ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ‘ਤੁਸੀਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਵੋ’ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਯਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ ਨੂੰ। ਇਸੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ ਪੂਰਵਜ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਭੋਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ‘ਮਧੁਵਾਤਾ’ ਰਿਚ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਣੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਤਾ ਪੱਖੀ ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਲੜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ। ਗੋਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ: ‘ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।’ ਗੋਤ੍ਰ, ਮਾਤਾ, ਮਹਾਂ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਬੈਠਕ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ, ਅਰਘ ਪਾਤ੍ਰ ਦੀ ਨਿਯਤ ਇੱਛਾ, ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਅਤੇ ਧੋਣ ਦੀ ਕਰਮਵਿਧੀ ਵਿੱਚ, ਗੋਤ੍ਰ, ਮਹਾਂ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ। ਪਹਿਲੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਉਚਾਰਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਭੋਗ ਵੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ। ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਪੂਰਵਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ: ‘ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈਂ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹੋ, ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਨਰਕ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।’ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪੱਕਣ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਸੂਰੇ, ਜੋ ਪੂਰਵਜ ਮੈਂ ਇਥੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਰਹੇ। ਕਈ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਕਈ ਮਨ ਵਿਅਕੁਲ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਚਲੇ ਗਏ, ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਪੱਕਾ ਕੀ ਹੈ? ਦੱਸੋ—ਕਿਹੜੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸ਼੍ਰਾਧ ਇੱਥੇ ਫਲ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ? ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਹੁੰਦਾ। ਜੇਕਰ ਭੋਗ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੁੰਦਾ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿਲ, ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਂ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੈਤਯ ਕਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਦਾਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਚਿਤ ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਜੇਕਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤ੍ਰਿਜਟਾ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਕੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਯਜਨ ਦੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਯੋਗ ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਜੇਕਰ ਦੂਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ...। ਜੇਕਰ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰਾਧ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਰਮ, ਜਾਂ ਵਿਦਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ... ਹੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਸਾਲ ਭਰ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਝੂਠੀ ਕਰਮਵਿਧੀ—ਸ਼੍ਰਾਧ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਵਰਤ ਵੀ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਚੋਰੀ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਛੇਦ ਕਰਕੇ, ਦਾਨ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ, ਤਾਂ...। ਜੋ ਮੌਨ ਵਰਤ ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਉਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ। ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ, ਡਟੇ ਰਹੋ, ਵੇਖ ਕੇ—ਪੱਕੇ ਰਹੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ: ‘ਮੇਰੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੱਕ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ।’ ਇਸ ਲਈ, ਅੱਜ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਾਂਗਾ; ਰਾਜਾ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੂਰੇ ਅਚਾਨਕ ਆਏ ਦੇਖਿਆ, ਤੁਰੰਤ ਜਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਲਏ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਦ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਓ। ਇੱਥੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਅਰਘ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਮਧੁਪਾਰਕ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਇਹ ਗਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।