ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਚਿਕੇਤਾ ਨੇ ਧਰਮਰਾਜ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਇਸ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵਧੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਧਰਮਰਾਜ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੀ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡੀ ਚੌਹੱਦ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।" ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਲਾਸ ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ ਗੁੰਬਦ ਅਤੇ ਗੜ੍ਹੀਆਂ ਉਸਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਘਰ ਤੇ ਮਹਿਲ ਐਸੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹੋਣ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੁੰਦਰ ਤਲਾਬ, ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਚਲਚਲਾਹਟ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜਾਨ-ਜਾਨਵਰ, ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਉਥੇ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਕਿਤੇ ਲੋਕ ਹੱਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋਏ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਕਈ ਨੱਚ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਈ ਖੜੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਕੈਦ ਵਿਚ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਜਿਵੇਂ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੋਟੇ ਤੇ ਸੁਕਮ ਜੀਵ ਉਥੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਚਿਕੇਤਾ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਮਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਠੰਢਾ, ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਮਰ ਜੀਵ ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਨਨਰਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਵਾਕਰੇ ਅੰਗ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ, ਨਾਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਸਦਾ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ, ਕਮਰਬੰਦ ਪਹਿਨੀਆਂ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਨਿਆਵਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਨਦੀ—ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵੈਵਸਵਤੀ ਹੈ—ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਥਾਂਗ ਨਾਮ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਕਮਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਸੁੱਚਾ, ਸੁਗੰਧਤ, ਮਿੱਠਾ, ਅਤੇ ਨੈਤਰਸਮਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਦੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਤੇ ਮਹਿਲਾਨਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਦੀ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ 'ਚ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੋਹਣੀ ਮੂਰਤੀ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਥੱਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਿੱਠੀ ਸੁਗੰਧ ਪੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਰਾਹਦਾਰੀਆਂ ਤੇ ਰਸਤੇ ਮਹਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮਾਂ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਚੌਕਾਂ ਉੱਤੇ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਨੰਦ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਇਹ ਕਈ ਦਿਨ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮਰਾਜ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਣਨ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ 'ਧਰਮਨਗਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਖੁਦ ਖੋਦ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਝਲਕਦਾ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।