਖੁਦ-ਉਤਪੰਨ, ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਅਰਥ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰੀ, ਸੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ ਹਰਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ ਉਥੇ ਹਰੀ ਤੇ ਹਰਾ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇਖਣਯੋਗ, ਰੋਮਾਂ-ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਪਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਹਰੀ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਉੱਤਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਅਸਤਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਗਏ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਗਏ। ਦੋਵੇਂ ਪਰਸਪਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਮੋੜਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਨੇ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ, ਦੂਜੇ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਡੰਕਾ। ਇੱਕ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਕੋਲ ਦੰਡ। ਇੱਕ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਦੂਜਾ ਵਿਭੂਤੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ। ਇੱਕ ਗਦਾ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ, ਦੂਜਾ ਦੰਡ; ਇੱਕ ਦੀ ਗਰਦਨ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ। ਇੱਕ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਦੂਜਾ ਸੱਪ ਦੀ ਕੰਧੀ ਲਪੇਟੇ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ ਤੇ ਵੈਰੀ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਆਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਧਰਮਵਾਨੋ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਤਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੋ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਹਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਹਰੀ ਤੇ ਹਰਾ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੋਗੇ।" "ਇਹ ਯਜਨ, ਭਾਵੇਂ ਰੁਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦੱਖ ਤੇ ਉਸਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਰਾਹੀਂ ਮਾਣ ਮਿਲੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।" "ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ—ਇਹ ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਡੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰੋ।" "ਉਸ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰੋ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਤੇ ਪੂਸ਼ਣ ਦੇ ਦੰਦ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰ ਦਿਵੇ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੂਰਨ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਖੁਦ-ਉਤਪੰਨ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤਿੱਖੀ ਅੱਖ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਖੋਪੜੀ ਵਾਲਾ ਦੰਡ ਧਾਰੀ, ਤੇਰਾ ਤੇਜ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਮੂੜਤਾ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਭੁੱਲ ਕੀਤੀ, ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ।" "ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੁੱਖ ਹਰਨ, ਸ਼ੰਭੂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਰੁਦ੍ਰ।" "ਹੇ ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਸ਼ਣ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਲੰਬ ਸੱਪ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਅਚ੍ਯੁਤ, ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੂਪ।" "ਦੱਖਾ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਭਾਗਾ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਯਜਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ।" "ਚਿੱਟੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਖੋਪੜੀ ਧਾਰੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨਾਸਕ, ਉਮਾ ਪਤੀ, ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਹਰ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ।" "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਮੂਲ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ—ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ।" "ਭਵ, ਸ਼ਰਵ, ਮਹਾਦੇਵ, ਧਨੁਧਾਰੀ, ਰੁਦ੍ਰ, ਹਰਾ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਰਾਖ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਭਾਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਤੇ ਪੁਸ਼ਣ ਦੇ ਦੰਦ ਵਾਪਸ ਹੋਣ, ਦੱਖ ਦਾ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਅਦਿਤਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣਾ ਦਰਜਾ ਵਾਪਸ ਲੈਣ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਸ਼ੁ-ਸਭਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੁਪਤਿ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਪਸ਼ੁਪਤਿ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਲਏਗਾ।" ਜਦ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਮਸਕਰਾਹਟ ਨਾਲ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਸ਼ੁਪਤਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ; ਤੇਰਾ ਹੀ ਨਾਮ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇਰੀ ਹੀ ਸਭ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੱਖ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਗੌਰੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਦੱਖ ਨੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਕੁਆਰੀ ਗੌਰੀ ਮਹਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ, ਬੜੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਦੱਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ, ਉਹ ਕੁਆਰੀ, ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕੈਲਾਸ ਪਰਵਤ ਵਜੋਂ ਨਿਵਾਸ ਦਿੱਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਕੈਲਾਸ ਚਲ ਪਏ। ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੱਖ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਮਹਾਤਪਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦ ਰੁਦ੍ਰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਥੇ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰੁਸਵਾਈ ਯਾਦ ਆ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਦੱਖ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਅਨਿਆਇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਯਜਨ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, "ਮੈਂ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲਾਂਗੀ। ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗੀ; ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੱਖ ਕੋਲ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਘਰ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ?