ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਤਪਾ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਦਿ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜ਼ ਬੜੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਇਆ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ। ਇਸ ਇੱਛਾ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਧੁਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਜਦ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਈ, ਤਦ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਲੱਪਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਅਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅੱਗ ਵੀ ਬਦਲੀ, ਤੇ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਤੀਬਰ ਹਵਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਹਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਜੰਮਿਆ। ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਜਦ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜ ਗਏ। ਫਿਰ ਅੱਗ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਹਵਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੇ ਦਬਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਰਾਹ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਪਦਾਰਥ ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਠੋਸ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧਰਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ। ਚਾਰ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਹਰੇਕ ਗੁਣ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਬਣੀ। ਇਹ ਗੁਣ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਇਹ ਠੋਸ ਬਣੀ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਅੰਡਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਚਾਰ ਰੂਪ ਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਆਕਾਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਸੁਝਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ ਗੁੱਸਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੱਪਾਂ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਅੱਗ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ੁਕ ਹੋਈ, ਪਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹੋਮ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹੋਮ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਅੱਗ ਨੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।" ਜਦ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਮਿਲੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਹੂਤੀਆਂ ਲਿਜਾਏਂ, ਤਦ ਤੂੰ ਦੱਖਣ ਅੱਗ ਬਣ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਵੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਘਰ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਘਰਪਤਿ ਅੱਗ, ਗਾਰਹਪਤਯ ਅੱਗ ਬਣ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਚੰਗੀ ਰਾਹ ਤੇ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤੂੰ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਕਹਾਵੇਂਗਾ। ਧਨ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਦ੍ਰਵਿੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਇਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾ ਕਹਾਵੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਤਨੂਨਪਾਤ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਜੰਮਿਆ ਤੇ ਅਜੰਮਿਆ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਜਾਤਵੇਦਸ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਾਣੀ ਸਭ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਤੇ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸਦਾਅ ਵਡਿਆਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਨਾਰਾਸ਼ੰਸਾ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਗਸ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੁਕਿਆ, ਚੁੱਪ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਅੱਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਧਮਾ ਫੂਕਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਤੇ ਇਧਮਾ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਲੱਕੜ ਸੜਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਇਧਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ, ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋ-ਦੋ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਾਕਾਰ ਰਹੋ, ਤੇ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹੋਵੋ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਤੁਰੰਤ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਓ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਵਾਂਗਾ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ। ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ; ਦੋਵਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ; ਗੌਰੀ ਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਨਾਮ ਮਿਲੇਗਾ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਮੂਹ ਗਜਵਕਤਰ (ਹਾਥੀ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ) ਬਣੇਗਾ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਬਣ ਜਾਣਗੇ; ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਭਾਵ ਸਕੰਦਾ, ਜੋ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਭਾਨੁ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਰ ਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇਗਾ; ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਮੂਹ ਮੁੜ ਮਾਤਾਵਾਂ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਸ ਕੁੜੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਤੇ ਇਹ ਰੂਪ ਵਰੁਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਯੂ, ਧਨ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਸਮਾਪਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਹਿਣਗੇ। ਇਹ ਮਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।