ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦ ਜਲ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨੇ ਸੁਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਉੱਥੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਜਲ ਠੋਸ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਸਨੇ ਕਠੋਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਚਾਰ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਹੋਣ ਕਾਰਣ, ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਗੁਣ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਗੁਣ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਦ ਇਹ ਧਰਤੀ ਠੋਸ ਬਣੀ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਅੰਡ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਅੰਡ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਗਤ ਦੇ ਪਰਦਾਦਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਦਾ ਢੰਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੜਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਹਕਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਾਣੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰੇ ਸਨ। ਉਹ ਅੱਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹਵਨ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹਵਨ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੋ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲੇਗੀ।" "ਜਦੋਂ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਮਿਲਣ ਤੇ ਤੂੰ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅੱਗ—ਦਕਸ਼ਿਣਾਗਨੀ—ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੂੰ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਹਵਿਆਵਾਹਨ—ਆਹੂਤੀਆਂ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ—ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਨੂੰ ਦੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਗਾਰ੍ਹਪਤਯ ਅੱਗ ਹੋ ਜਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਚੰਗੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਲਿਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਧਨ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਦ੍ਰਵਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਇਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਦ੍ਰਵਿਨੋਦਾ—ਧਨ ਦਾਤਾ—ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਤਨੂਨਪਾਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਜੰਮਿਆ ਤੇ ਅਜੰਮਿਆ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਜਾਤਵੇਦਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਾਣੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੂਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਤੈਨੂੰ ਨਾਰਾਸ਼ੰਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। 'ਅਗਸ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜੋ ਸਦਾ ਲੁਕਿਆ, ਚੁੱਪ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਅਗਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। 'ਧਮਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਫੂਕਣ ਦੀ ਧੁਨੀ, ਤੇ ਇਧਮਾ ਇੰਧਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਤੂੰ ਇੰਧਨ ਜਲਾਉਣ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਇਧਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ; ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪੂਜਣਗੇ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਗੇ।" ਮਹਾਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਅੱਗ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਤਿਥੀ ਦਿਓ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਦੇਵਤਿਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਪਾਵਕ, ਤੂੰ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ, ਪਹਿਲੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਜਨਮਿਆ। ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ, ਹਰ ਪੈਰ ਉੱਤੇ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੇ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦਿਨ ਹੁਣ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਇਸ ਦਿਨ, ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਰੂਪ ਹਵਿਸ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪੂਜੇ ਜਾਣਗੇ। ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ—ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਗੰਧਰਵ—ਤੂੰ ਜਦ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਦੁੱਧ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਸੁਣ, ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਛੱਤੀ ਯੁੱਗਾਂ ਲਈ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਚਮਕਦਾਰ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਧਨਵਾਨ ਜੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਸੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਨੀ, ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਆਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ, ਹਰ ਸਵੇਰ ਉਠ ਕੇ, ਅਗਨੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਹਾਤਮਾ ਅਗਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੱਸੋ, ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ?" ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ: "ਮਰੀਚਿ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ, ਚੌਦਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਹੋਏ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਰੀਚਿ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਕਸ਼੍ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ, ਜੋ ਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਖੁਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੋਏ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ ਹੋਏ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਦਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਇਸ ਲਈ ਆਦਿਤਿਆ ਕਹਾਏ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਰਤੰਡਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ; ਬਾਰਵਾਂ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਆਦਿਤਿਆ ਆਪ ਮਹੀਨੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਲ ਹੀ ਹਰੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ, ਮਾਰਤੰਡਾ ਮੁੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਵਸ਼ਟਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਧੀ, ਸੰਜਨਾ, ਵਿਆਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ—ਯਮ ਤੇ ਯਮੁਨਾ।" "ਸੂਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ, ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਾਇਆ ਉੱਥੇ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੁ ਦੇਸ਼ ਚਲੀ ਗਈ। ਮਾਰਤੰਡਾ ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਸ ਸਾਏ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਸ਼ਨੀ ਤੇ ਤਪਤੀ। ਪਰ ਜਦ ਉਸਨੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦਿਖਾਈ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੇ।' ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਉਸਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਈ, ਤਾਂ ਯਮ ਨੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।