ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦ ਨਾਰਦ ਜੀ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਉਣ ਦੀ ਉਚਿਤ ਰੀਤ ਨਾਲ ਆਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਰਘਯ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਤੂੰ ਗਿਆਨੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ। ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਨਾ ਜੀਊਂਦੇਆਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਮਰੇਆਂ ਲਈ। ਤੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਗੰਧਰਵ, ਮਨੁੱਖ, ਜਾਨਵਰ, ਤੇ ਪੰਛੀ—ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੌਤ ਰੂਪ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਕਈ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਸਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਡਰ ਗਿਆ, ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ ਤੇ ਉਹ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਆਹ ਭਰਦਾ ਰਿਹਾ, “ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ! ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ! ਪਿਆਰ, ਦੋਸਤੀ ਜਾਂ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਆਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਣ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਸੋ ਸੋਚ ਕੇ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ਼ ਵਿਛਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਦੁੱਖ ਦੇ ਜੋਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ, ਯਾਦ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚੈ, ਅਗਿਆਨ ਰੂਪ ਮੋਹ ਵਿਚ ਖੋ ਗਏ। ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਪਰ ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ—ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਧਰਮ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ। ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਧਰਮ ਵਜੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਚੰਗਿਆਂ! ਸ਼ਰਾਧ ਦੀ ਵਿਧੀ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ। ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਹਰ ਕੋਈ ਜਰੂਰ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਮਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਸਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮਸ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤਮਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਮੀ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਤਵਿਕ ਗੁਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਜਿਹੜੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਸਾਤਵਿਕ ਹੋ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਨਿਰਦਈ, ਡਰਾਉਣਾ, ਵਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਆਦੀ, ਹਿੰਸਕ ਤੇ ਲਾਜ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਮਸੀ ਜਾਣ। ਉਹ ਗੱਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਉਹ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਸਦਾ ਸ਼ੱਕੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਧੈਰਵਾਨ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਚਮੁਚ ਐਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸੋਚ ਕੇ, ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ। ਲਾਜ, ਧੈਰਜ, ਧਰਮ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਯਸ਼, ਯਾਦ ਤੇ ਗਿਆਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ, ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਗੁਣ, ਦੁੱਖੀ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੋਹ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਉਹ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਝੂਠ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੋਹ ਤੇ ਲਗਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ।