ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਦੇਵੀ ਜੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਤ੍ਰ-ਯਜ੍ଞ ਬਾਰੇ ਸੱਚੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸਭ ਪਿਤਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਉੱਤਰੀ ਅੱਗ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਦੱਖਣੀ ਅੱਗ ਵੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਾਂ। ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਅਰਪਣ ਸਮੇਂ, ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰਵਾਏ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਕਰੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਉਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹੈ ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਧੀਰਜਵਾਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਯੋਗ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਗ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਭੋਜਨ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰੇ। ਉਹ ਭੋਜਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁੱਤੇ, ਮੁਰਗੇ ਜਾਂ ਸੂਰ ਨਾ ਵੇਖਣ, ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਧ ਅਸੁਰ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿ਷्णੂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਲਈ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਪਾਏ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਵੀ ਇਹ ਮਰਯਾਦਾ ਬਣੀ। ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਠੀਕ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ, ਅਤੇ ਪਰਦਾਦਾ—ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਦੇਵੀਆਂ ਤੇ ਹੋਮ-ਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪਿਤਰ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਥੇ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ ਅਤੇ ਸੱਪ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਪਿਤਰ-ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ। ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਪਿਤ੍ਰ-ਯਜ੍ଞ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਵੱਲੋਂ ਸਿਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਰ, ਸ਼੍ਰਾਧ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਅਖੂਟ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਤੋਗੁਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਹਨੇਰੇ, ਧੋਖੇ ਅਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਾਂ ਕਲੇਸ਼ ਝੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਤ੍ਰ-ਯਜ੍ଞ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ-ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਜਜਾਤੀ (ਦਵਜ) ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਖੂਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੋਗਤਾ ਮੁਤਾਬਕ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਸਾਂਡ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਰਕ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਪਿਤਰ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ, ਸੁੰਦਰੇ, ਉਹ ਸਾਂਡ ਆਪਣੇ ਸਿੰਗ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਉਚੱਕ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਚੱਕ ਕੇ ਸੋਮ-ਲੋਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸੱਠ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰ ਸਮੇਤ ਜੀਵਨ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਚਿਟੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਜੀਵਾਂ, ਹੋਰ ਰੇਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਡਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।