ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਣੋ, ਇਕ ਦਿਵਯ ਸਭਾ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਵੱਡੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਰ ਇੱਕ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਆਪ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ, ਜੋ ਪਵਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਉੱਠਾਵੇ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਝੂਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਕਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਦੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਕਦੇ ਮੰਦੇ ਵਲ ਝੁਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮੰਦਾ ਦੋਵੇਂ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮ ਜਾਂ ਅਕਰਮ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸੁਰਗ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਨਰਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਕੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪੁੰਨ ਦਾ ਘਟਣਾ ਜਾਂ ਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" — ਕੀ ਇਹ ਮਨ, ਕਰਮ, ਤਪ ਜਾਂ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਸੰਭਵ ਹੈ? ਇਸ ਉੱਤੇ ਯਮਰਾਜ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਾਪ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦੋਵੇਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ—ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ—ਸਿਰਜੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲ ਸਾਰਥਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੱਤ, ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਅਵਿਨਾਸੀ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਅਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਹਿੰਸਕ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਨਾਲ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਲੋਭ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਪਰ-ਧਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਦਾ ਸੇਵੀ ਤੇ ਸਦਾ ਅਹਿੰਸਾ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਸਦਾ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਮੰਦੇ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉੱਠ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਦੱਸਿਆ, ਬਹੁਤ ਠੀਕ ਤੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਤੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੱਚ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਯੋਗ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਜੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਆਸਾਨ ਕੋਈ ਮਾਰਗ ਹੋਵੇ—ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਯੋਗ-ਧਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਤਰੀਕਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਸੌਖਾ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ।" ਯਮਰਾਜ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਉੱਤਮ ਉੱਤਰ ਦੇ ਸਕਾਂ। ਜਦੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ—ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ...