ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਮੰਦ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚਾਰਾਂ ਵਰਣਾਂ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭ੍ਰਮ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੈਰ, ਹੱਥ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਲ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਭਗਤ, ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੰਡੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਉੱਚੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਰਸ਼ਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਥੇ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੜੇ ਭਯਾਨਕ ਦੂਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ, ਭਿਆਨਕ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਤੱਕ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਹੋਰ, ਵੱਡੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ-ਚੰਗੇ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇੱਕ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਕੀਤੀ ਹੋਈ, ਡਰਾਉਣੀ ਔਰਤ, ਭੱਜਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: "ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੈਣ, ਤੇਰੇ ਮਾਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੈਣ—ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ—ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਬਰੂ ਲੁੱਟੀ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਭੱਜਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਲੱਜ? ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ?" ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। "ਤੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਉਂ ਚੀਖਦਾ ਹੈ, ਨਿਕਰਮ, ਨੀਚ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਯਾਤਨਾ ਭੋਗਦਾ?" "ਦਸ ਗੁਣਾ, ਪਾਪੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਘਸੀਟਾਂਗੀ।" "ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕਦੇ ਛੁਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਪਾਪੀ; ਤੂੰ ਕਿਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ?" "ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੂੰ ਜਾਵੇਂ, ਪਾਪੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡਾਂਗੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ-ਇਸਤਰੀ ਗਾਮੀ।" ਗਾਂ-ਚਰਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਠੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਕੁੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਂਵਾਂ ਵਲੋਂ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਕ ਅੱਗ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਾਂਗ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਲਪਟਾਂ ਵਾਲੀ, ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਸੜ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠਾਂ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਕੁਝ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਤਾਲਵਨਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਥ-ਯੋਧੇ ਖੜੇ ਹਨ। "ਹੇ ਮੰਦ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁਲ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—" ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਤਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਦੁਖੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਚੂਚਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਬਾਘ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ, ਹਿੰਸਕ ਜੀਵ ਉਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਤਾਲਵਨਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਤਲਵਾਰ-ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਸੂਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਥੇ ਸਰੋਵਰ, ਟੈਂਕ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਸੜੇ ਹੋਏ ਮਾਸ, ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ, ਪਾਪੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਯਾਤਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਖੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।