ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਤਪस्वੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੁਝ ਵੈਖਾਨਸ ਤਪਸੀ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਬੈਠਣ ਤੇ ਨਾ-ਬੈਠਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਪਸਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਫਟ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ 'ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ' ਕਹਿ ਉੱਚਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਨੀ ਤਪਸੀ ਸਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਬੂਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਤਪਸਵੀ ਦਾਣੇ ਚੁਗ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਲੱਕੜ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ। ਕੁਝ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਸੰਯਮ ਰੱਖਦੇ। ਇੰਝ ਹੀ, ਕੁਝ ਸਿੱਧੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਸੁੱਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਹਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ। ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ, ਕੁਝ ਹਵਾ 'ਤੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖਾਂਦੇ। ਇਹ ਸਭ ਤਪਸਵੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੋਚਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਕਿ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੋਵੇਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਸਦਾ ਚਿੰਤਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਅਨੇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਭੈਅ ਤੋਂ ਕਰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਉੱਚੀ ਤਪਸਿਆ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਗੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜੇਹੜਾ ਕੋਈ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰਕ ਚੱਕਰ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾ ਵਿੱਚ 'ਉਪਦੇਸ਼' ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਬਾਰਾਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਗੋਕਰਨੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਆਪਣਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੈਅ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਮਹਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਸੀ, ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਚ ਅਡੋਲ, ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ। ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ, ਚਰਨ ਫੜੇ ਅਤੇ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਗੋਕਰਨ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਹੱਦ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥ-ਜਲ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਗੂਪਣ ਵਿੱਚ, ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਉਥੇ ਕਦੋਂ, ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਯੋਗ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮੁੱਚਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਗਲਮਈ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮਾਹਰ, ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ।" "ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਅਜੈਯ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਪੱਥਰ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੂੰਗੇ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਤੇ ਰੇਤ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖਿੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਖਾਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਕੇਤਕੀ ਤੇ ਕੁੰਦ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਖਿੜਦੇ ਹਨ। ਚਸ਼ਮੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨੀਲੇ ਨੀਲੇ ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਧੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਥਾਨ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਮਨਮੋਹਕ, ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ। ਉਥੇ ਦੇਵ-ਦਮਪਤੀਆਂ ਖੇਡਦੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੋਲ਼ ਨੱਚਦੇ। ਕਲਹਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਹੰਸ ਤੇ ਬਗਲੇ ਆਉਂਦੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਹਰਣਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਨਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗਦੀਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚਮਕਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਬਾਗ-ਬਗੀਚਾ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਮਨੋਹਰ, ਵਿਖਿਆਤ ਤੇ ਯੋਗ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।