ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਮਹਾਨ ਅੱਗ (ਪਾਵਕ) ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਐਸਾ ਚੰਦ੍ਰ ਦਿਨ ਦਿਓ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਯਸ਼ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਵੇ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਾਵਕ! ਦੇਵਤਿਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ (ਪਹਿਲਾ ਚੰਦ੍ਰ ਦਿਨ) ਨੂੰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਹਰੇਕ ਕਦਮ ਤੋਂ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦਿਨ ਹੁਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਦਿਨ, ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿ ਰੂਪ ਦੇ ਹਵਨ ਸਮਾਗਮ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣਗੇ। ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ—ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਗੰਧਰਵ ਸਮੇਤ—ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਧ ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਜੋ ਮਹਾਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣ। ਉਹ ਛੱਤੀ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਇਥੇ ਸੁੰਦਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਨਿ ਨੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਦੱਤ ਆਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਕੋਈ ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਜਾਗ ਕੇ ਅਗਨਿ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਗਨਿ ਦਾ ਜਨਮ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਦੋ ਦੇਵਤਾ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ?" ਉਸ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਰੀਚੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪ, ਚੌਦਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰੀਚੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਤੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਣੇ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਿਤਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਦਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਰਤੰਡ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਬਾਰ੍ਹਾਂਵਾਂ ਆਦਿਤਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਯਣ ਦਾ ਤੱਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਆਦਿਤਿਆ ਮਹੀਨੇ ਹੀ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਲ 'ਹਰੀ' ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿਤਿਆ, ਮਾਰਤੰਡ ਮੁਖੀ, ਸਥਾਪਤ ਹਨ। ਮਾਰਤੰਡ ਨੂੰ ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਧੀ ਸੰਜਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਯਮ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਜਨਮੇ। ਪਰ ਸੰਜਨਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਸਹਿਨ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਾਇਆ (ਛਾਇਆ) ਉੱਥੇ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਚਲੀ ਗਈ। ਮਾਰਤੰਡ ਨੇ ਉਸ ਛਾਇਆ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਤਪਤੀ ਜਨਮੇ। ਜਦੋਂ ਛਾਇਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਮਾਰਤੰਡ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੁੰਦਰੇ! ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਨਾ ਕਰ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਉਣ ਤੇ, ਯਮ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਔਰਤ ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਝੂਠਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।" ਯਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਛਾਇਆ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਿਬ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਰਤੰਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਰਣੇਕਾਰੀ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕੇਂਗਾ।" ਛਾਇਆ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਕਾਰਨ, ਮਾਰਤੰਡ ਨੇ ਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਕਠੋਰ ਹੋਵੇਗੀ, ਮਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ।" ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਭਾਨੁ (ਸੂਰਜ) ਨੇ ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਯੋਗਬਲ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਤਦ ਮਾਰਤੰਡ ਨੇ ਆਪ ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ, ਉਹ ਸੰਜਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲੇ। ਤਵਸ਼ਟਰ ਦੀ ਘੋੜੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਸੰਜਨਾ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਤੰਡ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਛੱਡਿਆ, ਜੋ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਤੂ ਹੋਏ ਸਨ, ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਤਵਸ਼ਟਰ ਦੀ ਘੋੜੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚੋਂ ਜਨਮੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਬਣੇ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਆਪ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਤਵਸ਼ਟਰੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਦੋਵੇਂ; ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਰੂਪ ਨੇ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਮਾਰਤੰਡ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ! ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਮਾਰਤੰਡ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰੋ! ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ; ਨਾਰਾਯਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਰੂਰ ਮਨਚਾਹੀ ਵਰ ਦੇਵੇਗਾ।" ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਾਰਤੰਡ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਨੇ ਤੀਬਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਕਠਿਨ ਤਪ, ਅਤੇ ਇੱਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦਾ ਉੱਤਮ ਸਤੋਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਰਾਯਣ ਸਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਐਸਾ ਵਰ ਮੰਗੋ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਸਕੋ।" ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ! ਸਾਨੂੰ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਭਾਗ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਮਾ ਪੀਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਅਤੁੱਲ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੋਭਾ ਪਾਓਗੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਪਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਮਾ ਦਾ ਹੱਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ; ਇਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਨਿ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।