ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਉੱਠੀ—"ਮੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸੋਚਣਗੇ?" ਸਵੇਰ ਦੀ ਲਾਲੀ ਆ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਅਤ੍ਰਿ ਵੰਸ਼ੀ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਭਰ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗਾ: "ਇਹ ਉਮਰ ਤੇ ਲੰਘੀ, ਮੇਰੇ ਕਰਮ, ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦੇ?" ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਤੀ ਨਰਕ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖੇ ਪੋਤੇ ਰਾਹੀਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। "ਪਰ ਜਦ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸੁਖੀ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਜੀਵਨ ਕੱਟਣਾ ਔਖਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ," ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਚਦਿਆਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਤਪੋਵਨ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਮਿਹਮਾਨ ਨੂੰ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ, ਅਰਘਯ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਨਾ ਜੀਉਂਦੇਆਂ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਮਰੇਆਂ ਲਈ। ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।" "ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਗੰਧਰਵ, ਮਨੁੱਖ, ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ—ਹਰ ਜੀਵ, ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਡਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੰਬ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹਾਏ ਕਰ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗਾ। "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ! ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪਿਆਰ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਜਾਂ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਣੋ।" "ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ਼ ਵਿਛਾ ਕੇ ਪਿੰਡ (ਪਿੰਡ-ਦਾਨ) ਦਿੱਤਾ। ਦੁੱਖ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਕੰਮ ਮੈ ਕੀਤਾ। ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ, ਯਾਦ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਸਭ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ, ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਭਟਕ ਗਿਆ।" "ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਪਰ ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈ।" "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲਈ। ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਤਪਸੀ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਸਦਾ ਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ। "ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਰਮ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਧਰਮ ਵਜੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਰਮ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਰੀਤ ਤੇ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਇੰਝ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ।" "ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਪੱਕੀ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਮਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਣਾ ਵੀ ਪੱਕਾ ਹੈ।" "ਸਤ੍ਵ, ਰਜ ਤੇ ਤਮਸ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤਮਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਤ੍ਵਿਕ ਗੁਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਤ੍ਵਿਕ ਹੋ ਕੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।