ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਥੇ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਤਿਥੀਆਂ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਯਥਾ-ਰੀਤਿ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਤਾਂ ਯਜਨਾਂ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਪਾਠ, ਨਾ ਉਪਵਾਸ, ਨਾ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਾਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਤਰ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਏ ਧਰਤੀ, ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਪਿਤਰ-ਦੇਵਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ। ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਸ ਗੁਪਤ ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਭੇਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਹੁਣ, ਸੁੰਦਰ ਸੁਤਏ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਿਤਰ-ਯੱਗ ਦੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਵਿਛਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਜੀਬ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਅਜੀਰਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਸੋਮਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋਏ ਅਜੀਰਨ ਨਾਲ ਤਕਲੀਫ਼ੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਰਹਿਆ ਸੀ। ਸੋਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।” ਜੋ ਪਿਤਰ ਸ਼੍ਰਾਧ ‘ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਿਤਰ-ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਜਾਈਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ।” ਸੋਮਾ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਆਖੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਪਿਤਰ-ਦੇਵਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਥੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਿਤਾਮਹਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਗਏ। ਉਹ ਪਿਤਰ, ਹੇ ਦੇਵ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਅਜੀਰਨ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਜਿਵੇਂ ਭੋਜਨ ਹਜ਼ਮ ਹੋ ਕੇ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹਾ।” ਇਸ ‘ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਪਿਤਰ ਸੋਮਾ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਏ ਹਨ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਆਖੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਭਗਵਾਨ, ਉਥੇ ਆਏ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਯੋਗ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਪਿਤਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਮੇਰੇ ਪਰਦਾਦਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੇਵ, ਵੀ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣੇ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਜੇਕਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਸੋਮਾ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੁਣ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਭੇਦ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼੍ਰਾਧ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ। ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਆਖੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਬੋਲਿਆ। ਅੱਗ, ਜੋ ਪ੍ਰਚੰਡ ਜੋਤ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸੁਣ, ਹੇ ਭੋਜਨ-ਭੁੰਜਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ। ਜਦ ਤੂੰ ਇਹ ਭੋਜਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਮਾ ਸਮੇਤ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ ਸੋਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ, ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਧਰਤੀ, ਪਹਿਲਾ ਸ਼੍ਰਾਧ ਅੱਗ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਵਿਛਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਪਿਤਾਮਹਾ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੱਧਮ ਭਾਗ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂ। ਮਨੁੱਖ, ਨਿਯਮਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।