ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ—ਇਹ ਗੱਲ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਅਗਨਿ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਗੌਰੀ, ਹਾਥੀ-ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਗਣਪਤੀ, ਸੱਪ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ, ਸੂਰਜ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ—all ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਨਪਤੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਯਮ, ਰੁਦ੍ਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਪਿਤਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਭੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀਰਾ-ਨ੍ਯਗਰਭ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਪਰ ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਉਠਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਰਗਾ: "ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਯੋਗਯ ਹਾਂ, ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਪੂਜਾ ਜੋਗ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਅਗਨਿ ਉਠੇ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਮੇਰੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।" ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਜੇ ਮੈਂ ਨਾ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਮਹਾਨ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਅਗਨਿ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਪਰ, ਅਗਨਿ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਉਹ ਸਰੀਰ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਅਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਗਏ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸਰੀਰ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਤਰਪਾਲ (ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ) ਉਸਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਗੌਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੁੱਖਤਾ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੌਰੀ ਵੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ, ਖੇਤਰ (ਸਰੀਰ) ਨੂੰ ਵਾਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਫਿਰ, ਗਣਪਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੋਲੇ, "ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੋਈ ਭਾਗ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਕਰ ਗਏ। ਉਹਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਮਗਰੋਂ ਵੀ, ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੋਖਲੇ ਪਾਸੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸਰੀਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤੱਤ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਸਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ, ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੇ ਹੀ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਕੰਦਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਸਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਖੇਤਰ ਮਾਨੋ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਾਨੁ (ਅਦਿੱਤ), ਜਿਸਨੂੰ ਆਦਿਤਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਖੇਤਰ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।" ਉਹ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਤਾਵਾਂ ਆਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਮਾਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਰਗਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਆਈਆਂ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਸਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" ਚਾਰੋ ਪਾਸਿਆਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਵਿਛੋੜਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਧਨਪਤੀ ਤੇ ਹਵਾ ਆਏ, "ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੀ ਅਸਥਿਤੀ ਰਹੇਗੀ?" ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਸਿਰ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ।" ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਧਰਮ ਆਇਆ, "ਮੈਂ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?" ਕਹਿ ਕੇ ਧਰਮ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹਨ, ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਤ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਟੁੱਟ ਰਿਹਾ। ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਜਦ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਹੇ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਾਡੇ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਗ, ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਤੱਤ, ਖੇਤਰ (ਸਰੀਰ), ਅਹੰਕਾਰ, ਸੂਰਜ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਲੱਕੜ, ਹਵਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਧਰਮ, ਸ਼ੰਭੂ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—all ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਮਗਰੋਂ ਵੀ, ਉਹ ਖੇਤਰ (ਸਰੀਰ) ਸੋਮਾ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਜਦ ਸੋਮਾ, ਸੋਲਾਂ ਕਲਾ ਵਾਲਾ, ਅਕਸ਼ੁਣ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਚਲਣ ਲੱਗਾ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸਰੀਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੈਰਾਗਿ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਅੱਗ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਅਪਾਨ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਰਸਵਤੀ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਆਕਾਸ਼ ਹੋ, ਧਨਪਤੀ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤੱਤ ਹੋ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਅਹੰਕਾਰ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸੂਰਜ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਅੱਠਵਾਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮਾਇਆ ਹੋ, ਧਰਤੀ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦੁਰਗਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਾਯੂ ਦੇ ਨਾਥ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਧਰਮ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਜੇਤੂ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਅਜੇਯ ਹੋ; ਅਕਸ਼ਯ ਦੇ ਅਰਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।" "ਸਾਡੇ ਵਿਛੋੜੇ ਮਗਰੋਂ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇਗਾ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਉਸ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਅਸੀਂ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੀ, ਹੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।" ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹੋ।